Chỉ còn hơn một tháng nữa là đến kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, nhiều trường chủ động điều chỉnh cách ôn tập môn Vật lý theo hướng bám sát thực tiễn, tăng cường khả năng vận dụng cho học sinh.
Từ thực tế tổ chức ôn tập tại trường, nhiều giáo viên đã chia sẻ những kinh nghiệm nhằm giúp học sinh xác định đúng trọng tâm kiến thức, hạn chế sai sót trong quá trình làm bài và đạt điểm cao môn Vật lý trong kỳ thi sắp tới.
Học sinh cần ôn tập môn Vật lý theo hướng chuyên sâu, tránh học công thức rời rạc
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Nhà giáo Ưu tú Phan Quang Tú - Tổ trưởng chuyên môn tổ Vật lý - Công nghệ, Trường Trung học phổ thông Kỳ Anh (phường Sông Trí, tỉnh Hà Tĩnh), trong quá trình ôn thi môn Vật lý theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh thường gặp khó khăn ở các bài tập liên quan đến thí nghiệm. Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều em chưa hiểu rõ bản chất của hiện tượng vật lý, ý nghĩa của các đại lượng đo cũng như cách xử lý số liệu.
Bên cạnh đó, học sinh còn dễ mắc lỗi ở các câu hỏi về sai số, vẽ và đọc đồ thị hoặc nhận xét kết quả thí nghiệm. Những sai sót này phần lớn xuất phát từ việc học theo công thức một cách máy móc, thiên về tính toán mà chưa hiểu đúng bản chất phép đo và cách sử dụng dụng cụ. Vì vậy, nếu được trực tiếp thực hành thí nghiệm và xử lý số liệu tại phòng thí nghiệm, học sinh sẽ hạn chế đáng kể những lỗi sai này.
Ngoài ra, học sinh cần rèn luyện đồng thời nhiều kỹ năng khi làm bài trắc nghiệm. Trước hết, các em cần đọc kỹ đề bài, tóm tắt đầy đủ dữ kiện, đổi đơn vị chính xác và xác định đúng công thức liên hệ để tìm kết quả nhanh. Bên cạnh đó, học sinh cần sử dụng thành thạo máy tính cầm tay, chú ý đến chế độ đo (RAD/DEG) và thao tác bấm phím nhằm tránh sai sót trong quá trình tính toán. Trong quá trình làm bài, học sinh nên ưu tiên giải các câu hỏi dễ trước, không sa đà vào câu khó và luôn dành thời gian kiểm tra lại để hạn chế lỗi không đáng có.
Không chỉ dừng ở kỹ năng làm bài, thầy Tú cho biết, yếu tố tâm lý cũng ảnh hưởng phần nào đến kết quả thi. Thực tế cho thấy, nhiều học sinh gặp áp lực về thời gian khi làm bài, dẫn đến mất bình tĩnh và sai sót. Vì vậy, học sinh cần giữ tâm lý ổn định, tập trung làm bài theo đúng năng lực của mình thay vì đặt áp lực phải đạt điểm tuyệt đối. Các em nên phân bổ thời gian hợp lý, ưu tiên làm nhanh và chắc các câu cơ bản để giữ điểm, sau đó mới cân nhắc các câu vận dụng cao khi còn thời gian. Quan trọng nhất là duy trì nhịp độ làm bài ổn định, giữ sự tự tin và tối đa hóa số câu đúng trong khả năng của mình.
“Những năm gần đây, cấu trúc đề thi môn Vật lý đã có sự thay đổi theo hướng đánh giá năng lực, không còn nặng về ghi nhớ công thức. Đề thi tăng cường các câu hỏi gắn với tình huống thực tế, yêu cầu học sinh phải hiểu và vận dụng kiến thức vào đời sống. Nhiều câu hỏi mang tính thực tiễn, liên quan đến thí nghiệm, sản xuất hoặc các hiện tượng tự nhiên. Xu hướng này phù hợp với định hướng ‘học đi đôi với hành’, góp phần phát triển tư duy và năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Vì vậy, học sinh cần nắm chắc bản chất kiến thức và biết vận dụng linh hoạt, thay vì chỉ học thuộc công thức một cách máy móc.
Theo tôi, để hạn chế nhầm lẫn công thức, đặc biệt trong các câu hỏi dễ gây nhiễu, học sinh cần hiểu rõ bản chất hiện tượng vật lý, ý nghĩa của các đại lượng và mối liên hệ giữa chúng. Khi nắm vững những nội dung này, việc ghi nhớ và vận dụng công thức sẽ trở nên chính xác và hiệu quả hơn.
Bên cạnh đó, trong quá trình ôn tập, tôi luôn hướng dẫn học sinh tập trung làm chắc từng chuyên đề. Sau khi đã nắm vững kiến thức theo từng phần, học sinh mới chuyển sang luyện các đề tổng hợp vào giai đoạn trước kỳ thi. Thực tế cho thấy, nhiều câu hỏi không thực sự mang tính đánh đố mà xuất phát từ việc học sinh chưa hiểu sâu bản chất nên dễ nhầm lẫn. Vì vậy, học sinh cần học theo hướng chuyên sâu, tránh học công thức rời rạc. Khi hiểu đúng bản chất, các em sẽ tự tin hơn khi làm bài và hạn chế tối đa những sai sót không đáng có”, thầy Tú nhấn mạnh.
Cùng chia sẻ về những lưu ý trong việc ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Vật lý năm nay, cô Văn Thị Bích Thủy - Giáo viên dạy Vật lý lớp 12, Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Hưng Điền B (xã Hưng Điền, tỉnh Tây Ninh) cho biết, hiện giáo viên chủ yếu tập trung ôn tập cho học sinh các dạng câu hỏi ở mức độ cơ bản, bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và định hướng từ đề thi những năm trước.
Trong đó, giáo viên chú trọng rèn cho học sinh kỹ năng hệ thống hóa kiến thức và nhận diện các dạng bài thường gặp trong đề thi. Thay vì học rời rạc, học sinh được hướng dẫn ôn tập theo từng chuyên đề, gắn công thức với dạng bài cụ thể nhằm hiểu rõ bản chất và biết cách vận dụng linh hoạt. Đặc biệt, với những dạng bài dễ gây nhầm lẫn hay các câu hỏi gắn với tình huống thực tiễn, giáo viên tập trung phân tích kỹ phương pháp tiếp cận để hạn chế sai sót.
Ngoài ra, học sinh được dạy kỹ năng sử dụng máy tính cầm tay từ thao tác tính nhanh đến kiểm tra kết quả, giúp nâng cao độ chính xác khi làm bài. Sau mỗi lần luyện đề, giáo viên yêu cầu học sinh tự rà soát, phân tích lỗi sai để tránh lặp lại, qua đó từng bước hoàn thiện cả kiến thức và kỹ năng làm bài.
Tuy nhiên, qua quá trình giảng dạy, cô Thủy nhận thấy những câu hỏi khiến học sinh dễ mất điểm thường thuộc nhóm bài tổng hợp, đặc biệt là các câu vận dụng cao hoặc bài toán gắn với tình huống thực tiễn. Đây là dạng câu hỏi đòi hỏi học sinh phải huy động và kết nối nhiều mảng kiến thức, nên nếu không nắm chắc bản chất vấn đề, các em rất dễ lúng túng khi xử lý.
"Đối với những câu hỏi ở mức độ nhận biết và thông hiểu, học sinh vẫn có thể mất điểm do những sai sót mang tính chủ quan. Lỗi phổ biến nhất là học sinh đọc chưa kỹ đề bài, dẫn đến bỏ sót yêu cầu hoặc không thực hiện đúng thao tác đổi đơn vị, từ đó cho ra kết quả sai. Vì vậy, giáo viên luôn quán triệt với học sinh về việc các em cần rèn luyện tính cẩn trọng trong từng bước làm bài để hạn chế tối đa những sai sót không đáng có.
Bên cạnh đó, trong quá trình luyện đề, tôi tập trung rèn cho học sinh kỹ năng làm bài theo trình tự hợp lý, bắt đầu từ các câu hỏi cơ bản để đảm bảo chắc điểm, sau đó mới chuyển sang các câu hỏi khó hơn. Cách tiếp cận này giúp học sinh hạn chế sai sót ở những câu dễ, đồng thời có thêm thời gian và sự tự tin để xử lý các câu hỏi phức tạp trong đề thi”, cô Thủy cho biết.
Cần chủ động phân bổ thời gian ôn tập và nghỉ ngơi hợp lý để giữ tâm lý thoải mái
Theo thầy Phan Văn Lĩnh - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng), hiện đang phụ trách dạy môn Vật lý lớp 12 cho biết: “Mặc dù đặc thù là trường chuyên, đa phần học sinh đều có nền tảng kiến thức Vật lý tương đối vững chắc và nhiều em từng đạt kết quả cao trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, nhưng thực tế cho thấy, kết quả bài thi vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi những lỗi cơ bản trong quá trình làm bài.
Qua các đợt nhà trường tổ chức ôn tập và thi thử, một trong những lỗi phổ biến nhất mà học sinh dễ mắc phải là sai sót khi tô phiếu trả lời trắc nghiệm. Cụ thể, nhiều học sinh tô đáp án không kín, tô lệch khỏi ô quy định hoặc sử dụng bút chì không phù hợp dẫn đến việc máy chấm không nhận diện chính xác. Những sai sót này tuy mang tính kỹ thuật nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến điểm số của thí sinh, kể cả trong trường hợp các em lựa chọn đúng đáp án.
Thực tế ghi nhận có những trường hợp học sinh chỉ phát hiện máy tính cầm tay yếu pin khi đã vào phòng thi, khiến thao tác tính toán trở nên chậm chạp hoặc phát sinh sai số, từ đó làm gián đoạn tiến độ làm bài.
Để giảm thiểu những sai sót này, nhà trường đã chủ động tổ chức nhiều đợt thi thử với quy trình bám sát kỳ thi chính thức. Trong các đợt thi này, học sinh được sử dụng phiếu trả lời trắc nghiệm và được hướng dẫn cụ thể về cách tô đáp án đúng quy cách. Đồng thời, nhà trường yêu cầu học sinh chuẩn bị đầy đủ dụng cụ trước khi vào phòng thi, bao gồm việc mang theo từ 2-3 bút chì và kiểm tra kỹ tình trạng hoạt động của máy tính cầm tay.
Thông qua quá trình rèn luyện này, học sinh không chỉ được củng cố kiến thức mà còn được nâng cao kỹ năng làm bài và ý thức cẩn trọng trong từng thao tác. Đây là yếu tố quan trọng giúp các em hạn chế tối đa những sai sót không đáng có và phát huy tốt nhất năng lực của mình trong các kỳ thi”.
Bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng làm bài, thầy Lĩnh bày tỏ, nhà trường đặc biệt chú trọng đến yếu tố tâm lý của học sinh trong giai đoạn nước rút. Theo thầy, nếu học sinh duy trì trạng thái tinh thần ổn định, các em sẽ phát huy tốt hơn năng lực trong phòng thi. Vì vậy, học sinh được khuyến khích không nên học dồn dập trước ngày thi mà cần chủ động phân bổ thời gian ôn tập và nghỉ ngơi hợp lý. Đồng thời, việc đến điểm thi sớm và chuẩn bị kỹ lưỡng về thời gian cũng giúp học sinh giảm bớt áp lực không cần thiết.
“Về chiến lược ôn tập, tôi nhận thấy học sinh ở trường chuyên thường có xu hướng tập trung quá nhiều vào các dạng bài tập nâng cao mà chưa chú trọng đúng mức đến kiến thức cơ bản. Trong khi đó, theo cấu trúc đề thi những năm gần đây, khoảng 60-70% số câu hỏi thuộc mức độ nhận biết và thông hiểu. Do vậy, nhà trường luôn nhắc nhở học sinh, để đạt điểm cao, trước hết các em phải nắm chắc phần kiến thức nền tảng, bởi đây là phần không được phép xảy ra sai sót.
Ngoài ra, sau khi kết thúc các kỳ thi học sinh giỏi, nhà trường tăng cường tổ chức luyện đề cho học sinh với tần suất từ 2-3 buổi mỗi tuần. Việc ôn luyện đề không chỉ giúp học sinh củng cố hệ thống kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng phân bổ thời gian khi làm bài thi.
Bên cạnh việc nắm vững kiến thức, học sinh cần đặc biệt chú ý đến từng chi tiết nhỏ trong quá trình làm bài. Bởi, chỉ một sai sót về kỹ thuật hoặc tâm lý không ổn định cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả, thậm chí khiến thí sinh đánh mất cơ hội đạt điểm cao trong kỳ thi quan trọng sắp tới”, thầy Lĩnh nhấn mạnh.