Quy trình làm việc của giám thị cực kỳ nghiêm ngặt, trách nhiệm được quy định rõ trong Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Tuy nhiên, dưới áp lực tâm lý nặng nề, thời gian căng thẳng cùng những thói quen hành chính cũ, không ít giám thị đã vấp phải những sai lầm đáng tiếc.
Người viết từng được tham gia làm nhiệm vụ phó chủ tịch hội đồng coi thi chia sẻ một số vấn đề giám thị có thể mắc phải gây ảnh hưởng đến quyền lợi thí sinh. Thầy cô được giao nhiệm vụ làm giám thị trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 có thể tham khảo để tránh các sai sót đáng tiếc.
Sai một ly, đi một dặm
Kỳ thi năm nào cũng vậy, lỗi phổ biến nhất chính là thủ tục giấy tờ và chữ ký của giám thị. Khi có hiệu lệnh, nhận đề thi: "Giám thị 1 đi nhận đề thi; Giám thị 2 nhắc nhở thí sinh những điều cần thiết về quy định trong phòng thi; ghi rõ họ tên và ký tên vào các tờ giấy thi/Phiếu TLTN, giấy nháp đủ để phát cho thí sinh (không ký thừa); hướng dẫn và kiểm tra thí sinh gấp giấy thi đúng quy cách (đối với bài thi tự luận); hướng dẫn và kiểm tra thí sinh ghi số báo danh và điền đủ thông tin thí sinh vào các mục cần thiết của giấy thi/phiếu TLTN".
Quy định này nhằm bảo đảm tính tiết kiệm và tính bảo mật. Bởi lẽ, sang môn thi khác, giám thị bắt buộc phải thay đổi vị trí phòng thi, còn giấy nháp mỗi môn lại thay đổi một màu sắc riêng biệt. Quy định là thế nhưng trong thực tế, nhiều giám thị vẫn giữ tư duy cũ kỹ, tranh thủ ký sẵn một loạt để tiện phát cho nhanh.
Chưa kể, Giám thị 1 thường xuyên ký sai thời điểm. Theo điểm a khoản 6 Điều 29 khi có hiệu lệnh bắt đầu tính giờ làm bài: "Giám thị 1 đối chiếu ảnh trong Danh sách ảnh phòng thi với thí sinh và giấy tờ tuỳ thân của thí sinh để nhận diện thí sinh; ghi rõ họ tên và ký vào các tờ giấy thi, giấy nháp của thí sinh; kiểm tra và nhắc thí sinh việc ghi đầy đủ thông tin vào giấy thi, giấy nháp, đề thi; Giám thị 2 bao quát chung;...". Nhiều thầy cô lại tư duy đơn giản rằng đây chỉ là thủ tục hành chính, làm lúc nào chẳng được! Sự chủ quan này lập tức biến quy trình phòng thi vốn nghiêm cẩn trở nên lộn xộn.
Nghiêm trọng nhất là câu chuyện ký nhầm ô. Điểm a khoản 1 Điều 29 yêu cầu:“Các tờ giấy thi, phiếu trả lời trắc nghiệm, giấy nháp của thí sinh trong phòng thi phải có đủ chữ ký của Giám thị”. Chỉ một chút thiếu tập trung, giám thị có thể ký nhầm sang ô của... giám khảo. Từng có việc giám thị ký nhầm ô được phát hiện sau 10 phút làm bài và tự ý bắt học sinh bỏ giấy cũ để chép lại bài, gây ảnh hưởng cả phòng thi.
Trật một nhịp, hỏng một sơ đồ phát đề
Hiện tại, chỉ còn duy nhất môn Ngữ văn thi theo hình thức tự luận, tất cả các môn khác đều thi trắc nghiệm. Vì thế, quy trình phát đề là phân đoạn cần quan tâm. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, sơ đồ phát mã đề thi sẽ bị xáo trộn hoàn toàn. Điều đó đồng nghĩa với việc các thí sinh ngồi cạnh nhau có cơ hội trao đổi bài cho nhau. Điểm b khoản 5 Điều 29 quy định việc phát đề thi là nhiệm vụ của Giám thị 1, thực hiện theo thứ tự “từ trên xuống dưới, từ phải sang trái (tính từ bàn giáo viên nhìn xuống)”.
Với những Giám thị mới vào nghề, áp lực tâm lý dễ khiến họ phát nhầm hướng sơ đồ. Thực tế tại các kỳ thi trước, không ít hội đồng thi đã phải lập biên bản bất thường, thu hồi đề cũ và phát đề dự phòng khi phát hiện giám thị phát sai thứ tự mã đề trắc nghiệm ở giữa giờ làm bài. Nếu phát hiện kịp thời, giám thị cũng đủ “toát mồ hôi hột” để khắc phục trong tâm trạng bất an. Còn nếu không phát hiện ra, khi danh sách nộp bài chuyển về Ban lãnh đạo, sai sót ấy vẫn được phát hiện ra.
Bên cạnh đó, việc cho thí sinh chứng kiến niêm phong túi đề cũng hay bị quên. Khoản 4 Điều 29 yêu cầu Giám thị 1 phải giơ cao tất cả các túi đề thi để cả phòng thấy rõ mặt trước, mặt sau còn nguyên nhãn niêm phong, đồng thời mời 2 thí sinh chứng kiến và ký biên bản. Do vội vàng, gấp gáp nên có giám thị tự ý bóc niêm phong trước khi cho học sinh chứng kiến. Theo quy định, việc này chưa đảm bảo quy chế.
Khoảng cách và nguyên tắc phát ngôn trong phòng thi
Vị trí của giám thị trong giờ làm bài tưởng đơn giản nhưng lại dễ vi phạm nhất. Với những môn thi kéo dài đến 120 phút như Ngữ văn, áp lực và mệt mỏi là rất lớn. Điểm b khoản 6 Điều 29 quy định: “Trong giờ làm bài, một giám thị bao quát từ đầu phòng đến cuối phòng, giám thị còn lại bao quát từ cuối phòng đến đầu phòng”. Thế nhưng, có phòng thi 2 giám thị cùng “tụ” lại một phía để trò chuyện vẫn có thể xảy ra.
Một lỗi khác rất khó tránh là thầy cô coi thi không được đứng gần hoặc nhìn vào bài làm của thí sinh. Điểm c khoản 6 Điều 29 quy định: “ Giám thị không được đứng gần thí sinh, giúp đỡ thí sinh làm bài thi dưới bất kỳ hình thức nào; chỉ được trả lời công khai tại phòng thi các câu hỏi của thí sinh trong phạm vi quy định”. Việc đứng gần thí sinh không chỉ là vi phạm quy chế, mà còn tạo ra một áp lực khiến các em mất tập trung.
Đặc biệt nguy hiểm là việc giải thích đề thi khi có thí sinh thắc mắc. Quy chế yêu cầu giám thị chỉ được trả lời công khai tại phòng thi cho cả phòng cùng nghe trong phạm vi quy định. Tuy nhiên, vì không muốn làm ảnh hưởng đến không gian yên tĩnh của các em khác, nhiều giám thị chọn cách giải thích riêng cho một thí sinh. Lòng tốt mà đặt sai chỗ cũng chính là hành vi vi phạm quy chế thi.
Lời kết và bài học cho người mới
Tóm lại, công tác coi thi không đơn thuần là một nhiệm vụ hành chính. Đó là một thử thách bản lĩnh và trách nhiệm nghề nghiệp. Giám thị trong phòng thi là người đảm bảo sự công bằng, nghiêm túc của một kỳ thi quan trọng, chính vì thế phải nắm kỹ quy chế để làm đúng, chính xác.
Đối với những giáo viên đi coi thi lần đầu, cách tốt nhất để không vi phạm là nắm kỹ quy chế coi thi và bình tĩnh làm theo các bước hướng dẫn. Hãy luôn khắc cốt ghi tâm câu “thần chú” của những người đi trước: “Trong coi thi, chỉ có đúng và chính xác; không có sáng tạo”. Đó là cách duy nhất để bảo vệ sự công bằng cho học trò, và cũng là để bảo vệ danh dự, sự nghiệp của chính mình.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.