Muốn đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai (ESL - English as a Second Language) trong trường học, chất lượng giáo viên là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, vấn đề này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo các chuyên gia, dưới đây là những rào cản chính liên quan trực tiếp đến chất lượng đội ngũ giáo viên:
Thiếu hụt giáo viên tiếng Anh
Trong bối cảnh chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, đòi hỏi đội ngũ giáo viên đủ số lượng và được đào tạo bài bản. Và để đạt mục tiêu đến năm 2045, đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ngành giáo dục cần bổ sung khoảng 22.000 giáo viên đến năm 2030. Cụ thể, theo tính toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cần bổ sung khoảng 12.000 giáo viên tiếng Anh mầm non, gần 10.000 giáo viên tiểu học, đồng thời bồi dưỡng ít nhất 200.000 giáo viên có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh đến năm 2030. [1]
Cùng với đó, hiện nay, nhiều trường vùng sâu, vùng xa đang gặp phải thách thức “trắng” giáo viên tiếng Anh hoặc 1-2 giáo viên giảng dạy cho hàng chục lớp. Đơn cử như tại Nghệ An, theo thống kê của Sở, trong năm học 2025 - 2026 có khoảng 16 trường học tiểu học trên địa bàn tỉnh Nghệ An đang "trắng" giáo viên dạy tiếng Anh. [2]
Bậc mầm non không có biên chế giáo viên tiếng Anh chuyên trách, phải sử dụng giáo viên hợp đồng hoặc kiêm nhiệm. Điều này dẫn đến hệ lụy không thể triển khai dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai (sử dụng thường xuyên, giao tiếp hàng ngày).
Việc thu hút giáo viên nước ngoài cũng không hoàn toàn thuận lợi vì khó khăn do visa, chi phí và chất lượng không đồng đều. Giáo viên kiêm nhiệm nhiều môn hoặc thiếu hỗ trợ (teaching assistant), không ổn định.
Chất lượng và năng lực tiếng Anh của giáo viên chưa đồng đều
Nhiều giáo viên (đặc biệt lớn tuổi hoặc ở khu vực nông thôn) chưa đạt chuẩn ngoại ngữ mới (ví dụ: B2-C1 theo CEFR cho giáo viên phổ thông). Giáo viên không chỉ cần giỏi tiếng Anh mà còn phải thành thạo phương pháp sư phạm hiện đại (dạy giao tiếp, tư duy ngôn ngữ, không chỉ ngữ pháp và thi cử), ứng dụng công nghệ và dạy các môn khác bằng tiếng Anh (EMI - English Medium Instruction). Nhiều giáo viên vẫn đang thiếu kỹ năng này.
Vào ngày 8/5/2025, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã công bố các số liệu thống kê về kết quả khảo sát năng lực tiếng Anh của các cán bộ quản lý, giáo viên từ tiểu học đến trung học phổ thông trên địa bàn thành phố.
Theo đó, có 50.278 giáo viên (tiểu học là 22.284 giáo viên, trung học cơ sở là 10.088 giáo viên và trung học phổ thông là 8.229 giáo viên) đã tham gia thực hiện bài khảo sát trực tuyến theo dạng trắc nghiệm khách quan, với thời gian làm bài 90 phút được tổ chức trong khoảng thời gian từ ngày 23 đến 29/4/2025.
Trong tổng số các giáo viên đã tham gia thực hiện cuộc khảo sát này, có 4.721 giáo viên bộ môn tiếng Anh và 45.557 giáo viên của các môn học khác.
Các giáo viên này đã thực hiện bài khảo sát năng lực tiếng Anh có nội dung được thiết kế, chuẩn hóa bởi Cambridge Assessment English. Bài khảo sát bao gồm các kỹ năng nghe, đọc, viết nhằm đánh giá năng lực tiếng Anh theo khung tham chiếu chuẩn Châu Âu CEFR (từ A1 đến C2).
Kết quả thống kê: 9,45% giáo viên đạt trình độ A1, 11,35% giáo viên đạt trình độ A2, 35,09% giáo viên đạt trình độ B1, 13,63% giáo viên đạt trình độ B2, 3,69% giáo viên đạt trình độ C1, C2 là 0,29% giáo viên và các trình độ khác là 26,5%. [3]
Chương trình đào tạo, bồi dưỡng và phương pháp giảng dạy cần được cải thiện
Chương trình đào tạo sư phạm chưa đáp ứng yêu cầu tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai (tập trung vào giao tiếp thực tế thay vì thi cử). Thực tế hiện nay, giáo viên đang thiếu môi trường thực hành tiếng Anh, nhiều thầy cô còn tự ti khi giao tiếp (đặc biệt khi làm việc với học sinh giỏi hoặc giáo viên nước ngoài). Phương pháp cũ: Nhiều giáo viên vẫn dạy theo kiểu truyền thống (ngữ pháp, đọc-viết), chưa chuyển sang giao tiếp và kỹ năng sống.
Phát biểu tại buổi lễ ký kết ghi nhớ về tổ chức chương trình Tháng tự học dành cho giáo viên toàn quốc giữa Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Công ty Cổ phần Five-Star E-Learning (FSEL) vừa qua, ông Vũ Minh Đức - Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục khẳng định, chuẩn nghề nghiệp được xác định là mức tối thiểu, không phải đích đến. Nhà giáo cần liên tục phát triển năng lực để thích ứng với sự thay đổi nhanh của giáo dục và xã hội, đặc biệt là năng lực sáng tạo và tự học.
Đồng thời, Cục trưởng cũng nhấn mạnh, đội ngũ nhà giáo cần phải nhận thức được việc học ngoại ngữ là nhu cầu bản thân để nâng cao năng lực chuyên môn. Nếu giáo viên không nhận thức được như vậy thì việc bồi dưỡng tiếng Anh khó đạt được hiệu quả.
Chênh lệch vùng miền và điều kiện làm việc
Giáo viên ở đô thị (Hà Nội, TP.HCM) có điều kiện tốt hơn, trong khi vùng sâu, vùng xa thiếu cơ sở vật chất, tài liệu, công nghệ hỗ trợ. Lương và đãi ngộ chưa hấp dẫn đủ để thu hút giáo viên giỏi tiếng Anh về vùng khó khăn, chưa đủ giữ chân nhân tài.
Lớp học đông (50-60 học sinh), cơ sở vật chất kém (nóng, ồn ào, thiếu phòng lab ngôn ngữ) làm giảm hiệu quả giảng dạy.
Một số giải pháp được đề xuất
Trước những thách thức trên, để thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cần tuyển mới và bồi dưỡng dựa trên việc khảo sát năng lực giáo viên trên toàn quốc để có chương trình đào tạo phù hợp. Đồng thời, ứng dụng AI và công nghệ hỗ trợ giáo viên. Các hoạt động này cần triển khai thí điểm ở đô thị trước, sau đó mở rộng dần.
Trao đổi với báo chí bên lề Hội thảo “Giải pháp công nghệ trong thực hiện chủ trương đưa Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong giáo dục đại học” được tổ chức vào đầu tháng 4/2026, ông Vũ Thanh Mai - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, chuẩn hóa giáo viên là một nhiệm vụ hết sức quan trọng. Việc ứng dụng công nghệ để chuẩn hóa đội ngũ giáo viên sẽ giúp tạo thêm động lực và mang lại tính minh bạch cao. Nhờ có công nghệ, người học có thêm điều kiện để tăng cường tiếp cận với các tài liệu học tập, từ đó giúp chất lượng của công tác giảng dạy cũng như học tập ngày càng được nâng cao.
Rõ ràng, thách thức lớn nhất để chuẩn hóa giáo viên không chỉ là số lượng mà là chất lượng toàn diện (năng lực ngôn ngữ, phương pháp, tâm huyết). Nếu không giải quyết đồng bộ, mục tiêu đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai vào năm 2045 sẽ rất khó đạt được, đặc biệt ở khu vực nông thôn.
Ngày 17/4, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Công ty Cổ phần Five-Star E-Learning (FSEL) đã tổ chức lễ ký kết biên bản ghi nhớ về tổ chức chương trình Tháng tự học dành cho giáo viên toàn quốc. Chương trình nhằm khuyến khích tinh thần tự học, bồi dưỡng và nâng cao năng lực ngoại ngữ cho giáo viên trên nền tảng số. Theo đó, tháng 7 và tháng 8/2026 sẽ là giai đoạn triển khai chính thức. Giáo viên đăng ký, khảo sát đầu vào, học tập trực tuyến và có tổng kết, đánh giá.
Chương trình thực hiện trên tinh thần tự nguyện; FSEL hỗ trợ miễn phí hoàn toàn cho người học và không làm phát sinh nghĩa vụ tài chính cho ngân sách nhà nước.
Trong khuôn khổ chương trình, FSEL sẽ tổ chức các lớp học trực tuyến phù hợp với trình độ của giáo viên như English Foundation, Academic English, IELTS Pathway hoặc tương đương.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://tienphong.vn/hien-ke-khac-phuc-thieu-giao-vien-tieng-anh-post1798838.tpo
[2]https://giaoduc.net.vn/con-khoang-16-truong-tieu-hoc-trang-gv-tieng-anh-dung-lop-so-gddt-nghe-an-co-giai-phap-gi-post258834.gd
[3] https://giaoduc.net.vn/so-gddt-tphcm-cong-bo-ket-qua-khao-sat-nang-luc-tieng-anh-cua-hon-50-nghin-gv-post251150.gd