Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 34/2026/TT-BGDĐT quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và số lượng tuyển sinh trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non. Trong đó có nhiều điểm mới đang nhận được sự quan tâm từ phía các cơ sở giáo dục đại học.
Số thực tuyển được siết chặt, trường phải cân nhắc kỹ khi xác định điểm trúng tuyển
Thông tư số 34 quy định nguyên tắc xác định và thực hiện số lượng tuyển sinh là cơ sở đào tạo thực hiện tuyển sinh tương ứng với số lượng tuyển sinh đã công bố. Trong đó, số thực tuyển cho tất cả các đợt tuyển sinh trong năm phải bảo đảm các yêu cầu cụ thể.
Đối với trình độ đại học, nếu số lượng tuyển sinh đã công bố dưới 100, số thực tuyển không được vượt quá 10% và số lượng vượt từ 5 trở lên.
Nếu số lượng tuyển sinh đã công bố từ 100 trở lên, mức vượt không quá 5% và số lượng vượt từ 30 trở lên; đồng thời tổng quy mô tuyển sinh theo từng hình thức và phương thức tổ chức đào tạo không vượt quá 5% tổng số lượng tuyển sinh đã công bố theo hình thức và phương thức tương ứng.
Đưa ra quan điểm về quy định này, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Thị Thanh Thủy - Trưởng phòng Đào tạo và Công tác sinh viên, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam nhận định: “Nguyên tắc này được xác định nhằm quy định trần cho tỷ lệ vượt tối đa tương ứng với chỉ số đo lường được (tỷ lệ, con số cụ thể) nhằm để các trường tự đánh giá được kết quả tuyển sinh của chính mình và không được vượt quá quy định khung. Điều đó cũng là cảnh báo để các trường phải cân nhắc kỹ khi xác định điểm trúng tuyển, những nguy cơ tiềm ẩn đòi hỏi phải phân tích kỹ các phương án để vừa đạt mục tiêu của cơ sở giáo dục đại học nhưng không vi phạm quy định chung.
Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam hiện đã có tính toán các phương án đảm bảo sát với quy định và thường dự kiến các phương án lọc trên cơ sở dữ liệu thống kê trong 2 năm gần nhất để tính toán tỷ lệ ảo và biến động định kỳ cho từng ngành".
Thông tư cũng quy định rõ hệ số của giảng viên để xác định số lượng tuyển sinh. Về hệ số quy đổi theo trình độ, giảng viên có trình độ đại học tại cơ sở giáo dục đại học được tính hệ số 0,50; trình độ thạc sĩ là 0,75; giảng viên có trình độ tiến sĩ hoặc có chức danh phó giáo sư, giáo sư được tính hệ số 1,00.
Đáng chú ý, so với Thông tư số 03/2022/TT-BGDĐT Quy định về việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và chỉ tiêu tuyển sinh cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, hệ số đối với giảng viên có trình độ thạc sĩ của các cơ sở giáo dục đại học đang là 1,0.
Theo cô Thủy, quy định này ban hành cùng thời điểm lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học, trong đó, có quy định mỗi chương trình đào tạo trình độ đại học phải có tối thiểu 7 giảng viên có trình độ tiến sĩ tham gia chủ trì, tăng so với trước đây.
Dự thảo Thông tư cũng để cơ sở giáo dục có 2 năm để hoàn thành các chỉ tiêu cho những ngành đang đào tạo. Do đó, thông tư về tuyển sinh cũng cần có thời gian chuyển tiếp để cơ sở giáo dục đại học có khoảng thời gian chuẩn bị, không bị bất ngờ và không phải thay đổi chỉ tiêu đã xác định cho năm 2026, ít nhất là năm kế tiếp.
Về nâng cao chất lượng, các trường đều có định hướng để nâng chuẩn giảng viên có trình độ từ tiến sĩ với nhiều cơ chế hỗ trợ, kể cả coi đây là nhiệm vụ của giảng viên đại học và đưa vào Quy chế giảng viên để tính toán cơ chế chính sách theo KPIs cho từng vị trí.
Bản chất quy định này là nâng cao chất lượng của chính đội ngũ, đo lường bằng chất lượng đào tạo và sự thừa nhận từ phía xã hội, không chỉ là việc cơ quan quản lý nhà nước áp đặt số lượng. Do đó, các cơ sở giáo dục đại học cần hiểu thật chính xác để không triển khai hình thức, mang tính đối phó với quy định.
Dưới góc nhìn của Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh, quy định mới về giới hạn số thực tuyển giúp các cơ sở đào tạo chủ động và linh hoạt hơn trong công tác tuyển sinh.
“Theo quy định tại Điều 10, Nghị định 04/2021/NĐ-CP, tuyển sinh đào tạo trình độ đại học vượt số lượng theo quy định về xác định chỉ tiêu tuyển sinh từ 03% sẽ bị xử phạt. Mặc dù thực tế tuyển sinh luôn tồn tại nhiều biến số, đặc biệt là tỷ lệ thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học. Vì vậy, quy định mới với biên độ dao động rõ ràng hơn cũng giúp các trường giảm áp lực trong quá trình tuyển sinh” - thầy Sơn chia sẻ.
Về quy định hệ số quy đổi giảng viên, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn thông tin, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh hiện có sự chuẩn bị tương đối sớm cho lộ trình nâng cao trình độ đội ngũ.
Hiện nay, khoảng 52% giảng viên của trường có trình độ tiến sĩ, 48% còn lại là trình độ thạc sĩ và không còn giảng viên chỉ có trình độ đại học. Dự kiến đến năm 2027, khi một số giảng viên hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của trường sẽ tăng lên khoảng 60-63%. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ của trường đạt khoảng 80-85%, phần còn lại là giảng viên trẻ hoặc giảng viên phụ trách thực hành.
Giai đoạn 2021-2026 được xem là thời điểm nhà trường tập trung khuyến khích giảng viên học nâng cao trình độ. Đơn vị đã quy định giảng viên nam dưới 55 tuổi, nữ dưới 50 tuổi phải tham gia đào tạo tiến sĩ để nâng chuẩn đội ngũ. Trong thời gian này, giảng viên theo học tiến sĩ được giảm toàn bộ giờ giảng và hỗ trợ kinh phí đào tạo.
Tuy nhiên, từ năm 2027, cơ chế hỗ trợ sẽ thay đổi, giảng viên khi học tiến sĩ sẽ phải tự chi trả kinh phí và vẫn thực hiện khối lượng giờ giảng bình thường. Nhà trường xác định giai đoạn hỗ trợ mạnh nhất là từ 2021- 2026 để giảng viên tranh thủ học tập, nâng chuẩn trình độ.
Theo phân tích từ đại diện Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông (trường thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên): “Quy định về số thực tuyển giúp việc xác định và thực hiện chỉ tiêu tuyển sinh chặt chẽ, minh bạch hơn, đồng thời bảo đảm sự tương quan giữa năng lực đào tạo thực tế của cơ sở giáo dục với số lượng tuyển sinh đã công bố. Trước đây, việc tính toán mức vượt chỉ tiêu đôi khi còn xuất hiện những trường hợp “lẻ”, gây khó khăn trong quá trình xác định số lượng tuyển sinh thực tế. Thông tư lần này đã quy định rõ các ngưỡng cụ thể, giúp các trường thuận lợi hơn trong tính toán. Vượt chỉ tiêu là vượt, không còn câu chuyện vượt một chút hay chênh lệch nhỏ như trước”.
Nhu cầu chiêu mộ tiến sĩ giữa các trường sẽ gia tăng đáng kể
Thông tư số 34 còn quy định số lượng tuyển sinh phải được xác định và thực hiện bảo đảm quy mô đào tạo cuối năm tuyển sinh đáp ứng các tiêu chí cụ thể. Một trong số đó là, tỷ lệ tối đa số lượng người học quy đổi (tất cả các hình thức, trình độ đào tạo) trên giảng viên quy đổi đối với từng nhóm ngành và từng ngành là 40.
Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, cho hay, đây là mức phù hợp để bảo đảm chất lượng đào tạo và cân bằng giữa giảng dạy với nghiên cứu khoa học của giảng viên. Nếu tỷ lệ người học vượt quá ngưỡng này, áp lực giảng dạy sẽ tăng rất lớn, kéo theo nguy cơ giảm chất lượng đào tạo do giảng viên không còn đủ thời gian cho hoạt động nghiên cứu và nâng cao chuyên môn.
Trao đổi thêm về những băn khoăn khi triển khai Thông tư mới, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, bày tỏ: "Điều nhà trường quan tâm nhất hiện nay không phải là quy mô tổng thể, mà là khả năng đáp ứng yêu cầu đội ngũ giảng viên theo từng ngành đào tạo. Với cách tính mới, nhiều ngành có nhu cầu tuyển sinh lớn nhưng thiếu giảng viên trình độ tiến sĩ sẽ gặp khó trong việc mở rộng chỉ tiêu.
Hiện nay nhà trường đang phải rà soát, cân đối lại đội ngũ giảng viên theo từng ngành để xác định chỉ tiêu sát với năng lực đào tạo thực tế hơn. Có những ngành rất thu hút thí sinh, lượng đăng ký cao nhưng số lượng giảng viên trình độ tiến sĩ vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu nên không thể tăng mạnh chỉ tiêu tuyển sinh.
Ví dụ với ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, hiện ngành có khoảng 15 giảng viên, trong đó gần 50% có trình độ tiến sĩ, còn lại là thạc sĩ. Vì vậy, chỉ tiêu tuyển sinh mỗi năm hiện chỉ khoảng 120 sinh viên. Nếu đội ngũ giảng viên của ngành này được nâng lên, đặc biệt tăng tỷ lệ tiến sĩ, chỉ tiêu tuyển sinh hoàn toàn có thể mở rộng lên khoảng 250 sinh viên mỗi năm”.
Đề cập đến tỷ lệ người học quy đổi trên giảng viên quy đổi đối với tất cả các hình thức, trình độ đào tạo, vị đại diện Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông (trường thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên) khẳng định, quy định này sẽ phản ánh sát hơn năng lực thực tế của đội ngũ giảng viên.
Trước đó, nhiều trường có xu hướng xem việc giảng dạy ở hệ vừa làm vừa học hay đào tạo từ xa là phần “tăng thêm”, ít ảnh hưởng đến quỹ thời gian dành cho hệ chính quy. Tuy nhiên, theo cách tính mới, mọi hoạt động giảng dạy đều được quy đổi chung vào tổng quy mô đào tạo, đồng nghĩa thời gian và công sức giảng viên bỏ ra cho các hệ đào tạo đều được nhìn nhận tương đương. Việc quy đổi chung tất cả các hệ sẽ giúp phản ánh chính xác hơn năng lực làm việc thực tế của giảng viên cũng như nguồn lực đào tạo của nhà trường
Quy định khống chế tỷ lệ tối đa người học quy đổi trên giảng viên quy đổi ở mức 40 cũng sẽ đặt ra yêu cầu cho các nhà trường trong việc phát triển đội ngũ giảng viên, không chỉ về số lượng mà đặc biệt là yêu cầu về giảng viên có trình độ tiến sĩ.
Vị này nhận định, trong thời gian tới nhu cầu chiêu mộ tiến sĩ giữa các trường sẽ gia tăng đáng kể, bởi nếu không bảo đảm tỷ lệ giảng viên theo quy định, cơ sở đào tạo sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô và chỉ tiêu tuyển sinh. Nhất là khi Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học đã đưa ra tiêu chí về tỷ lệ giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ là không thấp hơn 40% và từ năm 2030 không thấp hơn 50% đối với cơ sở giáo dục đại học có đào tạo tiến sĩ.
Để đáp ứng yêu cầu này, nhà trường cũng đã sớm xây dựng chiến lược nâng chuẩn đội ngũ giảng viên. Đảng ủy nhà trường đã có Nghị quyết yêu cầu các khoa chủ động cử giảng viên trong độ tuổi phù hợp đi đào tạo nâng cao trình độ. Đây là giải pháp cốt lõi, bởi muốn phát triển nguồn nhân lực thì trước hết phải nâng cao trình độ đội ngũ.