Theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên phục vụ toàn bộ chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn.
Trong bối cảnh nhu cầu nhân lực tăng cao cùng nhiều chính sách thúc đẩy từ Chính phủ, từ năm 2024, hàng loạt cơ sở giáo dục đại học đã đẩy nhanh việc mở ngành, chuyên ngành và chương trình đào tạo liên quan đến vi mạch bán dẫn nhằm đón đầu xu hướng phát triển của lĩnh vực này.
Sau khoảng 2 năm triển khai đào tạo, đến năm 2026, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã bước đầu hình thành hệ sinh thái đào tạo bán dẫn với sự tham gia của doanh nghiệp, phòng thí nghiệm và đội ngũ giảng viên chuyên sâu. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít thách thức cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động trong lĩnh vực công nghệ cao này.
Chương trình học bám sát chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Vôn Dim - Trưởng khoa Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên (ICTU) cho biết, trước yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn theo định hướng của Chính phủ, Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên đã chủ động triển khai cả tuyển sinh trực tiếp và đào tạo chuyển đổi từ các ngành gần sang ngành Vi mạch bán dẫn theo hướng bài bản, thực tiễn và gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp.
Hiện nay, chương trình đào tạo Vi mạch bán dẫn của ICTU được xây dựng theo định hướng chuyên sâu về thiết kế vi mạch, bám sát các định hướng, chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tham khảo mô hình đào tạo của các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hàng đầu trong nước và quốc tế.
“Trong quá trình xây dựng chương trình, nhà trường đặc biệt chú trọng chuẩn đầu ra theo hướng tích hợp giữa kiến thức nền tảng, năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức cốt lõi về điện tử, thiết kế số, hệ thống nhúng, FPGA, vi mạch tích hợp mà còn được đào tạo chuyên sâu về quy trình thiết kế vi mạch, mô phỏng, kiểm thử và tối ưu thiết kế theo chuẩn công nghiệp.
Nhà trường xây dựng các học phần bổ trợ và các chương trình tăng cường nhằm giúp sinh viên chuyển đổi được trang bị kiến thức nền tảng về thiết kế số, thiết kế logic, FPGA, mô phỏng vi mạch, ngôn ngữ mô tả phần cứng HDL cũng như quy trình thiết kế chip hiện đại. Quá trình đào tạo được triển khai theo hướng “học đi đôi với thực hành”, tăng cường thời lượng thực nghiệm và làm dự án thực tế.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng triển khai mô hình đào tạo chuyển đổi đối với sinh viên đang học hoặc đã tốt nghiệp các ngành gần như Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện tử - viễn thông, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Khoa học máy tính,… Đây là nhóm ngành có nền tảng kiến thức phù hợp để tiếp cận nhanh với lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn”, Tiến sĩ Nguyễn Vôn Dim cho hay.
Về kỹ năng thực hành, nhà trường đầu tư mạnh cho hệ thống phòng thí nghiệm và môi trường thực hành chuyên sâu. ICTU sở hữu bộ phần mềm chuyên dụng phục vụ đào tạo thiết kế vi mạch, giúp sinh viên được tiếp cận ngay từ sớm với các công cụ đang sử dụng trong doanh nghiệp công nghiệp bán dẫn. Bên cạnh đó, Tập đoàn Samsung cũng tài trợ xây dựng Samsung Lab phục vụ thực hành vi mạch bán dẫn, tích hợp công nghệ thực tế ảo VR/XR nhằm tăng cường trải nghiệm học tập, mô phỏng các quy trình thiết kế và sản xuất bán dẫn theo môi trường công nghiệp thực tế.
Ngoài hoạt động đào tạo chính khóa, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên còn tạo môi trường học thuật và sáng tạo cho sinh viên thông qua Cuộc thi thiết kế vi mạch ứng dụng công nghệ FPGA do ICTU tổ chức thường niên. Đồng thời, sinh viên còn được tham gia các sân chơi công nghệ lớn như Innovation Tech Challenge thuộc dự án giáo dục Samsung Innovation Campus. Đây là cơ hội để sinh viên rèn luyện tư duy thiết kế, năng lực nghiên cứu, kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết các bài toán công nghệ thực tiễn.
Ngay từ khi xây dựng chương trình đào tạo, ICTU đã lựa chọn định hướng chuyên sâu về Thiết kế vi mạch bán dẫn - một lĩnh vực có nhu cầu nhân lực chất lượng cao và phù hợp với thế mạnh đào tạo của nhà trường trong lĩnh vực công nghệ thông tin, điện tử và trí tuệ nhân tạo. Trong hai năm qua, số lượng hồ sơ đăng ký xét tuyển vào chương trình tăng trưởng tốt qua từng năm, đặc biệt là nhóm học sinh có năng lực tốt về Toán, Tin học, Vật lý.
Cụ thể, năm học 2024-2025 số thí sinh theo học ngành Vi mạch bán dẫn là 46/30, đạt 153% so với chỉ tiêu; năm học 2025-2026 số thí sinh nhập học là 50/50 đạt 100% so với chỉ tiêu.
Tỷ lệ chuyển ngành hoặc thôi học cũng ở mức thấp so với nhiều ngành khác do nhà trường chú trọng công tác tư vấn hướng nghiệp từ sớm, giúp sinh viên hiểu rõ đặc thù ngành học trước khi lựa chọn.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Vôn Dim, đội ngũ giảng viên tham gia giảng dạy tại trường được đào tạo bài bản, đồng thời được các chuyên gia đến từ các tập đoàn và công ty lớn trong lĩnh vực hỗ trợ đào tạo nâng cao về thiết kế vi mạch hiện đại. Đây là một lợi thế rất quan trọng giúp chương trình đào tạo của ICTU tiệm cận với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn.
Đặc biệt, về cơ hội việc làm, hiện nay Tập đoàn Samsung đang triển khai định hướng phát triển lĩnh vực vi mạch bán dẫn tại Thái Nguyên và đã lựa chọn ICTU là một trong những đơn vị phối hợp đào tạo nguồn nhân lực. Đây là cơ hội rất lớn để sinh viên được tiếp cận môi trường thực tế, thực tập và làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.
Trong năm 2026, nhà trường định hướng tiếp tục mở rộng quy mô tuyển sinh ngành Vi mạch bán dẫn theo hướng có chọn lọc, chú trọng chất lượng đầu vào và năng lực ngoại ngữ, tư duy công nghệ của người học. Đồng thời, ICTU sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp lớn và các đối tác công nghệ khác để phát triển chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, từng bước xây dựng hệ sinh thái đào tạo - nghiên cứu - chuyển giao công nghệ bán dẫn tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc.
Ở khu vực phía Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng (LHU) cho biết, hiện nhà trường chưa mở ngành riêng về bán dẫn mà đang triển khai chuyên ngành Vi mạch bán dẫn thuộc ngành Công nghệ kỹ thuật Điện - Điện tử. Tuy nhiên, nhà trường đã chủ động nghiên cứu và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sẵn sàng triển khai mô hình này trong thời gian tới khi nhu cầu nhân lực ngành bán dẫn tăng cao hơn nữa.
“Với nền tảng đào tạo mạnh ở các lĩnh vực Điện - Điện tử, Tự động hóa, Công nghệ thông tin và Kỹ thuật máy tính, nhà trường có nhiều thuận lợi để xây dựng các chương trình đào tạo liên thông hoặc chuyển đổi phù hợp với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng nhằm nhanh chóng bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực bán dẫn trong tương lai.
Ngoài ra, việc xây dựng chương trình đào tạo chuyên ngành Vi mạch bán dẫn hiện nay được thực hiện theo định hướng bám sát chuẩn chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tham khảo nhu cầu thực tế từ doanh nghiệp công nghệ cao và xu hướng phát triển của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu.
Trường Đại học Lạc Hồng tập trung xây dựng chuẩn đầu ra theo hướng tích hợp giữa kiến thức nền tảng điện - điện tử, kỹ năng thiết kế và kiểm thử vi mạch, năng lực sử dụng công cụ phần mềm chuyên ngành cùng khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Ngoài chuyên môn, sinh viên còn được chú trọng phát triển ngoại ngữ, kỹ năng làm việc nhóm, tư duy sáng tạo và khả năng nghiên cứu ứng dụng.
Đặc biệt, chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng tăng cường thực hành, học theo dự án và gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Sinh viên được tiếp cận các hệ thống thí nghiệm, công cụ mô phỏng thiết kế vi mạch của Synopsys, HAPS 100, FPGA, hệ thống nhúng và các công nghệ liên quan ngay trong quá trình học tập tại trường”, Phó Giáo sư Nguyễn Vũ Quỳnh cho hay.
Bắt đầu tuyển sinh chuyên ngành Vi mạch bán dẫn từ năm 2024, đến nay Trường Đại học Lạc Hồng ghi nhận sinh viên vẫn duy trì việc học ổn định và từng bước hình thành định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Kết quả này có được nhờ sự đồng hành sát sao của đội ngũ giảng viên, cố vấn học tập trong suốt quá trình đào tạo.
Song song với đó, nhà trường còn nhận được hỗ trợ chuyên môn từ nhiều trường đại học lớn trên thế giới trong phát triển chương trình đào tạo, bồi dưỡng giảng viên và nâng cao năng lực cho sinh viên. Sự hợp tác này giúp người học có thêm cơ hội tiếp cận các xu hướng công nghệ, mô hình đào tạo tiên tiến và môi trường học thuật quốc tế trong lĩnh vực bán dẫn.
Trường Đại học Lạc Hồng đang tăng cường hợp tác với nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn trong và ngoài nước nhằm tạo điều kiện cho sinh viên chuyên ngành Vi mạch bán dẫn được thực hành, thực tập và tiếp cận môi trường làm việc thực tế ngay từ khi còn học tại trường.
Nhà trường hiện hợp tác với nhiều doanh nghiệp công nghệ để triển khai các hoạt động thực tập, tham gia dự án nghiên cứu thực tế tại doanh nghiệp cũng như tham gia các cuộc thi công nghệ quốc tế do doanh nghiệp tổ chức. Qua đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận quy trình công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực nghề nghiệp từ sớm. Minh chứng cụ thể nhất sinh viên LHU vừa đạt giải nhất tại AI Global Impact Festival do Intel tổ chức, diễn đàn quy tụ ý tưởng ứng dụng trí tuệ nhân tạo vì cộng đồng đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Đây không chỉ là thành tích mang ý nghĩa về mặt học thuật mà còn thể hiện sự gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và khả năng ứng dụng công nghệ vào giải quyết các vấn đề xã hội của sv LHU trong môi trường đào tạo gắn liền với thực tiễn.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp cũng đồng hành cùng nhà trường thông qua các chương trình học bổng hỗ trợ sinh viên theo học lĩnh vực bán dẫn như Coherent, CT Group, onsemi… Đây là nguồn động viên rất lớn giúp sinh viên yên tâm học tập và phát triển chuyên môn.
Trong năm 2026, nhà trường tiếp tục định hướng tuyển sinh chuyên ngành Vi mạch bán dẫn theo hướng nâng cao chất lượng đầu vào, đồng thời tăng cường đầu tư phòng thí nghiệm, mở rộng hợp tác doanh nghiệp và thúc đẩy kết nối quốc tế nhằm tạo môi trường học tập, nghiên cứu và thực hành tốt hơn cho sinh viên.
Tiếng Anh giữ vai trò then chốt trong đào tạo bán dẫn ngoài yếu tố công nghệ
Cũng theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh, ngành Vi mạch bán dẫn là lĩnh vực đòi hỏi sinh viên phải có nền tảng tốt về toán học, tư duy logic, kỹ thuật điện - điện tử cũng như khả năng tự học và cập nhật công nghệ liên tục.
Bên cạnh đó, tiếng Anh chuyên ngành giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi phần lớn tài liệu học thuật, phần mềm thiết kế chip, tiêu chuẩn kỹ thuật và các công nghệ mới trong lĩnh vực này đều được phát triển, cập nhật bằng tiếng Anh. Ngoại ngữ không chỉ là công cụ học tập mà còn đóng vai trò then chốt giúp sinh viên tiếp cận tài liệu chuyên sâu, sử dụng phần mềm thiết kế, làm việc với tiêu chuẩn quốc tế và tham gia môi trường nghiên cứu, sản xuất mang tính toàn cầu.
Vì vậy, năng lực ngoại ngữ không chỉ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức chuyên môn mà còn mở rộng cơ hội nghiên cứu, thực tập và làm việc trong môi trường công nghệ mang tính toàn cầu.
Tại Trường Đại học Lạc Hồng, nhờ sự đồng hành sát sao của đội ngũ cố vấn học tập và giảng viên, sinh viên ngành Vi mạch bán dẫn hiện vẫn duy trì việc học tương đối ổn định theo đúng lộ trình đào tạo. Nhà trường cũng chú trọng xây dựng môi trường học tập hỗ trợ, khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu, thực hành và các hoạt động học thuật nhằm nâng cao khả năng thích nghi với đặc thù của ngành học.
Đồng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Vôn Dim cho rằng ngành Vi mạch bán dẫn là lĩnh vực có yêu cầu tương đối cao về tư duy kỹ thuật, khả năng tự học và đặc biệt là năng lực ngoại ngữ, nhất là tiếng Anh chuyên ngành. Tại Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên, nhà trường xác định đây là xu hướng chiến lược và nhu cầu nhân lực rất lớn của quốc gia cũng như của các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Vì vậy, trường đã có sự chuẩn bị khá bài bản cả về chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên và môi trường học tập để hỗ trợ sinh viên theo học hiệu quả.
Ngoài ra, nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa nhà trường - doanh nghiệp - viện nghiên cứu nhằm bảo đảm cho sinh viên có môi trường học tập, thực hành, thực tập và cơ hội việc làm ngay trong quá trình đào tạo.
Đối với khối doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp FDI, nhà trường đã thiết lập quan hệ hợp tác chặt chẽ với Tập đoàn Samsung trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực vi mạch bán dẫn. Bên cạnh đó, nhà trường còn nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ về cơ sở vật chất và nền tảng công nghệ từ Cadence Design Systems thông qua việc tài trợ bộ phần mềm chuyên dụng phục vụ đào tạo thiết kế vi mạch. Sinh viên được tiếp cận với các công cụ thiết kế hiện đại ngay từ khi còn học đại học, giúp nâng cao năng lực thực hành và khả năng thích nghi với môi trường làm việc quốc tế sau khi tốt nghiệp.