Giữa nhịp sống hiện đại đầy hối hả, có những gia đình vẫn ngồi chung một mâm cơm nhưng mỗi người lại đang sống trong một “thế giới” riêng. Người lớn bận rộn với công việc, con cái chìm trong áp lực học tập, còn những chiếc điện thoại vô tình tạo nên khoảng cách vô hình giữa các thành viên trong gia đình.
Đó cũng là những trăn trở được đặt ra tại tọa đàm “Bữa cơm gia đình trong xã hội hiện đại: Giá trị và thách thức” do Trường Đại học Hà Nội tổ chức ngày 26/5.
Bữa cơm gia đình - nơi lưu giữ “hồn” của tổ ấm
Phát biểu mở đầu tọa đàm, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng - Phó Hiệu trưởng, Chủ tịch Công đoàn Trường Đại học Hà Nội cho rằng, bữa cơm gia đình không đơn thuần chỉ là tái nạp năng lượng sau một ngày làm việc và học tập mệt mỏi, mà đó chính là không gian và thời gian nơi mà mọi lo toan, áp lực của thế giới ngoài kia được để lại sau cánh cửa.
“Bữa cơm ấm cúng với cả gia đình quây quần bên nhau thực sự có thể giúp nuôi dưỡng tâm hồn chúng ta, vun đắp tình cảm gia đình. Đó cũng là cầu nối gắn kết và là nơi để các thành viên trong gia đình giao tiếp, chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống”, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng chia sẻ.
Trong văn hóa Việt Nam, bữa cơm gia đình từ lâu không chỉ là nét sinh hoạt quen thuộc mà còn được xem là nền tảng cốt lõi để xây dựng một tổ ấm hạnh phúc và bền vững. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, những bữa cơm đủ đầy thành viên dường như đang dần trở nên xa xỉ.
Áp lực công việc, lịch học dày đặc, những cuộc hẹn ngoài xã hội cùng sự phát triển của công nghệ khiến nhiều người ngày càng ít thời gian dành cho gia đình. Có những mái nhà sáng đèn nhưng hiếm khi cả nhà ngồi lại cùng nhau trọn vẹn.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng, điều đáng lo ngại nhất không chỉ là sự mất đi của một thói quen sinh hoạt mà còn là nguy cơ đánh mất “cái hồn” của gia phong và sợi dây kết nối giữa các thế hệ.
“Hạnh phúc không nằm ở những điều quá cao xa. Nó hiện hữu ngay trong mùi thơm của nồi cơm chín tới, trong những món ăn giản dị được gửi gắm bằng yêu thương và sự chăm sóc. Dù ngoài kia thế giới có bao la, có nhiều cám dỗ hay áp lực đến thế nào, thì chỉ cần biết rằng luôn có một bữa cơm ấm áp đang chờ đợi chúng ta ở nhà, chúng ta sẽ có thêm sức mạnh để vượt qua tất cả”, thầy Dũng bày tỏ.
Khép lại bài phát biểu, vị Phó Hiệu trưởng gửi gắm thông điệp khiến nhiều người xúc động: Hãy trân trọng và gìn giữ giá trị bữa cơm gia đình. Bởi vì thanh âm ấm áp nhất của cuộc đời lại chính là tiếng gọi: "Về nhà ăn cơm thôi!".
Khi người thân ngồi cạnh nhau nhưng ngày càng xa cách
Một trong những điểm nhấn giàu cảm xúc của tọa đàm là tiểu phẩm do sinh viên Trường Đại học Hà Nội thể hiện. Không cần những chi tiết cầu kỳ, tiểu phẩm tái hiện chính hình ảnh quen thuộc trong nhiều gia đình hôm nay: cả nhà cùng ngồi bên mâm cơm nhưng lại thiếu sự kết nối vì ai cũng mải mê với điện thoại và thế giới riêng của mình. Khung cảnh ấy khiến không ít người tham dự lặng đi bởi nó quá đỗi quen thuộc trong đời sống hiện đại.
Chia sẻ tại tọa đàm, Nhà báo Hồ Minh Chiến - Tổng Biên tập Tạp chí Gia đình Việt Nam nhớ lại những bữa cơm tuổi thơ tuy đạm bạc nhưng luôn đầy đủ ông bà, cha mẹ, anh chị em cùng những câu chuyện sẻ chia thân tình. Khi ấy không có điện thoại, không có mạng xã hội. Mọi người thật sự trò chuyện và lắng nghe nhau.
Thế nhưng hiện nay, hình ảnh phổ biến trong nhiều gia đình lại là cảnh cả nhà ngồi cùng một bàn ăn nhưng mỗi người theo đuổi một thế giới riêng, dán mắt vào điện thoại và gần như không còn tương tác với nhau.
Theo Nhà báo Hồ Minh Chiến, đây là thực trạng đáng báo động, đặc biệt ở các đô thị lớn - nơi guồng quay công việc và áp lực cuộc sống khiến con người ngày càng thiếu thời gian dành cho gia đình. “Bữa cơm gia đình và sự gắn kết tình thân đang đứng trước thách thức rất lớn”, nhà báo chia sẻ.
Từ góc nhìn của người nhiều năm làm báo về lĩnh vực gia đình, ông cho rằng nhiều xung đột hay bạo lực gia đình hiện nay không bắt đầu từ những điều quá lớn lao mà âm thầm xuất phát từ chính sự im lặng, thiếu lắng nghe và thiếu sẻ chia. Bạo lực gia đình không chỉ là bạo lực thể xác mà còn có cả bạo lực tinh thần. Có những gia đình không có tiếng quát mắng nhưng lại lạnh lùng với nhau trong chính ngôi nhà của mình.
Người trẻ cần được lắng nghe hơn là phán xét
Chung quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Thị Như - Trưởng khoa Giáo dục Chính trị, Trường Đại học Hà Nội cho rằng nhiều gia đình hiện nay “ở rất gần nhau nhưng lại không hiểu nhau”. Người trẻ hôm nay phải đối mặt với rất nhiều áp lực từ học tập, công việc, tương lai, sự so sánh hay cả bạo lực học đường. Tuy nhiên, không phải ai cũng đủ dũng cảm để mở lòng với gia đình.
“Điều người trẻ cần nhất không phải là sự phán xét mà là được lắng nghe bằng sự thấu hiểu”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Như nhấn mạnh.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Như cho biết nhiều phụ huynh rất yêu thương con nhưng lại chưa biết cách đồng hành về mặt cảm xúc. Trong khi đó, nhiều bạn trẻ lại chọn im lặng vì sợ khiến cha mẹ lo lắng hoặc thất vọng.
Nữ giảng viên kể lại câu chuyện về một sinh viên xin đóng học phí muộn vì không dám nói với bố mẹ việc mình phải học lại lần thứ ba. Theo cô Như, đó là biểu hiện rõ ràng của khoảng cách giao tiếp đang tồn tại trong không ít gia đình hiện nay.
“Gia đình chính là giải pháp chữa lành tốt nhất nếu các thành viên biết lắng nghe và đồng hành cùng nhau”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Như cho hay.
Ở góc nhìn người trẻ, sinh viên Chu Đình Nam đang theo học lớp 4A-22, khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Hà Nội cho biết bản thân từng nhiều lần cảm thấy áp lực nhưng lại không muốn chia sẻ với bố mẹ vì sợ gia đình lo lắng. “Đôi lúc em chọn tâm sự với bạn bè thay vì bố mẹ. Tuy nhiên, mỗi lần trở về nhà và ngồi ăn cơm cùng gia đình, mọi áp lực dường như đều được xoa dịu. Bữa cơm gia đình mang lại cho em cảm giác an toàn, vui vẻ và như được trở về là chính mình”, nam sinh nói.
Trong khi đó, sinh viên Lê Minh Khuê đang theo học lớp 1I-22C, khoa Tiếng Italia, Trường Đại học Hà Nội cho rằng công nghệ không phải rào cản lớn nhất của sự kết nối.
“Khi sống xa nhà, em vẫn gọi điện cho bố mẹ mỗi ngày. Chỉ cần nghe tiếng bát đũa va vào nhau cũng thấy rất ấm áp”, Khuê chia sẻ.
Nữ sinh cũng cho rằng văn hóa chờ nhau ăn cơm vẫn là điều thiêng liêng với nhiều người trẻ hôm nay, kể cả trong thế hệ Gen Z.
Tọa đàm khép lại nhưng dư âm về những câu chuyện quanh mâm cơm gia đình vẫn còn đọng lại. Giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn áp lực và những kết nối “ảo”, bữa cơm gia đình có lẽ vẫn là nơi bình yên nhất để mỗi người được trở về, được lắng nghe và được yêu thương đúng nghĩa.
Bởi đôi khi, hạnh phúc không nằm ở những điều quá lớn lao, mà chỉ giản dị trong khoảnh khắc cả gia đình quây quần bên mâm cơm nóng, cùng trò chuyện, sẻ chia sau một ngày dài. Khi những chiếc điện thoại được đặt xuống, cũng là lúc khoảng cách giữa các thế hệ được kéo lại gần hơn bằng sự quan tâm chân thành và yêu thương.
Và có lẽ, thanh âm ấm áp nhất của một mái nhà vẫn luôn là tiếng gọi thân thương: “Về nhà ăn cơm thôi!”.