Để tôn vinh những đóng góp to lớn và giá trị nghề nghiệp cao quý của ngành điều dưỡng, từ năm 1965, Hội đồng Điều dưỡng Thế giới đã chọn ngày 12/5 – ngày sinh của bà Florence Nightingale, người đặt nền móng cho ngành điều dưỡng hiện đại là Ngày Quốc tế Điều dưỡng.
Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe không ngừng gia tăng cùng yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đội ngũ điều dưỡng giữ vai trò ngày càng quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Điều này đòi hỏi nguồn nhân lực điều dưỡng phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng thực hành, khả năng thích ứng với công nghệ y tế hiện nay.
Điều dưỡng là một trụ cột trực tiếp tham gia vào toàn bộ quá trình chăm sóc người bệnh
Trao đổi với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Đức Dương – Trưởng khoa Khoa Điều dưỡng, Trường Đại học Y khoa Vinh chia sẻ, trong hệ thống y tế hiện đại, điều dưỡng không chỉ đơn thuần là lực lượng hỗ trợ chuyên môn mà đã trở thành một trụ cột trực tiếp tham gia toàn bộ quá trình chăm sóc người bệnh: từ tiếp nhận, nhận định tình trạng sức khỏe, lập kế hoạch chăm sóc, thực hiện can thiệp điều dưỡng, theo dõi diễn biến, tư vấn – giáo dục sức khỏe, phục hồi chức năng đến hỗ trợ người bệnh tái hòa nhập cộng đồng.
Hiện nay, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân gia tăng rõ rệt, không chỉ về số lượng mà cả về chất lượng. Sự thay đổi cơ cấu bệnh tật, gia tăng bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm, quá trình già hóa dân số, cùng yêu cầu chăm sóc dài hạn, chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc tại cộng đồng và chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm đang đặt ra những yêu cầu rất cao đối với đội ngũ điều dưỡng.
Ở phạm vi toàn cầu, Tổ chức Y tế thế giới nhấn mạnh điều dưỡng là nhóm nghề chiếm số lượng lớn nhất trong lực lượng y tế, giữ vai trò không thể thay thế trong bảo đảm tiếp cận dịch vụ y tế, bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và an toàn người bệnh. Báo cáo State of the World’s Nursing 2025 cũng cho thấy các vấn đề về đào tạo, việc làm, năng lực hành nghề, chế độ đãi ngộ và phát triển nghề nghiệp điều dưỡng đang trở thành ưu tiên lớn của nhiều hệ thống y tế.
Tại Việt Nam, nhu cầu nhân lực điều dưỡng vẫn rất lớn. Theo thông tin được công bố từ Hội Điều dưỡng Việt Nam và dự báo của Bộ Y tế, năm 2024, tỷ lệ điều dưỡng của nước ta mới đạt khoảng 18 điều dưỡng/10.000 dân; trong giai đoạn 2021–2030, cả nước cần bổ sung số lượng lớn điều dưỡng để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Điều này cho thấy đào tạo điều dưỡng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ sở giáo dục khối ngành sức khỏe mà còn gắn với chiến lược phát triển nguồn nhân lực y tế quốc gia.
Từ góc độ đào tạo, có thể thấy yêu cầu của ngành điều dưỡng hiện nay không chỉ là đào tạo “đủ người” mà quan trọng hơn là đào tạo “đúng năng lực”. Với đặc thù của ngành điều dưỡng, chất lượng đào tạo cần được đo bằng năng lực thực hành, sự an toàn của người bệnh và sự trưởng thành nghề nghiệp của sinh viên sau khi ra trường.
“Trường Đại học Y khoa Vinh luôn xác định đào tạo điều dưỡng là đào tạo một nghề rất đặc biệt, nghề chăm sóc con người trong những thời điểm họ dễ tổn thương nhất. Vì vậy, bên cạnh kiến thức và kỹ năng, Khoa Điều dưỡng đặc biệt chú trọng bồi dưỡng cho sinh viên lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, sự cẩn trọng, khả năng làm việc dưới áp lực và ý thức học tập suốt đời”, thầy Dương chia sẻ.
Cũng theo thầy Dương, chương trình đào tạo ngành điều dưỡng của Trường Đại học Y khoa Vinh được xây dựng theo định hướng chuẩn đầu ra, gắn với năng lực nghề nghiệp và nhu cầu thực tiễn của hệ thống y tế. Bên cạnh khối kiến thức y học cơ sở và chuyên ngành, chương trình đặc biệt chú trọng tăng cường thực hành, thực tập lâm sàng. Đồng thời rèn luyện cho sinh viên các kỹ năng thiết yếu như giao tiếp, kiểm soát nhiễm khuẩn, bảo đảm an toàn người bệnh, chăm sóc toàn diện và giáo dục sức khỏe.
Còn theo đại diện Khoa Điều Dưỡng, Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội chia sẻ, ngành điều dưỡng hiện chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống y tế, giữ vai trò quan trọng trực tiếp chăm sóc và đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị và phục hồi. Chất lượng hoạt động điều dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh, hiệu quả điều trị và sự hài lòng của người dân đối với dịch vụ y tế. Bên cạnh đó, điều dưỡng còn là cầu nối giữa người bệnh với đội ngũ y tế, góp phần giảm tải hệ thống y tế và nâng cao khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng.
Nguồn nhân lực điều dưỡng chất lượng cao là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng chăm sóc, an toàn người bệnh và hiệu quả vận hành của hệ thống y tế. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam vẫn đang thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ điều dưỡng chất lượng cao; tỷ lệ điều dưỡng có trình độ đại học và sau đại học còn thấp, phân bố chưa đồng đều giữa các cơ sở đào tạo và đơn vị y tế.
Bên cạnh đó, việc chưa phân định rõ vai trò, trách nhiệm và phạm vi công việc giữa điều dưỡng trình độ đại học với điều dưỡng trung cấp, cao đẳng khiến nguồn nhân lực chất lượng cao chưa được sử dụng đúng năng lực, gây lãng phí nguồn lực. Xu hướng dịch chuyển của điều dưỡng trình độ cao sang các quốc gia phát triển cũng được xem là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của ngành điều dưỡng.
"Nhằm đáp ứng yêu cầu của nền y học hiện đại và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân, nhà trường cùng Khoa Điều dưỡng không ngừng đổi mới chương trình đào tạo theo hướng phát triển năng lực toàn diện cho sinh viên. Chương trình học được thiết kế theo hướng tăng cường gắn kết giữa lý thuyết và thực hành tại các cơ sở y tế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và mô phỏng lâm sàng trong giảng dạy.
Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, sinh viên còn được chú trọng rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm liên chuyên khoa, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với môi trường y tế số. Đồng thời, khoa tăng cường hợp tác với các bệnh viện thực hành, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên nhằm đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập và sự phát triển của ngành y tế", đại diện Khoa Điều Dưỡng, Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội chia sẻ.
Học điều dưỡng là học bằng khối óc, đôi tay và trái tim
Theo thầy Dương, thuận lợi lớn nhất trong công tác đào tạo ngành Điều dưỡng hiện nay là nhà trường có môi trường đào tạo chuyên biệt trong khối ngành sức khỏe, đội ngũ giảng viên tâm huyết, giàu kinh nghiệm cùng sự phối hợp chặt chẽ với các cơ sở thực hành lâm sàng. Bên cạnh đó, nhu cầu xã hội đối với nguồn nhân lực điều dưỡng ngày càng tăng cũng tạo thêm động lực và cơ hội cho sinh viên trong học tập, thực hành, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp cũng như tiếp cận sớm với môi trường bệnh viện.
Tuy nhiên, đào tạo điều dưỡng cũng đang đứng trước không ít thách thức. Nghề điều dưỡng hiện nay đòi hỏi chuẩn năng lực ngày càng cao, không chỉ vững kỹ thuật chuyên môn mà còn cần có tư duy phản biện, khả năng đánh giá nguy cơ, ra quyết định chăm sóc, giao tiếp hiệu quả và làm việc trong nhóm đa chuyên ngành. Trong khi đó, đào tạo lâm sàng là quá trình đòi hỏi nhiều thời gian, sự hướng dẫn sát sao, đa dạng tình huống thực tế và đặc biệt phải luôn bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Chia sẻ với phóng viên, Thạc sĩ, Thầy thuốc ưu tú Huỳnh Tú Anh - Chủ tịch Hội Điều dưỡng tỉnh Đồng Nai, Phó Chủ tịch Hiệp hội Điều dưỡng Việt Nam cho rằng, ngành điều dưỡng hiện nay đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy nghề nghiệp lẫn năng lực chuyên môn nhằm thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số y tế và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của xã hội.
Trước hết, về năng lực chuyên môn, người học và người hành nghề điều dưỡng cần được trang bị hệ thống kiến thức và kỹ năng chăm sóc người bệnh theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Đội ngũ điều dưỡng cần thành thạo sử dụng hồ sơ bệnh án điện tử, các nền tảng quản lý và chăm sóc sức khỏe số, cũng như vận hành hiệu quả các thiết bị y tế hiện đại. Đồng thời, điều dưỡng cần chủ động cập nhật tri thức mới, tiếp cận các phương pháp thực hành tiên tiến, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong quy trình chăm sóc người bệnh.
Bên cạnh đó, đội ngũ điều dưỡng cần được chú trọng phát triển các kỹ năng mềm quan trọng như giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý tình huống và đặc biệt là năng lực chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm. Đây là những yếu tố then chốt góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đồng thời tăng cường mức độ hài lòng và sự an tâm của người bệnh.
Ngoài ra, ngành Điều dưỡng cần định hướng phát triển theo mô hình chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và sự thay đổi mô hình bệnh tật. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng phát triển các lĩnh vực như điều dưỡng cộng đồng, chăm sóc tại nhà và chăm sóc người cao tuổi. Đây là những hướng đi quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả hệ thống y tế và chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Gửi gắm tới những người đang theo học và làm việc trong ngành điều dưỡng, thầy Tú Anh nhắn nhủ: “Những đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của đội ngũ điều dưỡng đã và đang giữ vai trò hết sức quan trọng trong công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Điều dưỡng là một nghề cao quý, giàu ý nghĩa nhân văn và mang lại nhiều cơ hội phát triển trong tương lai. Dù công việc có nhiều áp lực, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp, nhưng đây cũng là nghề mang lại niềm tự hào sâu sắc khi được trực tiếp chăm sóc, đồng hành và góp phần mang lại sự sống, hy vọng cho người bệnh.
Với những người đang công tác trong ngành Điều dưỡng, hãy luôn giữ vững ngọn lửa yêu nghề, tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái, không ngừng học tập, đổi mới và thích ứng với xu thế y tế hiện đại. Qua đó góp phần xây dựng ngành điều dưỡng Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế.
Tôi tin rằng, với sự đoàn kết, tận tâm và khát vọng cống hiến của đội ngũ điều dưỡng hôm nay và các thế hệ tương lai, ngành điều dưỡng sẽ tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của mình, đóng góp tích cực vào sự phát triển của ngành y tế và sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới”.
Cũng gửi lời nhắn nhủ đến đội ngũ điều dưỡng cũng như những người đang theo học ngành này, thầy Dương chia sẻ: “Điều dưỡng là những người thầm lặng nhưng có vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống y tế, góp phần bảo đảm an toàn, chất lượng và tính nhân văn trong chăm sóc sức khỏe.
Với các bạn sinh viên ngành Điều dưỡng, tôi mong các em hãy tự hào về nghề mình đã chọn. Điều dưỡng là nghề đòi hỏi tri thức, kỹ năng, kỷ luật, lòng nhân ái và bản lĩnh. Hãy học tập nghiêm túc, rèn luyện tư duy lâm sàng, biết phản biện, biết đặt sự an toàn và phẩm giá của người bệnh lên hàng đầu. Điều dưỡng hiện đại không chỉ chăm sóc bằng đôi tay, mà còn bằng tư duy khoa học, quyết định lâm sàng chính xác và trái tim nhân hậu”.