Theo Nghị quyết số 23/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc cắt giảm, phân cấp đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phải bảo đảm tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, lành mạnh, công bằng; thúc đẩy đổi mới, sáng tạo.
Đồng thời, tăng tính chủ động của chính quyền địa phương; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản trị hành chính; bảo đảm không làm suy giảm điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, an toàn người học.
Trong số các nội dung của Nghị quyết, quy định về phân cấp thực hiện thủ tục hành chính tại Phụ lục III của Nghị quyết đang thu hút sự chú ý của nhiều cơ sở giáo dục đại học. Đáng chú ý, thẩm quyền giải thể cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học (trước đây thuộc cấp Thủ tướng Chính phủ) nay được giao cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định.
Cụ thể, về thẩm quyền thực hiện thủ tục giải thể cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học thuộc thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập của Thủ tướng Chính phủ và thẩm quyền giải thể phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học quy định tại khoản 2, Điều 103 Nghị định số 125/2024/NĐ-CP, Nghị quyết nêu rõ: “Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học thuộc thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập của Thủ tướng Chính phủ; giải thể phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học”.
Trong khi đó, khoản 2, Điều 103, Nghị định số 125/2024/NĐ-CP ngày 05/10/2024 của Chính phủ quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong lĩnh vực giáo dục quy định như sau: “Thủ tướng Chính phủ quyết định giải thể cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học thuộc thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập quy định tại khoản 1 Điều 99 Nghị định này. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học”.
Tạo bước chuyển trong quản trị, nâng chất lượng giáo dục đại học
Nhìn nhận vấn đề này, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhìn nhận, việc quy định nội dung phân cấp thực hiện thủ tục hành chính tại Phụ lục III của Nghị quyết 23/2026/NQ-CP là bước đi đúng trong bối cảnh thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, hướng tới mục tiêu đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Và để đạt được mục tiêu đó, mọi hoạt động cần được tổ chức theo hướng hiệu quả, trong đó cải cách thủ tục hành chính là một khâu quan trọng.
Theo thầy Trình, một số cơ sở đã vận hành mô hình bộ máy hai cấp và bước đầu cho thấy hiệu quả. Trong đầu tư công, chính sách được triển khai nhanh từ trung ương xuống địa phương, với sự tham gia tích cực của chính quyền cấp phường, xã. Vấn đề đặt ra là làm sao tạo được sự liên kết thông suốt giữa trung ương, địa phương và người dân trong thời gian ngắn, tránh những ràng buộc mang tính cứng nhắc. Chính vì thế, xu hướng phân cấp mạnh xuống cấp cơ sở sẽ còn tiếp tục được thúc đẩy.
Trong đó, việc phân cấp thực hiện thủ tục hành chính, trong đó có trao quyền cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể cơ sở giáo dục đại học, được thầy Trình đánh giá là chính sách mang tính kiến tạo. Giai đoạn đầu có thể phát sinh tâm lý bỡ ngỡ, cần thời gian để thích nghi, nhưng điều này phản ánh quyết tâm thay đổi phương thức quản lý theo hướng linh hoạt hơn.
“Quy định trao thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là bước đi hướng tới cơ chế vận hành cởi mở, tăng tính khách quan trong quyết định. Các ý kiến từ người học, doanh nghiệp và chính các cơ sở giáo dục được phản ánh qua nhiều kênh khác nhau, từ đó giúp cơ quan quản lý đưa ra quyết định sát với thực tiễn hơn”, thầy Trình chia sẻ.
Bên cạnh đó, việc phân cấp nhiệm vụ từ trung ương xuống các bộ, ngành và địa phương là phù hợp với điều kiện phát triển hiện nay của Việt Nam. Thực tế cho thấy nhiều nhiệm vụ đã được triển khai nhanh, gắn với nền tảng công nghiệp đang hình thành, đồng thời phù hợp với xu hướng quản trị giáo dục, công nghệ, chuyển đổi số và quản trị số.
“Câu chuyện sáp nhập hay giải thể cơ sở giáo dục đại học là một phần trong tổng thể lớn hơn của quá trình sắp xếp. Việc phân cấp được thực hiện đồng bộ từ trung ương tới các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo cần bảo đảm chất lượng giáo dục sẽ có điều kiện được nâng lên. Qua đó, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn tới”, thầy Trình cho biết.
Đơn giản thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho sắp xếp hệ thống giáo dục
Cắt giảm thủ tục hành chính và tạo điều kiện để sắp xếp lại hệ thống cơ sở giáo dục đại học là những ưu điểm được đưa ra khi Phụ lục III của Nghị quyết quy định phân cấp thực hiện thủ tục hành chính.
Chia sẻ về nội dung này, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho rằng, việc giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyền quyết định giải thể các cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu thuộc thẩm quyền là điều hợp lý, bảo đảm vận hành thông suốt, phù hợp với cách quản lý hiện hành.
“Việc quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học thuộc thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập của Thủ tướng Chính phủ là hợp lý.
Bởi, nếu mở rộng quyền giải thể sang các cơ sở giáo dục không thuộc quyền thành lập hoặc cho phép thành lập, sẽ dễ phát sinh vướng mắc”, thầy Đăng chia sẻ.
Thêm nữa, thầy Đăng cho rằng, việc giữ quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học có thể liên quan đến bài toán sắp xếp, sáp nhập các trường đại học trong thời gian tới. Bởi trên thực tế, khi tiến hành sáp nhập hoặc tái cơ cấu, nếu cơ quan quản lý không có đủ thẩm quyền thì rất khó triển khai.
“Quy định phân cấp thực hiện thủ tục hành chính tại Phụ lục III của Nghị quyết bảo đảm cách vận hành của toàn bộ hệ thống giáo dục đại học. Tuy nhiên, bên cạnh việc trao quyền đúng cấp, cần phải xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu.
Ngoài ra, quy định cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc sắp xếp lại cơ sở đào tạo, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến qua nhiều tầng nấc”, thầy Đăng chia sẻ.
Đồng tình với những chia sẻ trên, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Hùng – nguyên Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên), hiện công tác tại Viện Đào tạo và Nghiên cứu xuất sắc, Đại học Thái Nguyên đánh giá cao việc phân cấp cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo trong quyết định giải thể các cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu thuộc thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập của Thủ tướng Chính phủ.
“Việc chuyển thẩm quyền từ Chính phủ về Bộ Giáo dục và Đào tạo như trong Phụ lục III của Nghị quyết là bước đi hợp lý, giúp quá trình xử lý công việc trở nên linh hoạt và sát thực tế hơn.
Đối với những cơ sở giáo dục không còn đáp ứng đủ điều kiện, việc giải thể là cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng chung của hệ thống.
Tuy nhiên, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định giải thể các cơ sở giáo dục đại học và phân hiệu thuộc thẩm quyền cũng cần có sự tham gia của hội đồng chuyên môn, nhằm bảo đảm cho việc xem xét, đánh giá được thực hiện chuyên sâu”, thầy Hùng chia sẻ.