Thầy giáo truyền cảm hứng cho học sinh qua hoạt động “Góc xanh lớp em”, "Mỗi tuần một việc xanh"

Ở ấp Cái Cùng, xã Đông Hải, tỉnh Cà Mau – nơi tôi đang công tác, buổi sáng thường bắt đầu bằng mùi gió biển lẫn với hương đồng. Có những ngày, đứng trước lớp học nhỏ ở điểm lẻ của Trường Trung học cơ sở Lê Quý Đôn, tôi chợt nghĩ: nếu không bắt đầu từ những nơi như thế này, thì “khát vọng xanh” sẽ bắt đầu từ đâu?

Là giáo viên dạy Ngữ văn, đồng thời giảng dạy Giáo dục công dân, Giáo dục địa phương và Hoạt động trải nghiệm, tôi có nhiều cơ hội hơn để không chỉ dạy chữ, mà còn dạy các em cách sống. Và trong những năm gần đây, một điều khiến tôi trăn trở là: học sinh của mình đang lớn lên giữa những biến đổi rất rõ của môi trường, nhưng chưa phải em nào cũng ý thức đầy đủ về điều đó.

Ở vùng ven biển Cà Mau, biến đổi khí hậu không còn là khái niệm xa vời. Nước mặn xâm nhập sâu hơn, rác thải nhựa xuất hiện nhiều hơn dọc các tuyến kênh, và những cơn mưa trái mùa cũng trở nên khó đoán hơn. Những điều đó, nếu chỉ nói bằng lý thuyết, có thể các em sẽ khó hình dung. Nhưng khi chính các em nhìn thấy rác trôi trước nhà mình, hay phải đi học trong những ngày đường lầy lội sau mưa lớn, thì câu chuyện môi trường sẽ trở nên rất thật. Từ những suy nghĩ đó, tôi bắt đầu đặt câu hỏi cho chính mình: Mình có thể làm gì, từ chính lớp học nhỏ này, để gieo vào học sinh một “khát vọng xanh”? Câu trả lời của tôi không phải là những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những việc rất nhỏ.

Bắt đầu từ nhận thức – khi bài học không chỉ nằm trong sách

Trong giờ Ngữ văn, khi dạy những văn bản có liên quan đến thiên nhiên, tôi không dừng lại ở việc phân tích nội dung hay nghệ thuật. Tôi thường hỏi các em: “Ở quê mình, thiên nhiên đang thay đổi như thế nào?”, “Các em có thấy môi trường xung quanh mình có gì khác trước không?”.

Ban đầu, các em trả lời còn đơn giản nhưng dần dần, các em bắt đầu kể nhiều hơn. Có em nói về con kênh gần nhà ngày càng nhiều rác. Có em nhắc đến việc cá tôm ít đi. Có em chia sẻ về những lần triều cường dâng cao. Những câu trả lời ấy khiến giờ học trở nên gần gũi hơn, và quan trọng hơn, các em bắt đầu nhìn môi trường bằng chính trải nghiệm của mình, chứ không còn là kiến thức xa lạ.

Là giáo viên chủ nhiệm lớp 8E, tôi luôn nghĩ: nói thôi chưa đủ, phải làm. Chúng tôi bắt đầu bằng một việc rất đơn giản: mỗi tuần một buổi “lớp học xanh”. Vào buổi đó, thay vì chỉ học trong lớp, các em sẽ cùng nhau dọn vệ sinh khuôn viên điểm trường, nhặt rác xung quanh lớp học, phân loại rác đơn giản (chai nhựa, giấy, rác hữu cơ).

Ban đầu, có em còn ngại nhưng khi thấy bạn mình làm, dần dần các em tham gia nhiều hơn. Có em còn chủ động nhắc bạn: “Đừng vứt rác bừa bãi”. Điều khiến tôi vui nhất là có lần một học sinh nói: “Thầy ơi, em về nhà cũng dọn rác trước sân rồi”. Chỉ một câu nói đó thôi, nhưng với tôi, đó là dấu hiệu của sự thay đổi thật sự.

Sáng kiến nhỏ – ý nghĩa lớn

Từ những hoạt động ban đầu, tôi cùng các em nghĩ thêm những cách làm phù hợp với điều kiện của trường. Các hoạt động được thầy và trò chúng tôi áp dụng có thể kể đến như:

“Góc xanh lớp em”: Mỗi tổ phụ trách một góc nhỏ trong lớp và thực hiện trồng cây trong chai nhựa tái chế, trang trí bằng vật liệu đơn giản. Không cần đẹp cầu kỳ, nhưng việc này giúp các em hiểu rằng rác cũng có thể trở thành tài nguyên, từ đó hình thành thói quen giữ gìn không gian chung.

“Mỗi tuần một việc xanh”: Tôi không yêu cầu lớn, chỉ cần mỗi em nhặt rác trước nhà, tiết kiệm điện, nước, nhắc người thân hạn chế dùng túi nylon. Tuần sau, các em chia sẻ lại, có em kể rất hào hứng, có em còn rủ được cả gia đình cùng làm.

Lồng ghép trong Hoạt động trải nghiệm: Tôi tổ chức những buổi thảo luận nhỏ: “Nếu em là người lớn, em sẽ làm gì để bảo vệ môi trường ở địa phương?”; “Điều gì em có thể làm ngay từ hôm nay?”. Những câu trả lời của các em đôi khi rất giản dị, nhưng lại rất thật: “Em sẽ không xả rác xuống kênh nữa" hay “Em sẽ nhắc em nhỏ không vứt rác bừa bãi”.

Khát vọng xanh – không phải điều xa xôi

Sau một thời gian, tôi nhận ra rằng “khát vọng xanh” không phải là điều gì quá lớn lao. Nó bắt đầu từ một hành động nhặt rác bỏ đúng chỗ, một lời nhắc nhẹ nhàng, một thói quen nhỏ được lặp lại mỗi ngày. Điều quan trọng hơn cả là các em bắt đầu có ý thức và trách nhiệm với môi trường xung quanh mình. Là giáo viên, tôi hiểu mình không thể thay đổi mọi thứ nhưng nếu mỗi lớp học nhỏ đều gieo được những hạt giống như vậy, thì dần dần sẽ tạo nên sự thay đổi lớn hơn.

Đứng trên bục giảng ở điểm lẻ nhỏ bé của ấp Cái Cùng, tôi không nghĩ mình đang làm điều gì lớn lao. Tôi chỉ đang cố gắng giúp học sinh của mình hiểu rằng: Yêu cuộc sống không chỉ là sống tốt cho bản thân, mà còn là biết gìn giữ môi trường mà mình đang sống.

“Khát vọng xanh” không phải là khẩu hiệu, mà là hành động – dù rất nhỏ, nhưng bền bỉ. Và tôi tin rằng, từ những lớp học như lớp 8E của tôi hôm nay, những khát vọng ấy sẽ tiếp tục lớn lên, lan tỏa và góp phần làm cho quê hương ngày càng xanh hơn, đáng sống hơn.