Chiều 23/4, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. Luật có hiệu lực từ ngày 01/10/2026.
Luật Thi đua, Khen thưởng (sửa đổi) đã cho thấy bước tiến đáng ghi nhận khi chuyển trọng tâm từ hình thức sang thực chất, đặc biệt là việc không còn tuyệt đối hóa yêu cầu “sáng kiến” đối với nhiều danh hiệu thi đua, khen thưởng, đây là điểm mới nhận được sự tán thành rất cao của dư luận. Sự điều chỉnh này góp phần tháo gỡ áp lực không cần thiết, hạn chế tình trạng chạy theo sáng kiến mang tính đối phó, qua đó giúp việc đánh giá, tôn vinh cá nhân, tập thể trở nên công bằng, sát với hiệu quả công việc và có ý nghĩa hơn trong thực tiễn.
Nhiều danh hiệu thi đua, khen thưởng không bắt buộc có sáng kiến
Theo Luật Thi đua, khen thưởng 2022 (luật hiện hành), tiêu chí có sáng kiến vẫn rất quan trọng trong việc xét nhiều danh hiệu thi đua, khen thưởng.
Đơn cử tại điểm d khoản 1 Điều 74 Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định như sau: Bằng khen của Bộ, ban, ngành, tỉnh: “d) Có 02 lần liên tục được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” hoặc có liên tục từ 02 năm trở lên được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, trong thời gian đó có 02 sáng kiến được công nhận và áp dụng có hiệu quả trong phạm vi cơ sở hoặc có 02 đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu và áp dụng hiệu quả trong phạm vi cơ sở;...".
Như vậy, trường hợp danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở xét cho cá nhân "đạt tiêu chuẩn danh hiệu Lao động tiên tiến và có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu" thì ngoài 2 sáng kiến/đề tài khoa học đã dùng để xét tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở cần có thêm 2 sáng kiến được công nhận và áp dụng có hiệu quả trong phạm vi cơ sở hoặc 2 đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu và áp dụng có hiệu quả trong phạm vi cơ sở mới đủ tiêu chuẩn đề nghị xét tặng Bằng khen của bộ, ngành, tỉnh.
Trường hợp danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở xét cho cá nhân "đạt tiêu chuẩn danh hiệu Lao động tiên tiến và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" thì phải có 2 sáng kiến được công nhận và áp dụng có hiệu quả trong phạm vi cơ sở hoặc 2 đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu và áp dụng có hiệu quả trong phạm vi cơ sở mới đủ tiêu chuẩn đề nghị xét tặng Bằng khen của bộ, ngành, tỉnh.
Như vậy để được tặng bằng khen bộ, ban, ngành, tỉnh cần 2 đến 4 sáng kiến được công nhận tùy theo trường hợp đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở do hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc do có sáng kiến.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng vừa được Quốc hội thông qua đã điều chỉnh những nội dung trên để việc thi đua thực chất hơn.
Dưới đây là một số danh hiệu thi đua, khen thưởng mà giáo viên không bắt buộc phải có sáng kiến trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng có hiệu lực từ 01/10/2026 (áp dụng từ năm học 2026-2027) được giáo viên quan tâm.
Thứ nhất, danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Luật mới quy định danh hiệu "Chiến sĩ thi đua cơ sở" để tặng cho cá nhân đạt một trong các tiêu chuẩn sau:
Được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
Đạt tiêu chuẩn danh hiệu "Lao động tiên tiến" hoặc "Chiến sĩ tiên tiến" và có sáng kiến được cơ sở công nhận; có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Thứ hai, không cần sáng kiến vẫn có thể được tặng bằng khen bộ, ban, ngành, tỉnh.
Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thi đua, khen thưởng Sửa đổi, bổ sung một số điểm, khoản của Điều 74 như sau:
“d) Có 02 lần liên tục trở lên đến thời điểm đề nghị được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” hoặc có 02 năm liên tục trở lên đến thời điểm đề nghị được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;”;
Tiêu chuẩn mới để được tặng bằng khen bộ, ban, ngành, tỉnh “nới” rất nhiều so với Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành.
Thứ ba, tiêu chuẩn bằng khen Thủ tướng Chính phủ không bắt buộc phải có sáng kiến.
Nội dung tiêu chuẩn để được tặng bằng khen của Thủ tướng Chính phủ được sửa đổi trong Luật Thi đua, khen thưởng như sau: “Đã được tặng bằng khen của Bộ, ban, ngành, tỉnh và sau đó có liên tục từ 05 năm trở lên đến thời điểm đề nghị được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, trong thời gian đó có 03 lần được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”;”
Như vậy, cá nhân đã được tặng bằng khen bộ, ban, ngành, tỉnh (không bắt buộc phải có sáng kiến) và có ít nhất 05 năm tiếp theo được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ và có 03 lần được tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở (cũng không bắt buộc phải có sáng kiến).
Thứ tư, đạt Huân chương lao động hạng ba cũng không bắt buộc có sáng kiến.
Tại điểm e khoản 1 Điều 44 quy định về tiêu chuẩn Huân chương lao động hạng ba như sau: “e) Đã được tặng “Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ” và sau đó có liên tục từ 05 năm trở lên đến thời điểm đề nghị được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, trong thời gian đó có từ 01 năm trở lên được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có 03 lần được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”;”
Các tiêu chuẩn này cũng không bắt buộc phải có sáng kiến.
Các danh hiệu thi đua bắt buộc phải có sáng kiến hoặc nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo,…
Thứ nhất, danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp bộ, ban, ngành, tỉnh
Luật mới sửa đổi, bổ sung Điều 22 như sau:
“Điều 22. Danh hiệu chiến sĩ thi đua Bộ, ban, ngành, tỉnh
1. Danh hiệu chiến sĩ thi đua Bộ, ban, ngành, tỉnh để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
a) Có thành tích xuất sắc tiêu biểu được lựa chọn trong số những cá nhân có 03 lần liên tục được tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”;
b) Có sáng kiến đã được áp dụng hiệu quả và có khả năng nhân rộng trong Bộ, ban, ngành, tỉnh hoặc có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, có phạm vi ảnh hưởng trong Bộ, ban, ngành, tỉnh hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu có phạm vi ảnh hưởng trong toàn quân hoặc toàn lực lượng Công an nhân dân.
Thứ hai, danh hiệu chiến sĩ thi đua toàn quốc.
Luật mới sửa đổi, bổ sung Điều 21 như sau:
“Điều 21. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua toàn quốc”
1. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua toàn quốc” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
a) Có thành tích xuất sắc tiêu biểu được lựa chọn trong số những cá nhân có 02 lần liên tục được tặng danh hiệu chiến sĩ thi đua Bộ, ban, ngành, tỉnh;
b) Có sáng kiến đã được áp dụng hiệu quả và có khả năng nhân rộng trong toàn quốc hoặc có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, có phạm vi ảnh hưởng trong toàn quốc hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu có phạm vi ảnh hưởng trong toàn quốc.
Luật Thi đua, Khen thưởng sửa đổi điều chỉnh theo hướng thực chất, giảm hình thức và bám sát hiệu quả công việc, đặc biệt là việc không còn “đóng khung” tiêu chí sáng kiến đối với nhiều danh hiệu. Quy định này không chỉ tháo gỡ những rào cản mang tính hình thức tồn tại lâu nay mà còn mở ra cơ hội ghi nhận công bằng hơn cho những cá nhân tận tụy, đóng góp bằng chính chất lượng công việc hằng ngày. Chính sự đổi mới này đã tạo tiền đề quan trọng để nhìn lại một vấn đề đáng chú ý: khi sáng kiến không còn là điều kiện bắt buộc, việc xét tặng các danh hiệu thi đua sẽ chuyển biến ra sao và cần được tổ chức như thế nào để vừa khuyến khích cống hiến, vừa đảm bảo giá trị tôn vinh thực chất.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.