Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất việc cơ sở giáo dục được quyết định phương thức tuyển sinh liên thông nhưng phải công khai tiêu chí đánh giá, điều kiện xét tuyển, nguyên tắc công nhận kết quả học tập, học phần bổ sung và trách nhiệm giải trình về chất lượng đầu vào. Việc tuyển sinh liên thông phải bảo đảm đánh giá được khả năng đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.
Đề xuất phù hợp với thực tiễn
Nêu lên một số đánh giá về dự thảo này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Viết Tùng - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho rằng, việc các cơ sở giáo dục được quyết định phương thức tuyển sinh liên thông là cần thiết và phù hợp với điều kiện tuyển sinh của các cơ sở giáo dục hiện nay.
"Tôi thấy rằng, việc để các trường tự quyết định phương thức tuyển sinh liên thông cũng là một cách "cởi trói" cho các cơ sở giáo dục nhằm giúp các nhà trường tăng tính chủ động hơn trong công tác tuyển sinh.
Ngoài ra, trong bối cảnh hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục đang phải tự chủ ở mức cao, việc để các đơn vị tự quyết định phương thức tuyển sinh liên thông cũng là cách để phân loại được cơ sở có năng lực và nhạy bén hay không. Bởi lẽ đơn vị nào biết tìm ra hướng đi, chủ động và nắm bắt được nhu cầu của người học và đưa ra các tiêu chí, điều kiện phù hợp thì đơn chắc chắn sẽ có lợi thế. Còn những đơn vị nào vẫn mãi đi theo lối mòn, không đổi mới tư duy để đưa ra các phương thức hiệu quả tiếp cận thí sinh thì chắc chắn sẽ bị đào thải.
Như vậy, quy định trong dự thảo là hợp lý vì nó vừa có tính chất giúp phân loại mức độ năng động, nhạy bén của cơ sở giáo dục nhưng cũng là điều kiện để các nhà trường nâng cao hơn nữa tính tự chủ trong công tác tuyển sinh", Giáo sư Nguyễn Viết Tùng bày tỏ.
Cùng chung quan điểm, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Kim Truyền - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy Lợi đánh giá cao quy định được nêu ra trong dự thảo. Đồng thời cho rằng, đây là điều cần thiết để tạo thuận lợi cho các cơ sở giáo dục đang loay hoay trong bài toán làm sao để tự chủ một cách ổn định, phát triển.
Giáo sư Lê Kim Truyền nhận định: "Khi tự chủ thì yếu tố quyết định nằm ở chỗ mỗi cơ sở giáo dục có dám lựa chọn một chiến lược phát triển rõ ràng, dựa trên sứ mệnh và lợi thế đặc thù của mình hay không. Cách tiếp cận thí sinh thông qua việc đưa ra các phương thức tuyển sinh phù hợp là yếu tố then chốt để các trường thu hút được người học, từ đó phát triển được cơ sở giáo dục.
Điều này nghĩa là, nếu cơ quan quan quản lý không tạo điều kiện và cởi mở thì các cơ sở giáo dục sẽ khó tạo ra sự bất phá. Bên cạnh đó, nhu cầu học tập suốt đời là chính đáng, vì thế khi các cơ sở giáo dục dựa trên tình hình thực tế của đơn vị mình để tự điều chỉnh và đưa ra các phương thức tuyển sinh phù hợp cũng sẽ góp phần tăng thêm cơ hội học tập cho những người có nhu cầu thực sự".
Làm sao để hạn chế "lách luật" để tuyển sinh ồ ạt
Qua chia sẻ, Giáo sư Nguyễn Viết Tùng cũng bày tỏ một số băn khoăn trong việc trao quyền tự quyết cho các cơ sở giáo dục khi đưa ra các phương thức tuyển sinh liên thông. Trong đó có việc, làm sao để hạn chế được tình trạng các trường "lách luật", tuyển sinh ồ ạt, tạo ra hệ lụy và cạnh tranh không công bằng.
"Khi các trường được tự quyết định phương thức tuyển sinh liên thông có nghĩa là họ được phép đưa ra các phương thức với các tiêu chí, điều kiện và thủ tục đáp ứng miễn sao nó không vượt quá các khung quy định cho phép.
Trong yêu cầu của dự thảo cũng đã đề cập đến việc công khai tiêu chí đánh giá, điều kiện xét tuyển, nguyên tắc công nhận kết quả học tập, học phần bổ sung và trách nhiệm giải trình về chất lượng đầu vào khi công bố phương thức tuyển sinh liên thông. Đây là điểm bổ trợ hợp lý để thêm ràng buộc chặt chẽ, khống chế các cơ sở giáo dục đưa ra các phương thức tuyển sinh với yêu cầu quá thấp, ai cũng có thể trúng tuyển.
Qua đó, để các trường thực hiện nghiêm túc việc này thì cơ quan quản lý cần có cơ chế giám sát chặt chẽ hoặc bổ sung thêm các hướng dẫn về mức trần tối thiểu đối với các tiêu chí, điều kiện xét tuyển theo từng bậc học.
Quan trọng nhất đó là làm sao có công cụ để kiểm tra, xác thực thông tin công bố về tiêu chí, điều kiện trong phương thức tuyển sinh của cơ sở giáo dục đó có trung thực hay không. Đặc biệt là xác định là việc tuyển sinh đó có vượt quy mô đào tạo của nhà trường hay không. Có làm tốt được các công tác này mới mong hạn chế được tiêu cực", Giáo sư Nguyễn Viết Tùng nhấn mạnh.
Cùng ý kiến chia sẻ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quốc Bảo - nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo (nay là Học viện Quản lý Giáo dục) cho rằng, để ngăn tình trạng các cơ sở giáo dục cố tình "lách luật", tuyển sinh ồ ạt thì cần có cơ chế giám sát chặt chẽ, khâu hậu kiểm phải được thực hiện nghiêm túc.
Phó Giáo sư Đặng Quốc Bảo nhấn mạnh: "Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo có đề xuất cho các cơ sở giáo dục được tự quyết định phương thức tuyển sinh liên thông là hoàn toàn hợp lý để các trường chủ động và nâng cao hiệu quả tuyển sinh.
Tuy nhiên, nếu đề xuất này được đưa vào thực tiễn thì cơ chế giám sát cũng như quá trình hậu kiểm cần phải được thực hiện một cách nghiêm túc. Trong đó, ngoài việc thẩm định các thông tin về tiêu chí, điều kiện của các trường đã công bố thì việc đối chiếu số liệu cũng cần được làm chặt chẽ trong khâu hậu kiểm.
Có thể là cơ quan quản lý đối chiếu số lượng thí sinh trúng tuyển liên thông ở các ngành nghề, nếu số liệu có sự biến động theo hướng tăng đột biến thì cùng cần xen xét, đánh giá lại và yêu cầu các trường có giải trình cụ thể. Ngoài ra, quá trình hậu kiểm cũng phải thực hiện thêm công tác rà soát xem cơ sở giáo dục đó có tự điều chỉnh các chỉ số về tiêu chí, điều kiện so với thời điểm trình cơ quan quản lý phê duyệt hay không".
Qua đó, nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo cho rằng, ngoài các cơ chế giám sát quá trình thực hiện, nếu các quy định trong dự thảo được áp dụng vào thực tế thì cơ quan quản lý cũng nên đưa ra các chế tài xử lý phù hợp đơn vị vi phạm.