Sáng 26/5, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổ chức Tọa đàm “Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo Quốc gia Việt Nam: Định hướng và những giá trị cốt lõi cho sự phát triển AI có trách nhiệm”.
Tại Tọa đàm, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng cơ chế quản trị AI theo hướng an toàn, minh bạch và lấy con người làm trung tâm trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, ngày càng tác động sâu rộng tới đời sống xã hội.
Tại Tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng chủ nhiệm dự án “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm trong quá trình phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam” cho hay, trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu của Chương trình Aus4Innovation thuộc Cơ quan khoa học và công nghệ quốc gia Úc (CSIRO), Trường Đại học Luật đã triển khai thực hiện Dự án “Nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và một số hướng dẫn về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam”.
Theo đó, giai đoạn 1 của dự án "Nghiên cứu khung các nguyên tắc và hướng dẫn cho trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam" (diễn ra từ tháng 10/2023 đến tháng 1/2025), với sự hỗ trợ và hợp tác từ chương trình Aus4Innovation (A4I), đã đạt được những kết quả đáng kể từ khi khởi động.
"Dự án đã giúp nâng cao năng lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc xây dựng các chính sách về RAI, đồng thời thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách có ý nghĩa giữa các bên liên quan về cách thức quản lý AI hiệu quả. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã đóng góp vào việc soạn thảo bộ hướng dẫn đầu tiên của Bộ Khoa học và Công nghệ về nghiên cứu và phát triển các hệ thống AI có trách nhiệm, được công bố vào tháng 6/2024. Một dự thảo khung về các nguyên tắc và hướng dẫn RAI - kết quả đầu ra quan trọng của Giai đoạn 1 - đã được hoàn thiện và công bố vào tháng 12/2024", PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh chia sẻ.
Dựa trên những thành công nêu trên, đối tác chương trình Aus4Innovation đã bày tỏ mong muốn tiếp tục duy trì sự hợp tác và đã ký thảo luận về việc phối hợp thực hiện Giai đoạn 2 của Dự án với chủ đề: “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm đóng góp cho sự phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam”.
Đề xuất cho Giai đoạn 2 tập trung vào phương pháp tiếp cận dựa trên bằng chứng, sử dụng các nghiên cứu điển hình (case studies) tại Việt Nam để tìm hiểu cách áp dụng Hướng dẫn RAI (đã xây dựng ở Giai đoạn 1) vào các lĩnh vực cụ thể. Các nghiên cứu điển hình này sẽ tích hợp xuyên suốt các nguyên tắc RAI từ giai đoạn nghiên cứu và phát triển (R&D) cho đến khi triển khai thực tế các kịch bản ứng dụng AI, trong đó chú trọng mạnh mẽ vào trải nghiệm của những người thực hành AI và người dùng cuối.
Giai đoạn 2 cũng sẽ tiếp tục hỗ trợ Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ ban ngành và các cơ quan có liên quan trong việc phổ biến chính sách về RAI cũng như Chiến lược AI quốc gia. Dự án sẽ thắt chặt hợp tác với các bên liên quan trong ba lĩnh vực ưu tiên bao gồm: nông nghiệp, giáo dục và y tế để thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách chuyên sâu và xây dựng các công cụ chính sách RAI cụ thể (như các bộ hướng dẫn)...
Dự án được thực hiện trong bối cảnh khung chính sách, pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Trong đó, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 - được xem là "luật khung" nền tảng, đánh dấu bước chuyển mình từ việc khuyến khích sang việc quản lý chính thức bằng pháp luật đối với trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.
"Tọa đàm được tổ chức nhằm mục tiêu phổ biến nội dung Khung quốc gia, đồng thời thảo luận sâu về các cơ chế thực thi đạo đức AI có trách nhiệm. Trong đó, phổ biến và làm rõ: Tiếp nhận chia sẻ trực tiếp từ Ban soạn thảo về các trụ cột, giá trị và định hướng quản lý của Khung đạo đức AI quốc gia; Thảo luận chuyên sâu: Phân tích các khía cạnh đạo đức then chốt như: tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, quyền riêng tư, sự công bằng và cơ chế khiếu nại thỏa đáng trong vòng đời hệ thống AI; Kết nối và hiện thực hóa: Đề xuất các bộ công cụ, mẫu đánh giá tác động đạo đức (EIA) và lộ trình tích hợp đạo đức vào hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam", PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh cho hay.
Tại buổi tọa đàm, Đại biểu Quốc hội Hồ Đức Thắng đã trình bày tham luận về Khung đạo đức Trí tuệ nhân tạo Quốc gia: Tầm nhìn, các trụ cột chiến lược và định hướng quản trị AI tại Việt Nam.
Tham luận nhấn mạnh, công nghệ mà vĩ đại nhất trong đầu thế kỷ XXI đến bây là Internet và phải mất hơn 7 năm mới đạt 100 triệu người sử dụng. Trong khi đó, thời kỳ AI tạo sinh chỉ mất có hai tháng để đạt được số lượng người dùng trên. Công nghệ AI đang len lỏi vào cả 3 khâu của giáo dục: giáo viên dùng AI ra đề, sinh viên dùng AI giải đề và giáo viên dùng AI chấm bài.
"Khi cả ba khâu của giáo dục giao cho máy, điểm số có thể đi lên nhưng trí tuệ tư duy con người đi xuống", ông Thắng băn khoăn.
Từ thực tế trên, ông Hồ Đức Thắng đề xuất bốn nhóm giải pháp nhằm quản trị AI tại Việt Nam gồm: phát triển dữ liệu Việt Nam cho AI; xây dựng hệ thống đánh giá, kiểm định AI; triển khai “bình dân học vụ AI”; quản trị AI theo hướng mở, linh hoạt và có trách nhiệm.
Trình bày tham luận về xây dựng hệ thống AI bền vững, an toàn và bảo mật: "Từ tiêu chuẩn thiết kế đến cơ chế kiểm soát của con người", PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh cho hay, bối cảnh thực thi Khung đạo đức AI quốc gia dựa trên khoảng cách nguyên tắc đến thực thi. Cùng với đó là sự gia tăng các rủi ro hệ thống, nguy cơ mất kiểm soát của con người và yêu cầu về sự phát triển bền vững.
"Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, chúng ta phải định tính, định lượng và quy trình vận hành phù hợp với đạo đức. Tư duy thiết kế an toàn khung trí tuệ nhân tạo là rất quan trọng, tiếp đó là giám sát của con người và công cụ quản trị rủi ro trong thực tiễn. Chúng tôi đang làm những nghiên cứu này dưới góc độ thực chứng...", PGS.TS Quế Anh cho hay.
Tại buổi Tọa đàm, Đồng chủ nhiệm dự án PGS.TS Nguyễn Bích Thảo - Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đã trình bày tham luận về việc xây dựng bộ tiêu chuẩn thực hành đạo đức AI: Sự kết nối giữa khung quốc gia và các cơ chế trách nhiệm giải trình, khiếu nại và thỏa đáng.
Tham luận đề cập về chuẩn mực quốc tế về AI có trách nhiệm đảm bảo bền vững, an toàn, bảo mật; Bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân; Minh bạch và giải thích được vấn đề; Công bằng (bình đẳng, bao trùm và không phân biệt đối xử); Tôn trọng quyền tự chủ, quyền tự quyết định; Trách nhiệm giải trình và Cơ chế xử lý phản hồi, khiếu nại và khắc phục thỏa đáng... Đây là các thông tin tham chiếu thêm cho Việt Nam trong việc xây dựng chính sách.