Trong bối cảnh thị trường Công nghệ thông tin (IT) biến động mạnh do tác động của AI, một nhóm sinh viên tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) đã tham gia trực tiếp vào dự án thương mại, giải quyết nhu cầu thực cho Công ty Cổ phần Giải pháp Công nghệ Zenify (Zenify) -doanh nghiệp IT có tiếng trong lĩnh vực CRM (Customer Relationship Management - hệ thống phần mềm quản lý quan hệ khách hàng).
Trước làn sóng AI, liệu IT có còn là "vua của mọi nghề"?
Công nghệ thông tin từng được xem là lựa chọn an toàn trên thị trường tuyển dụng, với mức lương cạnh tranh, phúc lợi tốt và nhu cầu nhân lực liên tục tăng. Tuy nhiên, hiện nay, không ít người học IT lại lo ngại ngành đã hết hot, cơ hội tốt đã không còn nhiều như trước.
Trong 3 năm từ 2023 - 2025, hơn 700.000 việc làm công nghệ đã bị cắt giảm trên toàn thế giới [1]. Khoảng 20,4% nhân sự IT bị sa thải liên quan trực tiếp đến AI và tự động hóa. Tại Việt Nam, năm 2024 có 22,2% nhân sự IT ở thành phố Hồ Chí Minh bị sa thải, và 14,7% chuyên gia IT tại Hà Nội bị cắt giảm lương, thưởng hoặc phúc lợi [2].
Ngược lại, một số vị trí IT vẫn tăng trưởng mạnh mẽ. Trên thế giới, các vị trí chuyên trách về AI đã tăng tới 81%. 46% doanh nghiệp Việt trong một khảo sát 2024 khẳng định tuyển dụng chuyên gia AI và nhân tài số sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu.
Về cơ bản, thị trường ngành IT không thiếu việc làm. AI đang gạt khỏi cuộc chơi một nhóm nhân sự chỉ rành kỹ thuật cơ bản, những “thợ code” quen làm việc lặp đi lặp lại mà thiếu chuyên môn sâu và tư duy làm chủ.
Đề bài thật, sản phẩm thật: chìa khoá để sinh viên IT không bị “lỗi thời”
Theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, AI là một trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược quốc gia, một tín hiệu cho thấy thời của “thợ code” đã qua. Ngành IT vẫn đầy ắp những cơ hội nhưng chỉ dành cho những người thích ứng với thay đổi của thị trường.
Yếu tố then chốt tạo ra sự khác biệt là trải nghiệm thực tế. Theo thông tin tại một hội thảo năm 2024 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, một chuyên gia đã chia sẻ mỗi năm, chúng ta đào tạo thêm khoảng 50.000 nhân lực công nghệ thông tin, nhưng trong số này chỉ có khoảng 30% sẵn sàng làm việc được ngay khi ra trường, còn lại 70% vẫn phải thông qua quá trình đào tạo, các khóa học để rèn giũa các kỹ năng thực hành trước khi tham gia vào dự án thực tế [3].
Các trường đại học lớn trên thế giới đã tìm ra một cách lấp khoảng cách này: đẩy thẳng sinh viên vào dự án thực tế kết hợp cùng doanh nghiệp. Đại học NJIT (Mỹ) hợp tác với Amazon Web Services để sinh viên làm việc trực tiếp trên hạ tầng AI của Amazon - không phải bài tập mô phỏng, mà là môi trường doanh nghiệp thực tế.
Sinh viên xây dựng sản phẩm cho doanh nghiệp IT triệu đô
Tại Việt Nam, một mô hình "học đi đôi với hành" chuẩn quốc tế đang được triển khai bài bản tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.
Thay vì dừng lại ở các đồ án mô phỏng, các bạn được trực tiếp tham gia vào các dự án thương mại có đặt hàng từ doanh nghiệp: tự lập team, phân vai, vận hành như một công ty công nghệ thu nhỏ.
Một dự án nổi bật của mô hình trên có thể kể tới AI Zenify, dự án do nhóm sinh viên chương trình Công nghệ thông tin định hướng Ứng dụng (UDU) thuộc PTIT thực hiện. Đề bài đến từ đối tác Zenify, công ty công nghệ chuyên cung cấp giải pháp AI, CRM và tổng đài tích hợp cho doanh nghiệp với doanh thu năm 2025 đạt 106 tỷ đồng và hơn 600 khách hàng doanh nghiệp lớn trên toàn quốc.
Đi từ chính nhu cầu và khó khăn của người sử dụng, bài toán không hề đơn giản kể cả với những team IT có kinh nghiệm. Thực tế vận hành doanh nghiệp tại Việt Nam, dữ liệu khách hàng nhập qua nhiều kênh trung gian, từ Zalo đến Excel, sai sót tích luỹ theo từng ngày, báo cáo mỗi phòng một con số. Các dữ liệu này có thể mất mát theo mỗi đợt “thay người”. Nhân viên mới mất hàng giờ đồng hồ chỉ để lục lọi các thông tin cũ, làm giảm 20 - 30% năng suất lao động.
Các doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn đắn đo lựa chọn mà chưa có giải pháp công nghệ toàn diện. Không phải vì họ thiếu tiền đầu tư công nghệ mà bởi các nền tảng quản lý nếu mạnh, đáp ứng đủ nhu cầu thì chi phí cao. Thêm vào đó, các giải pháp quốc tế chưa tối ưu cho tiếng Việt và không thực sự hiểu cách người Việt làm kinh doanh. Đây chính xác là khoảng trống mà Zenify và nhóm sinh viên PTIT đã tận dụng và tạo nên điểm khác biệt.
"Từ năm nhất, em đã được học nền tảng tư duy khá kỹ. Nhưng nhìn xung quanh thấy bạn bè có giải thưởng lớn nhỏ, đi thực tập ở các tập đoàn công nghệ, em cũng muốn được 'chạm' vào thứ gì đó thật, không chỉ học trên lớp rồi thôi.", Lưu Đức Tuấn - sinh viên Chương trình Công nghệ thông tin định hướng ứng dụng, khóa D23 tại PTIT, một thành viên của nhóm chia sẻ.
Nhóm đã bắt tay vào xây dựng hệ sinh thái AI Zenify — bao gồm Chatbot chăm sóc khách hàng và Dashboard quản lý dữ liệu dành riêng cho doanh nghiệp Việt. Giải pháp được thiết kế để phù hợp với văn hoá kinh doanh và mức chi phí trong nước, thứ mà các nền tảng AI quốc tế khó có được.
“Khi tham gia dự án Zenify, em mới thực sự hiểu “làm thật” là gì. Khối lượng công việc, áp lực, những vấn đề không có trong sách phức tạp hơn em tưởng. Càng thử thách em và các bạn trong nhóm càng quyết tâm phải tạo ra được một giải pháp hiệu quả.
Em may mắn có thầy cô hướng dẫn tận tình, anh chị doanh nghiệp tạo điều kiện, và một đội toàn người 'cháy' hết mình. Chúng em hiểu người dùng cần gì, hiểu startup đau đầu ở đâu khi xây hệ thống và vì vậy em tự tin với sản phẩm mình làm ra. Dự án này không chỉ giúp chúng em thực chiến hơn. Nó giúp em biết mình thực sự cần gì để đi được tới mục tiêu của bản thân.", Tuấn nhấn mạnh.
Hiện giải pháp đã triển khai tại một số doanh nghiệp, đồng thời nhóm thực hiện cũng đang hoàn tất quá trình bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ).
“AI không làm giảm đi cơ hội việc làm, mà ngược lại - nó tái cấu trúc thị trường lao động theo chiều hướng tích cực hơn: tạo ra nhiều vị trí việc làm mới với giá trị cao hơn, đồng thời là động lực buộc mỗi cá nhân phải tự thích ứng, không ngừng học hỏi và nâng cấp bản thân.
Trong kỷ nguyên AI, con người không bị thay thế bởi máy móc, nhưng sẽ bị đào thải bởi chính những con người có tư duy làm chủ AI để thay thế những mắt xích đã yếu”, Tiến sĩ Công nghệ thông tin Phan Lý Huỳnh - Giảng viên tại PTIT chia sẻ.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://sqmagazine.co.uk/software-engineer-layoff-statistics/
[2] Vietnam IT Salary Guide 2024 do itviec.com (nền tảng tuyển dụng IT lớn tại Việt Nam) phát hành thường niên.
[3] https://daibieunhandan.vn/70-sinh-vien-cong-nghe-thong-tin-can-dao-tao-lai-ky-nang-thuc-hanh-sau-khi-tot-nghiep-10354131.html