Sau khi thực hiện chính quyền 2 cấp từ ngày 01/7/2025, phòng giáo dục và đào tạo ở các địa phương đã chấm dứt hoạt động. Một số lãnh đạo, chuyên viên được cho nghỉ chế độ, những lãnh đạo, chuyên viên còn lại được phân công về công tác tại các xã, phường.
Tại địa phương người viết bài đang công tác, những thầy cô là trưởng phòng giáo dục và đào tạo (trước đây) đều được bổ nhiệm làm phó chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường. Các phó phòng giáo dục và đào tạo được bổ nhiệm làm trưởng phòng văn hóa – xã hội. Các chuyên viên được điều động về làm nhân viên ở các phòng văn hóa – xã hội.
Thời gian đầu, cơ bản các xã, phường ở địa phương đều có người có chuyên môn giáo dục công tác tại phòng văn hóa – xã hội. Tuy nhiên, sau gần một năm thực hiện chính quyền 2 cấp thì nhiều xã đã trống nhân sự có chuyên môn giáo dục.
Vì thế, một số văn bản của sở giáo dục và đào tạo gửi về, một số kế hoạch về giáo dục được triển khai có phần chậm trễ, nhiều cuộc thi bên mảng giáo dục không thực hiện được, hoặc thực hiện không đúng cách thức.
Nhiều lãnh đạo, chuyên viên phòng giáo dục trước đây được điều động về phòng văn hóa – xã hội chỉ một thời gian đã xin nghỉ hoặc chuyển công tác khác
Trước khi được điều động về phòng giáo dục và đào tạo trước đây, những lãnh đạo, chuyên viên chủ yếu là những hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tiểu học, trung học cơ sở. Những năm công tác tại phòng giáo dục và đào tạo, các thầy cô này đều giữ vai trò lãnh đạo, quản lý giáo dục nên về cơ bản họ nên họ am hiểu về các chủ trương, chính sách về giáo dục.
Khi thực hiện chính quyền 2 cấp phòng văn hóa – xã hội ở xã, phường kiêm nhiệm nhiều chức năng khác nhau, công việc rộng hơn nhiều so với việc quản lý, công tác ở phòng giáo dục và đào tạo trước đây nên không ít nhà giáo sẽ choáng ngợp trước công việc.
Công việc họp hành nhiều hơn, tiếp xúc với dân, cơ sở nhiều hơn, có nhiều đầu công việc hoàn toàn mới. Trong khi, các nhà giáo mấy chục năm chủ yếu giảng dạy, quản lý ở một chuyên ngành hẹp, thuần về giáo dục.
Hơn nữa, một số thầy cô được điều động đến những xã xa nhà, công việc đi lại khó khăn nên chỉ sau gần một năm chuyển công tác từ ngành giáo dục sang xã, phường, một bộ phận cán bộ, quản lý phòng giáo dục trước đây đã xin nghỉ hoặc xin chuyển về các trường học.
Có nhà giáo trước đây là phó phòng giáo dục và đào tạo, sau ngày 01/7/2025 được bổ nhiệm làm trưởng phòng văn hóa xã nhưng chỉ sau chưa đầy một năm đảm nhận công việc đã xin về làm phó hiệu trưởng một trường tiểu học.
Có nhà giáo trước đây là hiệu trưởng một trường trung học cơ sở, sau đó được điều động về làm chuyên viên phòng giáo dục, khi thực hiện chính quyền 2 cấp được điều động đến làm phó phòng văn hóa- xã hội xã nhưng chỉ làm chưa được nửa năm thì xin nghỉ việc vì quãng đường từ nhà đến nơi công tác mới hơn 20km đường nông thôn.
Việc một số nhà giáo xin chuyển công tác, nghỉ công tác ở phòng văn hóa- xã hội xã, phường cũng là lẽ rất bình thường trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, điều đáng nói là khi họ không còn công tác tại phòng văn hóa- xã hội thì để lại “khoảng trống” nhân sự giáo dục cho xã.
Mỗi xã, phường hiện nay là 3-4 xã, phường cũ sáp nhập lại nên có hàng chục trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở. Trong khi, các văn bản chỉ đạo, phối hợp của sở giáo dục và đào tạo liên quan đến cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở lại gửi về phòng văn hóa- xã hội chứ không gửi trực tiếp về trường như cấp trung học phổ thông.
Vì thế, nhiều khi các văn bản đến với nhà trường chấm khiến cho trường bị động vì thời gian xử lý công việc quá gấp. Một số cuộc thi liên quan đến cấp xã cũng không thể tổ chức được nên nảy sinh một số bất cập.
Không thể thiếu nhân sự giáo dục ở phòng văn hóa- xã hội xã
Cuối năm học 2025 – 2026 vừa qua, bản thân người viết bài đã tham dự buổi tổng kết bộ môn do sở giáo dục và đào tạo tổ chức. Tại buổi tổng kết này, nhiều ý kiến được nêu lên, trong đó nổi bật nhất là đề cập đến các văn bản hướng dẫn về chuyên môn được gửi đến trường chậm.
Một số văn bản về tập huấn, triển khai chuyên môn, hướng dẫn thi tuyển sinh 10…nhà trường nhận được bị chậm, sát thời gian nên việc triển khai cho giáo viên, học sinh có phần cập rập, bị động.
Bên cạnh đó, nhiều xã còn lúng túng trong việc thành lập hội đồng cốt cán bộ môn ở cấp xã nên nhiều buổi thao giảng, tập huấn do cụm, sở tổ chức chỉ yêu cầu 01 giáo viên/ xã. Phòng văn hóa – xã hội tham mưu cho Ủy ban nhân dân xã phân công 1 giáo viên trong xã tham dự. Dự xong, không thể triển khai lại nội dung cho các trường cùng cấp biết vì không có cơ chế ràng buộc, hoặc không được yêu cầu.
Ngoài ra, một số cuộc thi của học sinh khi được sở phân bổ chỉ tiêu cho các xã nhưng xã cũng không tổ chức để lựa chọn học sinh có năng lực tốt nhất tham dự cấp tỉnh mà chỉ phân bổ số lượng cho các trường. Trong khi, chất lượng của từng trường không tương đồng với nhau.
Một số văn bản của xã ban hành (phòng văn hóa- xã hội tham mưu, xây dựng) nhưng phải nhanh chóng thu hồi lại vì không phù hợp với thực tế, không đúng với chỉ đạo của ngành.
Chẳng hạn, học sinh lớp 9 ở năm học 2025-2026 vừa qua đã không còn xét tốt nghiệp trung học cơ sở mà công nhận hoàn thành chương trình trung học cơ sở. Nhưng, có xã hướng dẫn các trường xét tốt nghiệp trung học cơ sở, kế hoạch ban hành xong, các trường phản hồi, xã phải thu hồi văn bản và xây dựng lại.
Nhìn chung, trong bối cảnh thực hiện chính quyền 2 cấp hiện nay, phòng văn hóa- xã hội có nhiều vai trò, chức năng khác nhau. Trong đó, có chức năng tham mưu, xây dựng các kế hoạch để phát triển giáo dục tại địa phương. Tuy nhiên, những xã, phường thiếu nhân sự có chuyên môn về giáo dục đang gặp những khó khăn và dẫn đến bất cập.
Một khi không có nhân sự về giáo dục thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến công tác giáo dục tại địa bàn bởi cơ quan phụ trách về giáo dục trên địa bàn xã, phường không có người am hiểu về chính sách, chủ trương của ngành giáo dục.
Trong khi, các văn bản chỉ đạo của sở giáo dục chỉ gửi trực tiếp cho các trường trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên. Các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở có số lượng rất lớn nên thường sẽ qua cấp trung gian là xã, phường. Sau đó, xã mới gửi về các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở.
Những khó khăn, bất cập khi một số xã, phường thiếu nhân sự có chuyên môn về giáo dục cần được tháo gỡ để thuận lợi cho việc quản lý, phát triển giáo dục và đào tạo.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.