Hiện nay, các trường học đang thực hiện việc đánh giá, xếp loại viên chức theo hướng dẫn của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP và Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV.
Nhìn chung, có trường thực hiện khá thuận lợi bởi các tiêu chí vượt mức đã được cụ thể hóa ngay từ đầu năm học và được giáo viên, nhân viên trong trường đồng thuận. Nhưng, cũng có những trường họp nhiều lần, xét đi xét lại vẫn chưa ra quyết định cuối cùng và giáo viên luôn cự cãi, khiếu nại.
Bởi lẽ, trong thông báo giao nhiệm vụ đầu năm học của hiệu trưởng quy định các tiêu chí vượt mức khá chung chung, không thể hiện rõ được hướng dẫn của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP; Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV.
Muốn được xét viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, viên chức cần phải đạt được những tiêu chí như thế nào?
Theo hướng dẫn tại Khoản 1, Điều 12, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP thì viên chức không giữ chức vụ quản lý đạt được tất cả các tiêu chí sau đây thì xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ: Thực hiện tốt các quy định tại khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này;
Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức.
Theo đó, khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này bao gồm 5 nội dung chính: chính trị tư tưởng; đạo đức, lối sống; tác phong, lề lối làm việc; ý thức tổ chức kỷ luật; kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Với hướng dẫn như thế này, việc lượng hóa các chỉ tiêu vượt mức về “chính trị tư tưởng; đạo đức, lối sống; tác phong, lề lối làm việc; ý thức tổ chức kỷ luật” thực ra rất khó. Bởi, các việc này, nếu viên chức không có những vi phạm bị xử lý, đa phần ai cũng để ở mức tốt.
Tổ chức muốn hạ xuống mức thấp hơn phải có minh chứng cụ thể, rõ ràng nếu không sẽ không thuyết phục. Vì vậy, đa phần các mặt này viên chức đều tốt và thực tế một số đơn vị trường học chưa chú trọng các yếu tố này.
Riêng “kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao” thì dễ cụ thể hơn. Chẳng hạn tỉ lệ chất lượng giảng dạy; tỉ lệ học sinh xếp loại rèn luyện; duy trì sĩ số lớp học ; các khoản thu đầy đủ (đối với giáo viên chủ nhiệm lớp); bồi dưỡng phong trào học sinh giỏi; viết sáng kiến kinh nghiệm; làm đồ dùng dạy học; tham gia giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm giỏi…
Điều này cũng đồng nghĩa, nếu muốn được xếp loại xuất sắc thì viên chức phải: “Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức”.
Hoàn thành 100% nhiệm vụ, nghĩa là các công việc được giao viên chức phải hoàn thành, phải tham gia khi mình có khả năng, đủ điều kiện. Trong đó, có 50% vượt mức (vượt chỉ tiêu; tham gia các cuộc thi, hội thi đạt giải; bồi dưỡng học sinh thi có giải…).
Tuy nhiên, từ hướng dẫn của Nghị định số 90/2020/NĐ-CP; Nghị định số 48/2023/NĐ-CP; Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV, một số trường học sẽ cụ thể hóa nhiệm vụ của đơn vị mình và cách tính chỉ tiêu vượt mức chưa thực sự khoa học, mang tính cào bằng giữa các chỉ tiêu vượt mức.
Chỉ tiêu vượt mức không rõ ràng, khi xét viên chức sẽ phức tạp
Thực tế cho thấy, việc xét, đánh giá, xếp loại viên chức gắn liền với danh dự và quyền lợi của viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Vì thế, sự cạnh tranh giữa người này với người khác là điều dễ hiểu, khó tránh khỏi.
Bởi lẽ, chỉ tiêu vượt mức vốn được xem là căn cứ để xét mức “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”, nhưng ở một số trường học hiện nay lại khá chung chung. Chính sự thiếu rõ ràng ấy khiến việc đánh giá viên chức cuối năm nhiều nơi trở nên rối rắm, dễ phát sinh so bì, tâm tư.
Một thực tế dễ thấy là cùng là giáo viên, nhưng mỗi người đảm nhận công việc khác nhau: người chủ nhiệm lớp khó, người dạy đội tuyển, người kiêm nhiệm công tác đoàn thể, người chỉ tập trung giảng dạy. Nếu không có tiêu chí lượng hóa cụ thể thì rất khó xác định ai thực sự “vượt mức” nhiệm vụ.
Một số trường hiện nay tính vượt mức theo kiểu: có sáng kiến kinh nghiệm đạt giải; có học sinh giỏi văn hóa các cấp; đạt và vượt mức chỉ tiêu học lực Tốt, tỉ lệ Chưa đạt thấp hơn chỉ tiêu giao; duy trì sĩ số 100%; không vắng, trễ trong giảng dạy, hội họp, tập huấn; tham gia các hoạt động văn nghệ, thể thao của trường, xã, ngành tổ chức.
Mỗi một hoạt động nếu tham gia có giải là tính 1 chỉ tiêu vượt mức- không cần giải cao hay thấp, số lượng đạt giải nhiều hay ít.
Vì thế, có những trường hợp giáo viên âm thầm làm chuyên môn tốt, dạy học nghiêm túc, giữ nền nếp lớp học lại không có lợi thế khi xét xếp loại vì không tham gia các phong trào văn nghệ, thể thao của trường, địa phương do tuổi tác, hoặc không có năng khiếu.
Mỗi năm, địa phương (xã, phường) tổ chức nhiều hoạt động thể thao để chào mừng các ngày lễ, tết. Giáo viên nào có năng khiếu, tích cực tham gia, đạt giải nhiều lần thì được tính nhiều chỉ tiêu vượt mức.
Những người có nhiều chỉ tiêu vượt mức đương nhiên là được xét ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Những người có số lượng chỉ tiêu vượt mức ngang nhau nhưng vì chỉ tiêu chỉ xét 20% hoàn thành xuất sắc trong số hoàn thành tốt nhiệm vụ nên trong các cuộc họp cự cãi, so bì.
Họp xét xong rồi, giáo viên lại ý kiến lên hiệu trưởng. Việc ý kiến không chỉ một người mà nhiều người khiến cho hiệu trưởng giải quyết, lý giải, thuyết phục nhiều lần nhưng vẫn có giáo viên không đồng tình.
Thực tế cho thấy, việc tính “vượt mức chỉ tiêu được giao” thường gặp những khó khăn do chỉ tiêu giao từ đầu năm chưa cụ thể; không có minh chứng định lượng; có trường giao chỉ tiêu chung chung cho đủ thủ tục.
Đến cuối năm mới bắt đầu cân đo ai “vượt”, ai “đạt”, dẫn đến hội đồng tranh luận kéo dài; tổ trưởng, nhóm trưởng áp lực; hiệu trưởng liên tục phải phân giải; giáo viên dễ cảm thấy thiếu công bằng…
Vì thế, muốn công bằng, khách quan thì ngay từ đầu năm học, hiệu trưởng giao chỉ tiêu rõ ngay từ đầu năm học với những nhiệm vụ có thang đo cụ thể theo từng vị trí công việc. Đồng thời, tách riêng nhóm quản lý, chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, nhân viên.
Các chỉ tiêu vượt mức phải được xây dựng trên các căn cứ của văn bản hướng dẫn hiện hành, được thảo luận, thống nhất của toàn đơn vị.
Một khi xây dựng được tiêu chí rõ ràng, minh bạch thì việc xét viên chức sẽ nhẹ áp lực hơn, giáo viên cũng tâm phục khẩu phục và không dẫn đến những phức tạp, thị phi cho đơn vị sau khi hiệu trưởng thông báo kết quả xếp loại viên chức trong năm học.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.