Chiều 18/6, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã có buổi làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trao đổi, làm rõ các nội dung được Thường trực Ủy ban quan tâm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã chia sẻ nhiều định hướng, giải pháp lớn của ngành Giáo dục trong thời gian tới. Trong đó, Bộ trưởng khẳng định, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần đặc biệt quan tâm đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao.
Giảm áp lực tuyển sinh, sẽ giảm áp lực thi cử, giảm dạy thêm, học thêm
Trao đổi về giáo dục phổ thông, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng một trong những mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của ngành Giáo dục trong giai đoạn hiện nay là mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh.
Theo Bộ trưởng, để thực hiện mục tiêu đó, hệ thống giáo dục cần bảo đảm các điều kiện cơ bản cho dạy và học, bao gồm “3 đủ” là đủ trường lớp, đủ giáo viên và đủ cơ sở vật chất thiết yếu. Đây là nền tảng để mọi học sinh đều có cơ hội học tập, bất kể điều kiện vùng miền hay hoàn cảnh kinh tế - xã hội.
Bộ trưởng cho biết ngành Giáo dục đang nghiên cứu, triển khai các giải pháp nhằm giải quyết căn cơ tình trạng thiếu giáo viên, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực hiện có để đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.
Liên quan đến áp lực tuyển sinh, đặc biệt là tuyển sinh vào lớp 10, Bộ trưởng cho rằng giải pháp căn cơ không chỉ nằm ở việc điều chỉnh phương thức tuyển sinh mà phải tăng năng lực tiếp nhận của hệ thống giáo dục thông qua đầu tư trường lớp, đội ngũ và cơ sở vật chất.
Theo Bộ trưởng, khi cơ hội học tập được mở rộng, áp lực tuyển sinh sẽ giảm, qua đó góp phần giảm áp lực thi cử và tạo điều kiện để giải quyết hiệu quả hơn những vấn đề liên quan đến dạy thêm, học thêm.
Đề cập đến công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh, người đứng đầu ngành Giáo dục cho rằng, phân luồng phải được thực hiện trên cơ sở giáo dục hướng nghiệp chất lượng. Khi học sinh hiểu rõ năng lực, sở trường, điều kiện của bản thân và nhu cầu của thị trường lao động, các em sẽ có những lựa chọn phù hợp hơn cho tương lai. “Học phổ thông hay học nghề đều là quyền lựa chọn của học sinh”, Bộ trưởng khẳng định.
Kiểm soát để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng
Trao đổi về các vấn đề liên quan đến bạo lực học đường, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, giáo dục luôn phải là giải pháp quan trọng nhất. Tuy nhiên, việc xây dựng môi trường học tập an toàn cũng đòi hỏi có những biện pháp xử lý nghiêm đối với một số trường hợp nhất định.
Theo Bộ trưởng, các biện pháp xử lý trong nhà trường không nhằm mục đích trừng phạt mà hướng tới giáo dục, giúp học sinh nhận thức và điều chỉnh hành vi; đồng thời bảo đảm môi trường học tập lành mạnh để không ảnh hưởng tới sự phát triển của các học sinh khác.
Đề cập tới tác động ngày càng lớn của mạng xã hội đối với học sinh, Bộ trưởng cho rằng cần nhìn nhận các giải pháp quản lý từ góc độ bảo vệ trẻ em. “Đây không phải là hạn chế quyền, mà là để bảo vệ trẻ em”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, môi trường mạng đang có tác động ngày càng sâu sắc tới quá trình hình thành nhận thức, hành vi và lối sống của học sinh. Điều đó đòi hỏi phải có những giải pháp phù hợp nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế các tác động tiêu cực từ mạng xã hội đối với trẻ em.
Bộ trưởng cho rằng xã hội từ lâu đã có nhiều quy định nhằm bảo vệ trẻ em trong đời sống hằng ngày. Trẻ em tham gia giao thông phải tuân thủ các quy định về an toàn; nhiều sản phẩm văn hóa, điện ảnh cũng được phân loại theo độ tuổi để bảo đảm phù hợp với người tiếp nhận. Vì vậy, việc nghiên cứu các giải pháp phù hợp đối với môi trường mạng cần được nhìn nhận từ góc độ bảo vệ trẻ em trước những tác động tiêu cực có thể phát sinh.
Đầu tư cho giáo dục đại học là đầu tư có hiệu quả rất cao
Trao đổi về giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng đây là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thực hiện mục tiêu tăng trưởng “hai con số” của đất nước.
Theo Bộ trưởng, muốn tăng trưởng nhanh và bền vững thì phải có nguồn nhân lực chất lượng cao. Muốn có nguồn nhân lực chất lượng cao thì phải đầu tư cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bộ trưởng cho rằng, dù nguồn lực đầu tư còn hạn chế, giáo dục đại học Việt Nam thời gian qua vẫn đào tạo được lực lượng nhân lực lớn cho nền kinh tế với mức chi phí tương đối thấp so với nhiều quốc gia. Điều đó cho thấy, nếu được đầu tư đúng mức, đúng trọng tâm, giáo dục đại học có thể tạo ra hiệu quả phát triển rất lớn.
"Đầu tư cho giáo dục đại học là đầu tư có hiệu quả rất cao", Bộ trưởng nhấn mạnh. Theo Bộ trưởng, hiệu quả đó không chỉ thể hiện ở số lượng người học tốt nghiệp mà còn ở năng suất lao động, năng lực quản trị, khả năng đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục đại học cần được nhìn nhận là đầu tư phát triển chứ không đơn thuần là chi tiêu.
Theo Bộ trưởng, giáo dục đại học không chỉ có nhiệm vụ đào tạo nhân lực mà còn phải tạo ra tri thức, năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là những năng lực không thể hình thành trong thời gian ngắn mà đòi hỏi sự đầu tư bài bản, liên tục và tầm nhìn dài hạn.
Trong định hướng phát triển thời gian tới, Bộ trưởng nhấn mạnh cần tập trung đầu tư cho các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm theo ngành, lĩnh vực và vùng; đồng thời xây dựng một số trường có năng lực nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt hệ thống, từng bước hình thành các trường đại học tinh hoa, có vị thế trong khu vực và quốc tế.
Nền tảng giáo dục dùng chung và AI hỗ trợ cá thể hóa học tập
Cùng với phát triển nguồn nhân lực, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ chiến lược để hiện đại hóa giáo dục. Hiện, ngành Giáo dục đang hướng tới xây dựng hai nền tảng quan trọng gồm nền tảng quản trị số giáo dục quốc gia và nền tảng giáo dục thông minh quốc gia.
Bộ trưởng cho rằng việc Nhà nước đầu tư các nền tảng dùng chung sẽ giúp toàn ngành khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực cho chuyển đổi số, tránh tình trạng đầu tư manh mún, phân tán. Khi có hạ tầng và nền tảng chung, các địa phương và cơ sở giáo dục sẽ có điều kiện tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ đặc thù, nâng cao chất lượng dạy học và phục vụ người học tốt hơn.
Quan trọng hơn, Bộ trưởng cho rằng chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là số hóa dữ liệu hay xây dựng các hệ thống thông tin riêng lẻ, mà phải tạo ra một nền tảng quản trị hiện đại, kết nối dữ liệu từ Bộ, các sở giáo dục, cơ sở giáo dục đến từng nhà trường.
“Khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ, việc đánh giá chính sách giáo dục sẽ không chỉ dừng ở các chỉ tiêu đầu vào mà phải đo được kết quả đầu ra, hiệu quả đầu tư và tác động thực chất đối với người học, nhà trường và xã hội”, Bộ trưởng phân tích.
Về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng AI sẽ mở ra những cơ hội mới cho giáo dục, đặc biệt trong việc hỗ trợ cá thể hóa quá trình học tập.
Cụ thể, trong điều kiện mỗi lớp học có thể có tới 40-45 học sinh, giáo viên rất khó hỗ trợ riêng cho từng em nếu chỉ dựa vào phương thức dạy học truyền thống. Với sự hỗ trợ của các nền tảng AI phù hợp, học sinh có thể được hướng dẫn học tập theo năng lực, trình độ và nhu cầu của bản thân.
AI không thay thế vai trò của giáo viên mà là công cụ hỗ trợ giáo viên và người học. Khi được ứng dụng đúng cách, AI có thể góp phần nâng cao chất lượng dạy học, hỗ trợ học sinh tự học, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức và chuẩn bị tốt hơn cho nguồn nhân lực tương lai.
Để nhà giáo tập trung cho chuyên môn
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, cần tiếp tục đổi mới quản trị nhà trường theo hướng tinh gọn, hiệu quả, giảm các hoạt động mang tính hình thức và các công việc hành chính không cần thiết. “Làm sao để nhà giáo tập trung cho chuyên môn”, từ yêu cầu này, Bộ trưởng cho rằng mọi hoạt động trong nhà trường cần hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho nhiệm vụ cốt lõi là dạy học.