Nạn in ấn, sản xuất và tiêu thụ sách giáo khoa giả nhiều năm qua vẫn diễn biến phức tạp, gây thiệt hại cho các đơn vị xuất bản, phát hành, đồng thời ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học. Trước thực trạng này, ngành giáo dục tỉnh Quảng Trị đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm ngăn chặn sách giáo khoa giả xâm nhập vào các cơ sở giáo dục.
Sách giáo khoa giả gây ra nhiều hệ lụy
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Lê Thị Mỹ Thu - Phó Trưởng phòng, Phòng Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị nhấn mạnh, sách giáo khoa giả không chỉ gây thiệt hại cho nhà xuất bản mà còn tác động tiêu cực đến hoạt động giáo dục.
Trước hết, sách giáo khoa giả thường không bảo đảm về chất lượng nội dung và hình thức. Trong quá trình in ấn, các cuốn sách này có thể bị sai sót về câu chữ, hình ảnh, dữ liệu, thuật ngữ chuyên môn hoặc xảy ra tình trạng thiếu trang, nhòe chữ, mất màu. Những lỗi tưởng chừng nhỏ nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh, đặc biệt đối với các môn học đòi hỏi tính chính xác cao. Khi tiếp cận nguồn tài liệu không chuẩn xác, học sinh có nguy cơ hiểu sai kiến thức, ảnh hưởng đến kết quả học tập cũng như quá trình hình thành nền tảng học vấn lâu dài.
Bên cạnh đó, chất lượng giấy in, mực in và hình ảnh minh họa của sách giả thường không đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Sách dễ bị lem mực, mờ chữ, bong tróc hoặc xuống cấp nhanh trong quá trình sử dụng, gây khó khăn cho việc đọc, quan sát và thực hành. Đối với học sinh tiểu học, những hạn chế này có thể làm giảm hứng thú học tập, ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận kiến thức và hiệu quả học tập trên lớp.
Việc sử dụng sách giáo khoa giả cũng gây không ít khó khăn cho giáo viên trong quá trình tổ chức dạy học, kiểm tra và đánh giá. Khi nội dung giữa các cuốn sách không thống nhất với bản chính thức đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt, giáo viên phải mất thêm thời gian đối chiếu, hướng dẫn và điều chỉnh cho học sinh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ giảng dạy mà còn tác động đến việc bảo đảm chất lượng triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Về lâu dài, việc sử dụng sách giáo khoa giả có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành kiến thức, kỹ năng và phẩm chất của học sinh. Nếu những sai lệch trong nội dung học tập không được phát hiện và khắc phục kịp thời, người học có thể gặp khó khăn trong việc tiếp nối các cấp học cao hơn cũng như trong quá trình vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Ngoài những tác động trực tiếp đến hoạt động dạy và học, sách giáo khoa giả còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường giáo dục lành mạnh. Tình trạng sản xuất, kinh doanh sách giả làm thất thu cho các đơn vị xuất bản, phát hành hợp pháp, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh và làm suy giảm hiệu quả của công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, khi phụ huynh tìm mua sách qua các kênh không chính thống, nguy cơ bị lừa đảo, mất an toàn thông tin cá nhân hoặc mua phải các sản phẩm kém chất lượng cũng gia tăng, gây thiệt hại cả về kinh tế lẫn quyền lợi của người tiêu dùng.
Nhiều giải pháp phòng ngừa và ngăn chặn sách giáo khoa giả
Bà Thu cho hay, trước tình trạng sách giáo khoa giả, sách in lậu vẫn xuất hiện trên thị trường, đặc biệt vào thời điểm chuẩn bị năm học mới khi nhu cầu mua sắm sách của phụ huynh và học sinh tăng cao, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, tăng cường phòng ngừa và ngăn chặn nguy cơ sách giả xâm nhập vào các cơ sở giáo dục.
Theo đó, Sở chỉ đạo các nhà trường đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tác hại của sách giáo khoa giả đối với chất lượng dạy và học, đồng thời hướng dẫn phụ huynh, học sinh nhận biết các dấu hiệu phân biệt sách thật, sách giả thông qua nhiều hình thức như website, fanpage, nhóm liên lạc điện tử, hệ thống tin nhắn của nhà trường, sinh hoạt dưới cờ và các cuộc họp phụ huynh đầu năm học.
Nội dung tuyên truyền tập trung vào việc khuyến cáo phụ huynh lựa chọn các địa chỉ phát hành uy tín, mua sách từ những đơn vị được cấp phép, tránh mua các sản phẩm không rõ nguồn gốc, được rao bán với mức giá thấp bất thường trên các nền tảng mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử.
Bên cạnh đó, Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường phối hợp với các nhà xuất bản, công ty phát hành sách và đơn vị cung ứng hợp pháp để bảo đảm sách giáo khoa được cung cấp đầy đủ, kịp thời đến học sinh trước năm học mới. Việc chủ động xây dựng kế hoạch đăng ký, cung ứng và phân phối sách ngay từ đầu năm học không chỉ giúp học sinh có đủ sách để học tập mà còn hạn chế tình trạng phụ huynh phải tìm mua sách từ các nguồn không chính thống, qua đó giảm nguy cơ tiếp cận phải sách giả, sách in lậu.
“Để kịp thời phát hiện, ngăn chặn tình trạng lưu hành sách giáo khoa giả, sách in lậu trên địa bàn, Sở Giáo dục và Đào tạo xác định đây là nhiệm vụ cần sự vào cuộc đồng bộ của ngành giáo dục, các lực lượng chức năng, nhà xuất bản và đơn vị phát hành sách.
Sở tiếp tục tăng cường phối hợp với lực lượng quản lý thị trường, cơ quan công an, các nhà xuất bản và đơn vị phát hành trong công tác trao đổi thông tin, nhận diện các dấu hiệu của sách giả, sách in lậu; đồng thời kịp thời phát hiện, xử lý các tổ chức, cá nhân có hành vi kinh doanh, phát hành sách không đúng quy định của pháp luật.
Bên cạnh công tác kiểm tra, giám sát, Sở chỉ đạo các cơ sở giáo dục chủ động rà soát nhu cầu sách giáo khoa ngay từ đầu năm học, thực hiện nghiêm Công văn số 704/SGDĐT-GDPT ngày 27/02/2026 về việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông, sách giáo khoa và tài liệu giáo dục địa phương. Các nhà trường được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các đơn vị phát hành hợp pháp để bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời sách giáo khoa cho học sinh, hạn chế tình trạng phụ huynh phải tìm mua sách qua các nguồn không chính thống” - bà chia sẻ.
Cùng với đó, ngành Giáo dục tỉnh Quảng Trị đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh về tác hại của sách giáo khoa giả, hướng dẫn cách nhận biết sách chính hãng và khuyến khích phản ánh kịp thời tới cơ quan chức năng khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến sách giả, sách in lậu.
Đối với các nhà xuất bản và đơn vị phát hành, Sở đề nghị tiếp tục áp dụng các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao khả năng nhận diện sách thật như sử dụng tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc, đồng thời công khai hệ thống phân phối chính thức để phụ huynh và học sinh dễ dàng tiếp cận, lựa chọn sản phẩm bảo đảm chất lượng.
Bà Thu cho rằng, chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, nhà xuất bản, đơn vị phát hành, nhà trường và phụ huynh thì công tác phòng, chống sách giáo khoa giả mới đạt hiệu quả bền vững, góp phần bảo vệ quyền lợi của người học và giữ gìn môi trường giáo dục lành mạnh.