Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 34/2026/TT-BGDĐT quy định việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, với nhiều điểm mới đáng chú ý theo hướng siết chặt điều kiện đảm bảo chất lượng.
Giảm phụ thuộc đội ngũ thạc sĩ trong đào tạo
Theo đó, Thông tư 34 điều chỉnh cách xác định chỉ tiêu tuyển sinh dựa trên năng lực đào tạo của đội ngũ giảng viên. Cụ thể, giảng viên có trình độ tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư được tính hệ số 1; giảng viên trình độ thạc sĩ hệ số 0,75 (tại Thông tư số 03/2022/TT-BGDĐT hệ số này là 1,0); giảng viên trình độ đại học hệ số 0,5. Đồng thời, trần tối đa được xác định là 40 người học trên một giảng viên quy đổi.
Với việc giảm hệ số quy đổi của giảng viên trình độ thạc sĩ, dự kiến từ năm 2027, chỉ tiêu tuyển sinh của nhiều cơ sở đào tạo sẽ chịu tác động trực tiếp. Trong khi đó, theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến tháng 9/2025, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ trở lên mới đạt hơn 35%, còn giảng viên trình độ thạc sĩ chiếm trên 54%. Thực tế này cho thấy nền tảng đội ngũ giảng viên đại học hiện vẫn chủ yếu dựa vào lực lượng thạc sĩ, đặt ra không ít thách thức trong lộ trình nâng chuẩn.
Dù có thể gây áp lực trong ngắn hạn, nhiều cơ sở đào tạo cho rằng việc nâng chuẩn là xu hướng tất yếu nhằm cải thiện chất lượng giáo dục đại học.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ trương mới này. Theo thầy Nhân, việc điều chỉnh hệ số quy đổi giảng viên là phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
“Việc điều chỉnh này chắc chắn khiến tổng năng lực đào tạo tính theo chỉ tiêu của các cơ sở có xu hướng giảm. Tuy nhiên, mức độ giảm sẽ khác nhau tùy theo cơ cấu đội ngũ giảng viên của từng trường. Những cơ sở có tỷ lệ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ cao sẽ ít bị ảnh hưởng hơn, trong khi các trường phụ thuộc nhiều vào đội ngũ thạc sĩ sẽ chịu tác động rõ rệt”, thầy Nhân phân tích.
Một điểm mới khác được Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân đánh giá cao là quy định tỷ lệ tối thiểu 15% dành cho đào tạo sau đại học. Cụ thể, quy định mới yêu cầu các cơ sở đào tạo cần đảm bảo tỷ lệ người học thạc sĩ, tiến sĩ quy đổi trên giảng viên quy đổi phải đạt tối thiểu 15% tổng quy mô đào tạo.
“Đây là chủ trương hợp lý, góp phần nâng cao năng lực đào tạo sau đại học và từng bước cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao”, thầy Nhân bày tỏ.
Cùng quan điểm, Tiến sĩ Đỗ Trọng Tuấn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Đông Á cho rằng, quy định mới về đội ngũ giảng viên sẽ góp phần hạn chế tình trạng chạy theo chỉ tiêu tuyển sinh, buộc các cơ sở đào tạo phải chú trọng đầu tư vào chất lượng, đặc biệt là phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ.
Theo thầy Tuấn, về lâu dài, các trường đại học muốn phát triển bền vững cần xây dựng được đội ngũ giảng viên trình độ cao. Thực tế tại khu vực Đà Nẵng cho thấy, nhiều cơ sở giáo dục đại học đang đẩy mạnh triển khai các chính sách thu hút và phát triển đội ngũ tiến sĩ.
Tại Trường Đại học Đông Á, nhà trường tập trung đào tạo, bồi dưỡng nguồn giảng viên hiện có, hỗ trợ kinh phí, giảm tải giảng dạy để giảng viên học lên tiến sĩ, đồng thời gắn với các cam kết làm việc lâu dài sau đào tạo. Riêng trong năm vừa qua, có khoảng 60 giảng viên của trường tham gia học tập nâng cao trình độ tiến sĩ.
Lãnh đạo nhà trường nhận định, việc siết điều kiện đội ngũ theo hướng tăng tỷ lệ tiến sĩ là phù hợp với xu thế, góp phần đưa giáo dục đại học phát triển theo chiều sâu, thay vì chạy theo quy mô.
“Những cơ sở đầu tư bài bản cho chất lượng sẽ ít bị ảnh hưởng, trong khi các trường phụ thuộc nhiều vào đội ngũ thạc sĩ sẽ phải điều chỉnh chiến lược phát triển. Việc tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng đào tạo cũng sẽ góp phần nâng cao giá trị nguồn nhân lực trên thị trường lao động”, Tiến sĩ Đỗ Trọng Tuấn chia sẻ.
Bài toán về quỹ đất dài hạn
Thông tư 34 cũng quy định rõ các trường hợp không được tăng chỉ tiêu tuyển sinh, như: không đạt tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ và diện tích đất trên người học theo chuẩn cơ sở giáo dục đại học; chưa được công nhận đạt kiểm định chất lượng cơ sở đào tạo hoặc kết quả kiểm định đã hết hiệu lực tại thời điểm công bố số lượng tuyển sinh.
Từ thực tiễn triển khai, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cho rằng tiêu chí về diện tích đất trên người học là thách thức lớn đối với nhiều cơ sở đào tạo.
“Nếu không đáp ứng tiêu chí này, trường sẽ không được tăng chỉ tiêu, đồng nghĩa quy mô chỉ có thể duy trì như năm trước. Trong khi đó, việc mở rộng quỹ đất không thể giải quyết trong thời gian ngắn mà cần lộ trình dài hạn”, thầy Nhân nói.
Theo thầy Nhân, dù một số dự án mở rộng cơ sở vật chất đã và đang được triển khai, nhưng bài toán quỹ đất vượt quá khả năng tự chủ của từng trường. Việc này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của địa phương và các cơ quan quản lý trong quy hoạch, bố trí quỹ đất cho giáo dục đại học.
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cũng đề xuất có thể phát triển các khu đại học tập trung ở khu vực xa trung tâm, với quy mô hàng chục hecta, tạo không gian đủ lớn cho đào tạo và nghiên cứu.
“Để triển khai hiệu quả, cần có sự quyết liệt và đồng bộ, tránh tình trạng thực hiện không đồng đều giữa các địa phương. Đây không chỉ là câu chuyện của từng cơ sở đào tạo mà là vấn đề ở tầm chính sách”, thầy Nhân nhấn mạnh.
Liên quan đến yêu cầu kiểm định chất lượng, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cho rằng quy định mới đã được điều chỉnh theo hướng hợp lý và linh hoạt hơn so với trước đây. Nếu trước đây yêu cầu kiểm định áp dụng ở cả cấp chương trình đào tạo, thì nay chỉ yêu cầu đạt kiểm định ở cấp cơ sở đào tạo.
Theo thầy Nhân, sự điều chỉnh này vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở trong quá trình triển khai, vừa vẫn đảm bảo yêu cầu kiểm soát chất lượng ở cấp cơ sở đào tạo.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định về diện tích sàn xây dựng phục vụ đào tạo. Theo đó, Thông tư 34 quy định diện tích này phải thuộc sở hữu hoặc được giao quyền sử dụng hợp pháp; trường hợp thuê, mượn chỉ được tính trong thời hạn tối đa 5 năm kể từ khi Thông tư có hiệu lực. Sau thời hạn này, phần diện tích thuê sẽ không còn được tính vào điều kiện xác định chỉ tiêu.
Đánh giá cao điều chỉnh này, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân cho rằng quy định mới góp phần hạn chế tình trạng phụ thuộc vào cơ sở vật chất thuê ngoài, qua đó buộc các cơ sở đào tạo phải đầu tư thực chất, lâu dài về hạ tầng.
“Có thể thấy, Thông tư hướng tới việc chỉ những cơ sở có đủ năng lực thực sự về đội ngũ và cơ sở vật chất mới được mở rộng quy mô tuyển sinh. Đây là điều chỉnh cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục đại học trong thời gian tới”, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân nhận định.
Với những điều chỉnh mới tại Thông tư 34, các chuyên gia cho rằng quy định này thể hiện rõ định hướng siết chặt các điều kiện đảm bảo chất lượng. Trong đó, nổi bật là yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và tăng cường đào tạo sau đại học, qua đó góp phần thúc đẩy hệ thống giáo dục đại học phát triển theo hướng thực chất, bền vững.