Hiện nay, việc nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ không chỉ là mục tiêu mà còn là yêu cầu xuyên suốt đối với các cơ sở giáo dục mầm non. Điều này đòi hỏi các trường lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu phải gắn với tiêu chí cụ thể, thống nhất.
Từ thực tiễn này, dự thảo Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo Quy định việc biên soạn, thẩm định, phê duyệt và lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu sử dụng trong các cơ sở giáo dục mầm non nêu rõ, người đứng đầu cơ sở giáo dục mầm non có trách nhiệm thành lập hội đồng để lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu phù hợp nhằm thực hiện hiệu quả Chương trình Giáo dục mầm non. Trong đó, việc lựa chọn phải bảo đảm các tiêu chí về an toàn, thẩm mỹ và tính giáo dục cho trẻ.
Theo lãnh đạo nhiều cơ sở giáo dục mầm non, dự thảo mới vừa góp phần tăng quyền tự chủ cho các trường, vừa chuẩn hoá các tiêu chí lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu, đảm bảo chất lượng đầu vào.
Góp phần tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục mầm non
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Hoàng Thị Duyên - Hiệu trưởng Trường Mầm non Vũ Lăng (xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên) cho biết, nhà trường đã chủ động lựa chọn các loại đồ chơi, học liệu dựa trên những tiêu chí như sau: có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; có chứng nhận hợp quy, bảo đảm an toàn cho trẻ; nội dung, thiết kế phù hợp với độ tuổi và mục tiêu giáo dục mầm non; độ bền, tính thẩm mỹ và khả năng sử dụng lâu dài.
Tuy nhiên, theo cô Duyên, quá trình triển khai thực tế vẫn còn một số bất cập. Có thời điểm, nhà trường thiếu đồ chơi, tài liệu để phục vụ trực tiếp cho hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ nhưng chưa được cấp bổ sung kịp thời. Ngược lại, nhà trường được cấp những đồ dùng đã có sẵn, gây tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Bên cạnh đó, trước đây, kinh phí thường được cấp theo gói kèm danh mục có sẵn nên nhà trường gần như không thể điều chỉnh theo nhu cầu thực tế. Vì vậy, nhà trường rất khó để chủ động phân bổ nguồn kinh phí, ưu tiên những hạng mục đang thiếu hoặc cần bổ sung gấp.
“Đến khoảng hai năm trở lại đây, sau nhiều kiến nghị từ các cơ sở giáo dục mầm non trên địa bàn, cơ chế phân bổ tại địa phương đã có những điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Một số nơi đã cho phép các trường tham gia lựa chọn một phần danh mục học liệu, thay vì tiếp nhận hoàn toàn theo hình thức như trước.
Tuy vậy, mức độ tự chủ này vẫn còn hạn chế, phạm vi lựa chọn chưa rộng. Vì vậy, nếu quy định trong dự thảo được thông qua, các trường mầm non kỳ vọng sẽ tăng quyền chủ động lựa chọn học liệu, tài liệu, đồ chơi phù hợp với nhu cầu thực tế, hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả trong hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ”, cô Duyên bày tỏ.
Cùng bàn nội dung này, cô Nguyễn Thị Thu Hiền - Hiệu trưởng Trường Mầm non Hương Sen (phường Nông Tiến, tỉnh Tuyên Quang) đánh giá, dự thảo đã có bước tiến quan trọng khi trao quyền chủ động cho cơ sở giáo dục mầm non trong việc lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu. Bên cạnh đó, dự thảo quy định thành lập hội đồng thẩm định với tiêu chí cụ thể không chỉ giúp kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn cho trẻ mầm non mà còn tăng tính minh bạch, công khai.
Theo cô Hiền, những năm gần đây, nhà trường đã chủ động thành lập hội đồng lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu và ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Quy trình được triển khai từ việc giáo viên rà soát nhu cầu thực tế tại lớp, đề xuất danh mục; bộ phận chuyên môn tổng hợp, trình ban giám hiệu; sau đó, hội đồng thẩm định trên các tiêu chí như chất lượng, giá cả, nguồn gốc và độ an toàn trước khi quyết định sử dụng. Nhờ đó, học liệu được lựa chọn sát nhu cầu, tránh lãng phí nguồn lực.
“Tuy nhiên, do việc triển khai giữa các địa phương chưa đồng đều nên tôi cho rằng dự thảo cần quy định rõ về cơ chế tài chính nhằm bảo đảm tính khả thi và minh bạch khi triển khai tại cấp cơ sở.
Bên cạnh đó, đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, việc tiếp cận nguồn học liệu đạt chuẩn vẫn là thách thức. Vì vậy, cùng với quy định chung, Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp để các cơ sở giáo dục mầm non có thể chủ động hơn trong lựa chọn và sử dụng học liệu, tránh tình trạng quy định đúng nhưng lại khó triển khai trong thực tiễn”, cô Hiền nêu quan điểm.
Cần đảm bảo các điều kiện triển khai về nguồn lực tài chính và năng lực tổ chức thực hiện
Cô Đào Thị Thúy Vân - Hiệu trưởng Trường Mầm non Ánh Sao (xã Yên Châu, tỉnh Sơn La) bày tỏ: “Nếu dự thảo được thông qua, theo tôi cần bảo đảm các điều kiện triển khai đồng bộ, đặc biệt về nguồn lực tài chính và năng lực tổ chức thực hiện.
Thực tế cho thấy, dù được trao quyền chủ động trong lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu, nhưng nếu kinh phí còn hạn chế, các cơ sở giáo dục vẫn khó tiếp cận và lựa chọn được những sản phẩm bảo đảm chất lượng, phù hợp với nhu cầu giáo dục và điều kiện tổ chức hoạt động. Bên cạnh đó, việc thành lập hội đồng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Các thành viên không chỉ cần vững chuyên môn mà còn phải có năng lực đánh giá, thẩm định học liệu theo các tiêu chí cụ thể như an toàn, thẩm mỹ và giá trị giáo dục".
Do đó, theo cô Vân, các cơ sở giáo dục mầm non cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng dạy và học như: bảo đảm nguồn kinh phí ổn định; thường xuyên tổ chức tập huấn, bồi dưỡng năng lực cho thành viên hội đồng; thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá rõ ràng. Khi những điều kiện này được đáp ứng, việc phân cấp, trao quyền cho các cơ sở giáo dục mầm non sẽ thực sự trở thành động lực để góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ.
Ngoài ra, tiêu chí lựa chọn học liệu, đồ chơi, tài liệu là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non. Trong bối cảnh thị trường có nhiều sản phẩm đa dạng, nếu không kiểm soát chặt chẽ, các cơ sở giáo dục khó phân biệt được hàng chất lượng và hàng không rõ nguồn gốc, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho trẻ. Vì vậy, nhà trường luôn ưu tiên sản phẩm có xuất xứ rõ ràng, đầy đủ tem mác, thông số kỹ thuật và phù hợp với độ tuổi của từng nhóm trẻ. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo đảm minh bạch và hạn chế rủi ro cho nhà trường trong quá trình kiểm tra, giám sát.
"Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, tôi cho rằng cần giải quyết hai vấn đề cốt lõi là đảm bảo kinh phí và kiểm soát chất lượng học liệu. Khi làm tốt hai yếu tố này, các trường sẽ lựa chọn đồ chơi, học liệu sát với nhu cầu thực tế hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo an toàn cho trẻ”, cô Vân bày tỏ.
Đồng quan điểm trên, cô Duyên nhấn mạnh, khi các cơ sở giáo dục mầm non được trao quyền chủ động trong lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu, mỗi đơn vị sẽ phải nâng cao trách nhiệm đối với quyết định của mình.
Trong đó, hiệu trưởng không chỉ có vai trò tiếp nhận học liệu như trước mà phải trực tiếp chỉ đạo, tổ chức lựa chọn thông qua hội đồng, bảo đảm các sản phẩm phù hợp với chương trình giáo dục mầm non. Đồng thời, nhà trường phải có trách nhiệm giải trình về chất lượng, nguồn gốc, tính an toàn và hiệu quả sử dụng của học liệu, tránh tình trạng lựa chọn mang tính hình thức, chạy theo phong trào hoặc gây lãng phí ngân sách.
Bên cạnh đó, sau quá trình lựa chọn, nhà trường phân công giáo viên khai thác, sử dụng đúng mục đích, đồng thời thường xuyên đánh giá mức độ phù hợp và hiệu quả trong quá trình tổ chức hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ để kịp thời điều chỉnh khi cần thiết.
"Nhìn chung, nếu dự thảo được thông qua và triển khai thực tiễn, các quy định này không chỉ góp phần khắc phục tình trạng phân bổ học liệu chưa sát với nhu cầu thực tế, mà còn tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục mầm non chủ động xây dựng môi trường giáo dục phù hợp", cô Duyên bày tỏ.