"Bệ phóng" từ chính sách giúp doanh nghiệp Hà Nội tăng tốc chuyển đổi xanh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Chí Sỹ - Giám đốc Trung tâm Công nghệ Môi trường (ENTEC) đánh giá, thời gian qua thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách mang tính đồng bộ, kịp thời và có tầm nhìn dài hạn nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thực hiện chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Các chính sách của thành phố đã từng bước tạo dựng một hệ sinh thái hỗ trợ tương đối toàn diện.
Một trong những điểm đáng chú ý là các chính sách của Hà Nội không chỉ dừng ở việc khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh về mặt chủ trương, mà đã cụ thể hóa thành nhiều giải pháp hỗ trợ thiết thực.
Cũng theo chuyên gia, các chính sách của Hà Nội còn thể hiện tư duy phát triển bền vững khi đặt chuyển đổi xanh trong mối quan hệ chặt chẽ với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển của thế giới hiện nay. Việc chuyển đổi không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa chi phí sản xuất và tạo ra các mô hình kinh doanh mới có giá trị gia tăng cao hơn.
Từ góc độ chuyên gia môi trường, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phùng Chí Sỹ cho rằng: "Những chính sách mà Hà Nội đang triển khai đã phát đi thông điệp rất rõ ràng về quyết tâm xây dựng cộng đồng doanh nghiệp phát triển theo hướng xanh, thông minh và bền vững. Nếu được triển khai đồng bộ, hiệu quả và tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Thủ đô phát triển hơn nữa".
Doanh nghiệp phấn khởi vì chính sách hỗ trợ mở ra nhiều cơ hội phát triển mới
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Trung Thông - Giám đốc kiêm nhà sáng lập Công ty cổ phần Lagom Việt Nam (Lagom Việt Nam) cho rằng, Hà Nội đang có những bước đi quyết liệt trong việc thúc đẩy kinh tế xanh, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển.
Một trong những lợi thế quan trọng là cơ chế kết nối giữa doanh nghiệp với hệ thống trường học và cộng đồng. Việc được tiếp cận chính thức với các mạng lưới giáo dục có thể giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô triển khai các mô hình phân loại, thu gom và giáo dục môi trường.
"Khi các mô hình của chúng tôi được thành phố công nhận là "mô hình hiệu quả trong chuyển đổi xanh", đó là tấm hộ chiếu quan trọng để Lagom tự tin làm việc với các tập đoàn đa quốc gia đang cần đối tác địa phương am hiểu về EPR (Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất - PV) và ESG (khung đánh giá nhằm đo lường tính bền vững và trách nhiệm đối với môi trường, xã hội của doanh nghiệp - pv)", ông Thông chia sẻ thêm.
Theo ông Thông, ý tưởng "biến rác thải thành tài nguyên", nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững của Lagom xuất phát từ một nghịch lý phổ biến trong xử lý rác thải hiện nay. Trong khi các loại nhựa có giá trị cao được thu mua mạnh mẽ, thì những vật liệu như vỏ hộp sữa hay nhựa giá trị thấp - chiếm tỷ trọng lớn trong rác sinh hoạt - lại thường bị bỏ qua do khó tái chế.
"Chúng tôi nhận thấy đây chính là khoảng trống cần được giải quyết. Lấy cảm hứng từ triết lý "vừa đủ" (Lagom) của Thụy Điển, doanh nghiệp định hình hướng đi dựa trên cân bằng giữa tiêu dùng và xử lý, giữa phát triển và bảo vệ môi trường.
Từ đó, Lagom triển khai dự án trọng tâm mang tên "Vòng tuần hoàn vỏ hộp sữa". Thay vì bị chôn lấp trong hàng trăm năm, các vỏ hộp sữa được thu gom thông qua mạng lưới hơn 1.000 trường học và điểm cộng đồng, sau đó tái chế thành các sản phẩm hữu ích như bàn ghế, móc áo… Qua đó, chúng tôi không chỉ xử lý rác thải mà còn "tái định nghĩa giá trị" của chúng trong đời sống", ông Lê Trung Thông cho biết.
Trong quá trình chuyển đổi theo hướng xanh, theo ông Thông, khó khăn lớn nhất doanh nghiệp này gặp phải không nằm ở công nghệ mà ở yếu tố con người, cụ thể là khoảng cách giữa nhận thức và hành động trong việc phân loại rác tại nguồn.
Để giải quyết vấn đề này, Lagom Việt Nam xây dựng một chuỗi giá trị mang tính bao trùm với sự tham gia của nhiều bên. Trong đó, giáo dục được xác định là nền tảng cốt lõi. Doanh nghiệp phối hợp với các trường học để đưa nội dung bảo vệ môi trường vào thực tiễn thông qua các "trạm học xanh", giúp học sinh trực tiếp tham gia phân loại, tái chế rác.
Song song với đó, đơn vị cũng triển khai các cơ chế khích lệ như đổi rác lấy quà hoặc tặng sản phẩm tái chế. Khi người tham gia chứng kiến hành trình "tái sinh" của rác thải thành những vật dụng hữu ích, niềm tin vào mô hình kinh tế tuần hoàn được củng cố.
Đặc biệt, theo ông Thông, sự phối hợp giữa chính quyền địa phương (về mặt chính sách), nhà trường, cộng đồng (về mặt hành động) và doanh nghiệp (về mặt nguồn lực và trách nhiệm EPR). Sự kết hợp giữa giáo dục - vận hành thu gom - tái chế giá trị cao đã tạo nên một vòng lặp khép kín. Cách làm này giúp Lagom chuyển hóa rác thải từ một "gánh nặng xã hội" trở thành "nguyên liệu đầu vào" cho sự phát triển bền vững.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển xanh và bền vững, đại diện Lagom Việt Nam cho biết, doanh nghiệp này đang triển khai nhiều bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu này.
Một trong những định hướng trọng tâm là đầu tư nghiên cứu và phát triển công nghệ tái chế độc quyền. Hiện doanh nghiệp đang hoàn thiện quy trình xử lý triệt để các thành phần nhôm và nhựa trong vỏ hộp sữa để tạo ra vật liệu mới mang tên Lagom Poly Alu. Đây là vật liệu có thể ứng dụng trong sản xuất nội thất xanh với độ bền cao, góp phần thay thế gỗ tự nhiên và nhựa nguyên sinh. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng đang xây dựng hồ sơ đăng ký giải pháp khoa học công nghệ cho quy trình tái chế vỏ hộp sữa.
Theo ông Thông, việc chuẩn hóa về mặt pháp lý và kỹ thuật sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực chuyên môn. Đồng thời tạo nền tảng để trở thành một Nhà tái chế chuyên nghiệp được công nhận về mặt pháp lý và kỹ thuật, đủ năng lực tiếp nhận trách nhiệm tái chế (EPR) cho các tập đoàn lớn. Ngoài công nghệ tái chế, chuyển đổi số cũng được doanh nghiệp xác định là yếu tố quan trọng.
Lagom Việt Nam đang xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu số nhằm minh bạch hóa toàn bộ quy trình từ thu gom tại trường học đến khâu tạo ra sản phẩm tái chế. Đây là cách đơn vị này dùng chuyển đổi số để phục vụ chuyển đổi xanh.
Từ thực tiễn triển khai, CEO Lagom Việt Nam cho rằng cần có thêm các chính sách hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm tái chế, đặc biệt thông qua cơ chế khuyến khích "mua sắm xanh". Theo đó, nếu trường học, cơ quan, văn phòng ưu tiên sử dụng các sản phẩm làm từ vật liệu tái chế như bàn ghế, dụng cụ học tập hay đồ dùng văn phòng, thị trường kinh tế tuần hoàn sẽ có thêm động lực phát triển. Đó sẽ là cú hích cực lớn cho thị trường đầu ra của kinh tế tuần hoàn.
"Lagom không muốn chỉ là một công ty tái chế. Mục tiêu của chúng tôi là trở thành đơn vị tư vấn và thực thi ESG giúp các thương hiệu lớn hiện thực hóa cam kết "không rác thải ra môi trường". Khởi nghiệp xanh là một hành trình "đãi cát tìm vàng", rất cực nhưng rất đáng. Lời khuyên của tôi dành cho các bạn trẻ là: Đừng đợi chính sách hoàn hảo rồi mới làm, hãy làm để chứng minh chính sách đó là cần thiết. Thành phố Hà Nội và Chính phủ đang mở ra những cánh cửa rất lớn cho kinh tế bền vững", ông Thông bày tỏ thêm.