Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng sạch và giao thông xanh, pin xe điện đã trở thành một trong những công nghệ quan trọng của thế kỷ 21. Sự phát triển nhanh chóng của ngành xe điện không chỉ tạo ra những bước tiến lớn về công nghệ mà còn mở ra thị trường lao động đầy tiềm năng cho nguồn nhân lực chất lượng cao.
Vì vậy, đào tạo chuyên sâu về công nghệ pin xe điện đang trở thành xu hướng tại nhiều trường đại học trên thế giới, nhằm chuẩn bị đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học cho ngành công nghiệp năng lượng trong tương lai.
Tại Việt Nam, ngành công nghiệp xe điện và pin đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Sự xuất hiện của các doanh nghiệp tiên phong như VinFast cùng với các dự án đầu tư trong lĩnh vực sản xuất pin đã làm gia tăng nhu cầu về nhân lực được đào tạo bài bản. Điều này mở ra cơ hội việc làm rộng lớn cho sinh viên theo học lĩnh vực pin xe điện.
Đón đầu xu hướng, từ năm 2026, Đại học Phenikaa chính thức tuyển sinh ngành Công nghệ Pin xe điện (mã: PKA-CHE2) hệ cử nhân.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng - Giảng viên Khoa Công nghệ Sinh học, Hóa học và Kỹ thuật Môi trường, một trong những người đặt nền móng cho lĩnh vực này tại Đại học Phenikaa cho biết, chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng gắn với trải nghiệm thực tế.
Theo đó, ngành học pin xe điện là lĩnh vực liên ngành, kết hợp kiến thức của kỹ thuật điện - điện tử, hóa học, khoa học vật liệu, cơ khí và công nghệ năng lượng. Sinh viên được trang bị nền tảng về cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các loại pin, đặc biệt là pin lithium-ion, cùng các nội dung về hệ thống quản lý pin (BMS), công nghệ sạc, tái sử dụng, tái chế pin và các tiêu chuẩn an toàn môi trường.
Một trong những trọng tâm của chương trình là nghiên cứu và phát triển các loại pin hiệu suất cao, hướng tới nâng cao mật độ năng lượng, kéo dài tuổi thọ và rút ngắn thời gian sạc. Bên cạnh đó, sinh viên còn được tiếp cận các công nghệ mới như pin thể rắn (solid-state), pin sodium-ion hay các giải pháp lưu trữ năng lượng thông minh, nhằm giải quyết những thách thức hiện hữu của ngành xe điện.
Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, ngành học này mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực như sản xuất và lắp ráp pin, thiết kế hệ thống pin cho xe điện, kiểm tra - đánh giá chất lượng, nghiên cứu phát triển (R&D), cũng như quản lý vòng đời và tái chế pin.
Theo Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng, pin không chỉ là thiết bị lưu trữ điện năng mà còn quyết định hiệu suất, quãng đường di chuyển và độ an toàn của phương tiện. Hiện nay, pin lithium-ion đang chiếm ưu thế nhờ mật độ năng lượng cao và khả năng sạc nhanh. Tuy nhiên, thế giới đang chuyển dịch sang các công nghệ mới như pin thể rắn hay sodium-ion để khắc phục hạn chế về chi phí và tài nguyên.
“Những bước tiến này đang hiện thực hóa những hình ảnh vốn chỉ có trong phim viễn tưởng: từ những chiếc taxi bay chạy điện tại Dubai, Pháp đến hệ thống drone giao hàng tự động tại các đô thị lớn như New York hay Thẩm Quyến”, Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng cho biết.
Theo Tiến sĩ Hùng, công nghệ pin đang hình thành một nền kinh tế trị giá hàng tỷ USD trên toàn cầu, bao trùm chuỗi giá trị từ khai thác nguyên liệu, nghiên cứu vật liệu, thiết kế hệ thống quản lý pin đến tái chế bền vững. Đây là lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng cũng đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và khả năng liên ngành.
Chia sẻ về định hướng đào tạo, Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng nhấn mạnh: “Chúng tôi không chỉ đào tạo kỹ sư, mà đang cùng sinh viên xây dựng nền móng cho một tương lai bền vững”.
Với sự đầu tư về cơ sở vật chất và đội ngũ chuyên gia, ngành Công nghệ Pin xe điện tại Đại học Phenikaa được kỳ vọng sẽ trở thành môi trường ươm mầm nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng làm chủ công nghệ và đóng góp cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.
Sinh viên tốt nghiệp ngành pin xe điện có thể đảm nhiệm nhiều vị trí việc làm trong các lĩnh vực công nghệ cao, với cơ hội trải rộng trên toàn chuỗi giá trị, từ khai thác nguyên liệu đến tái chế.
Cụ thể, người học có thể trở thành kỹ sư nghiên cứu và phát triển pin (Battery R&D Engineer), tập trung vào tổng hợp vật liệu điện cực mới như Vật liệu giàu (Ni-rich), vật liệu giàu Lithium (Li-rich) hoặc pin thể rắn.
Ở khía cạnh thiết kế, kỹ sư thiết kế tế bào pin cho xe điện đảm nhiệm việc tối ưu cấu trúc vật lý của pin (dạng tròn, túi hoặc lăng trụ) nhằm nâng cao hiệu quả tản nhiệt và đảm bảo an toàn.
Ở khía cạnh vận hành, kỹ sư quản lý hệ thống pin (BMS Engineer) đóng vai trò vận hành “bộ não” của pin thông qua Hệ thống quản lý pin (Battery Management System - BMS), theo dõi trạng thái sạc (SoC), tình trạng sức khỏe (SoH) và kiểm soát nhiệt độ. Trong lĩnh vực sản xuất, kỹ sư công nghệ pin tham gia tối ưu hóa các công đoạn như chế tạo điện cực và lắp ráp pin.
Ngoài ra, sinh viên có thể theo đuổi các vị trí chuyên gia phân tích, kiểm định pin, nghiên cứu cơ chế phản ứng hóa học và suy giảm dung lượng; chuyên gia tái chế pin, phát triển công nghệ pin xanh; hoặc làm việc trong lĩnh vực kinh doanh, quản lý sản phẩm công nghệ năng lượng.
Bên cạnh đó, sinh viên còn có cơ hội tiếp tục học lên sau đại học, nghiên cứu chuyên sâu hoặc tham gia các dự án công nghệ quốc tế trong lĩnh vực năng lượng và lưu trữ điện.
Để đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực pin xe điện, chương trình có sự tham gia của các giảng viên chuyên sâu về vật liệu và công nghệ năng lượng. Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng là một trong những đại diện, với nền tảng học thuật được đào tạo bài bản từ những cơ sở đào tạo uy tín trong nước và quốc tế.
Theo đó, sau khi tốt nghiệp Kỹ sư và Thạc sĩ chuyên ngành Công nghệ hóa học tại Đại học Bách Khoa Hà Nội, thầy Hùng đã tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu tại Hàn Quốc, một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghệ pin. Năm 2018, Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng nhận bằng Tiến sĩ ngành Khoa học Vật liệu và Kỹ thuật tại Trường Đại học quốc gia Chonnam.
Trong quá trình nghiên cứu, thầy Hùng cùng cộng sự công bố 40 bài báo thuộc danh mục ISI/Scopus, trong đó có 18 bài là tác giả chính. Các công trình tập trung vào vật liệu thế hệ mới cho pin lithium-ion, như cấu trúc core-shell hay hệ chất điện phân rắn. Đáng chú ý, Tiến sĩ Vũ Ngọc Hùng còn sở hữu bằng độc quyền sáng chế tại Việt Nam về quy trình chế tạo chất điện phân rắn cho pin lithium-ion trên cơ sở TiO₂ biến tính phân tán trong PEO.
Sự ra đời của ngành Công nghệ Pin xe điện tại Đại học Phenikaa không chỉ góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp đang tăng trưởng nhanh, mà còn cho thấy vai trò của giáo dục đại học trong việc đồng hành cùng chiến lược phát triển kinh tế xanh của Việt Nam trong giai đoạn tới.