Dự thảo Thông tư quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, thẩm quyền công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam đang lấy ý kiến góp ý, trong đó đưa ra 2 phương án về thẩm quyền công nhận văn bằng của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Phương án 1: Sửa đổi quy định hiện hành theo hướng phân cấp cho người đứng đầu đơn vị cung cấp dịch vụ công về công nhận văn bằng.
Phương án 2: Giữ quy định hiện hành, theo đó thủ trưởng đơn vị có chức năng giúp Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý nhà nước về công tác văn bằng, chứng chỉ có thẩm quyền công nhận văn bằng của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
2 phương án công nhận văn bằng: Nên chọn phương án nào?
Trao đổi với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Quang Huy - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cho rằng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các chương trình hợp tác đào tạo với nước ngoài không ngừng gia tăng, cùng với số lượng người học sở hữu văn bằng quốc tế ngày càng nhiều, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành dự thảo Thông tư mới là hết sức cần thiết.
Theo thầy, yêu cầu hiện nay không chỉ dừng ở việc công nhận văn bằng đúng quy định, mà còn phải bảo đảm quy trình diễn ra nhanh chóng, minh bạch, thống nhất và thuận tiện cho người học. Do đó, việc rà soát và hoàn thiện cơ chế công nhận văn bằng được xem là phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính cũng như tiến trình chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục.
Đánh giá về phương án 1 - phân cấp thẩm quyền cho người đứng đầu đơn vị cung cấp dịch vụ công, thầy Huy nhận định đây là hướng tiếp cận mang tính cải cách, có thể góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm áp lực cho cơ quan quản lý trung ương và tạo thuận lợi hơn cho người dân. Tuy nhiên, công nhận văn bằng là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và tính pháp lý của văn bằng quốc tế. Nếu phân cấp nhưng thiếu hệ thống tiêu chí thống nhất, thiếu cơ sở dữ liệu liên thông hoặc thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, rất dễ dẫn đến tình trạng thực hiện không đồng đều, thậm chí mỗi nơi làm một kiểu.
Đối với phương án 2 - giữ nguyên thẩm quyền tập trung tại cơ quan quản lý nhà nước, Tiến sĩ Phạm Quang Huy cho rằng ưu điểm lớn nhất của phương án này là bảo đảm tính thống nhất, chặt chẽ và đồng bộ trong quản lý nhà nước đối với công tác công nhận văn bằng nước ngoài. Đây là lĩnh vực có tính chuyên môn và pháp lý cao, liên quan đến nhiều hệ thống đào tạo khác nhau giữa các quốc gia, vì vậy việc duy trì một đầu mối quản lý sẽ thuận lợi hơn trong kiểm soát chất lượng, chuẩn hóa quy trình và hạn chế rủi ro.
Khi thẩm quyền được tập trung tại cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc áp dụng các tiêu chí đánh giá, đối chiếu chương trình đào tạo, xác minh cơ sở giáo dục và xử lý hồ sơ sẽ có tính thống nhất cao hơn. Điều này đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch cũng như giá trị pháp lý của văn bằng được công nhận trên phạm vi toàn quốc.
Tuy nhiên, thầy Huy cũng cho rằng nếu quy trình xử lý vẫn chủ yếu thực hiện theo phương thức truyền thống, phụ thuộc nhiều vào hồ sơ giấy và thiếu sự liên thông dữ liệu thì nguy cơ quá tải, kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ là hoàn toàn có thể xảy ra, nhất là trong bối cảnh nhu cầu học tập quốc tế và sử dụng văn bằng nước ngoài ngày càng gia tăng.
Nhấn mạnh về giải pháp cốt lõi, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cho rằng vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở việc tập trung hay phân cấp thẩm quyền, mà quan trọng hơn là mức độ chuẩn hóa quy trình và chuyển đổi số trong công tác quản lý. Nếu tiếp tục duy trì mô hình một đầu mối thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo nhưng đồng thời đẩy mạnh số hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận, thẩm định và trả kết quả hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, công khai tiến độ xử lý, cũng như ứng dụng chữ ký số và hồ sơ điện tử thì vẫn có thể vừa bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước, vừa rút ngắn thời gian xử lý và tạo thuận lợi cho người học.
Cùng đánh giá về sự cần thiết của dự thảo Thông tư mới liên quan đến công nhận văn bằng nước ngoài, Thạc sĩ Nguyễn Văn Ba, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Hòa Bình cũng cho rằng, đây là bước điều chỉnh phù hợp với thực tiễn phát triển của giáo dục và nhu cầu hội nhập quốc tế hiện nay.
Theo thầy Ba, mỗi năm có hàng chục nghìn du học sinh trở về nước, trong khi các hình thức đào tạo ngày càng đa dạng như học từ xa, học trực tuyến hay liên kết đào tạo quốc tế. Điều này khiến các quy định cũ dần không còn phù hợp và chưa bao quát hết thực tiễn phát sinh.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, nhiều thủ tục theo quy định hiện hành vẫn yêu cầu sử dụng hồ sơ giấy hoặc đối chiếu thủ công, gây mất nhiều thời gian cho người học. Khi đó, dự thảo Thông tư mới sẽ góp phần siết chặt chất lượng kiểm định đối với các cơ sở giáo dục nước ngoài, qua đó bảo vệ quyền lợi của người học nghiêm túc và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trên thị trường lao động.
“Việc ban hành Thông tư mới không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là công cụ quan trọng nhằm minh bạch hóa năng lực người lao động và thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng hơn”, thầy Ba nhấn mạnh.
Đánh giá cụ thể hơn về 2 phương án được nêu trong dự thảo Thông tư, Thạc sĩ Nguyễn Văn Ba cho rằng việc phân cấp thẩm quyền cho người đứng đầu đơn vị cung cấp dịch vụ công là bước đi mang tính cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính.
Theo đó, phương án này có thể giúp giảm áp lực cho cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thay vì mọi hồ sơ công nhận văn bằng đều phải chờ phê duyệt ở cấp bộ, việc trao quyền cho người đứng đầu đơn vị chuyên trách sẽ giúp quy trình xử lý diễn ra trực tiếp hơn, đồng thời rút ngắn thời gian giải quyết do cắt giảm các khâu trung gian.
Bên cạnh đó, thầy Ba cũng nhận định phương án này có tính khả thi cao về mặt công nghệ và dữ liệu trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh. Hệ thống số hóa hồ sơ ngày càng hoàn thiện, cùng với việc tích hợp chữ ký số và trả kết quả điện tử, sẽ góp phần tạo nên quy trình xử lý đồng bộ, minh bạch và thuận tiện hơn cho người học.
Trong khi đó, Thạc sĩ Trần Văn Thực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh lại cho rằng, phương án 1 tuy có nhiều ưu điểm trong việc tăng cường phân cấp cho các đơn vị đào tạo, nhưng cũng có thể phát sinh những vấn đề liên quan đến thẩm quyền, trách nhiệm và năng lực chuyên môn của các đơn vị được giao quyền công nhận văn bằng.
Từ đó, thầy Thực đề xuất nên lựa chọn phương án 2 theo hướng giữ quy định hiện hành nhưng có điều chỉnh theo hướng phân cấp phù hợp hơn. Cụ thể, đối với trình độ đại học trở lên và một số chứng chỉ đặc thù, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ trực tiếp thực hiện việc công nhận. Trong khi đó, các văn bằng trình độ trung cấp, cao đẳng và một số loại chứng chỉ có thể giao cho thủ trưởng các đơn vị thực hiện thông qua Sở Giáo dục và Đào tạo tại các địa phương.
Theo thầy, cách làm này không chỉ giúp giảm tải cho cơ quan quản lý trung ương mà còn góp phần tăng cường hiệu quả quản lý và kiểm soát chất lượng trong công tác công nhận văn bằng, chứng chỉ.
Nên giữ một đầu mối thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo để thực hiện công nhận văn bằng nước ngoài
Không thể phủ nhận rằng, mỗi phương án trong dự thảo đều có những ưu điểm và hạn chế riêng. Vì vậy, việc lựa chọn và triển khai phương án nào cũng cần đi kèm cơ chế, quy định cụ thể nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và hiệu quả trong thực tiễn.
Từ góc độ cơ sở giáo dục, Tiến sĩ Phạm Quang Huy cho rằng nên giữ một đầu mối thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo để thực hiện công nhận văn bằng nước ngoài, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và chặt chẽ trong quản lý nhà nước. Đây là lĩnh vực có tính pháp lý và chuyên môn cao, liên quan trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực, nên cần một cơ quan đủ thẩm quyền và dữ liệu để thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Tuy nhiên, để hài hòa giữa yêu cầu quản lý chất lượng và tạo thuận lợi cho người học, cần đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quy trình công nhận văn bằng. Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu cơ chế phối hợp hoặc hỗ trợ kỹ thuật giữa cơ quan quản lý trung ương và các đơn vị có đủ năng lực chuyên môn, nhằm giảm tải áp lực xử lý hồ sơ nhưng vẫn bảo đảm một chuẩn chung thống nhất trong thẩm định và công nhận văn bằng.
Đồng quan điểm, Thạc sĩ Nguyễn Văn Ba cũng cho rằng dù phương án 1 có nhiều ưu điểm, nhưng sẽ gặp không ít khó khăn nếu không xử lý tốt các vấn đề cốt lõi như trách nhiệm giải trình, năng lực nhân sự. Do đó, thầy Ba cho rằng dù mang tính truyền thống hơn, nhưng phương án 2 vẫn có nhiều ưu điểm quan trọng về pháp lý và quản lý nhà nước.
Cụ thể, văn bản chứng nhận do lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo ký xác nhận sẽ có giá trị pháp lý và mức độ tin cậy cao hơn đối với các cơ quan nhà nước cấp dưới. Đồng thời, yếu tố quốc tế cũng được bảo đảm tốt hơn, nhất là trong trường hợp người học sử dụng văn bằng để tiếp tục học tập hoặc làm việc tại nước thứ ba, khi đó chứng nhận từ cấp Bộ thường được công nhận thuận lợi hơn.
Bên cạnh đó, phương án này giúp bảo đảm tính thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Khi thẩm quyền tập trung vào một đầu mối, việc áp dụng tiêu chí đánh giá và thẩm định văn bằng sẽ nhất quán hơn, hạn chế sai lệch trong các trường hợp phức tạp. Đồng thời giúp cho các trường và người học thuận lợi trong việc đánh giá và công nhận văn bằng hoặc quá trình học tập và tín chỉ tích lũy để sử dụng trong hoạt động đào tạo.
Ngoài ra, việc xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm cũng là một ưu điểm. Nếu xảy ra sai sót, trách nhiệm thuộc về cơ quan quản lý nhà nước, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi người học tốt hơn trong các tình huống phát sinh vấn đề pháp lý. Phương án này cũng phù hợp với tâm lý của người dân, khi họ thường có xu hướng tin tưởng hơn vào văn bản có xác nhận của cơ quan nhà nước thay vì đơn vị sự nghiệp cung cấp dịch vụ công.