Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Điều 28, Mục 2 về vi phạm hành chính đối với giáo dục phổ thông trong dự thảo quy định, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi được nêu trong dự thảo. Đặc biệt, quy định xử phạt các hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người học, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên hoặc người lao động khác trong cơ sở giáo dục nhận được sự quan tâm lớn từ lãnh đạo các trường phổ thông, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ và tác động ngày càng sâu rộng như hiện nay.
Trước đó, Khoản 1, Điều 26, Văn bản hợp nhất số 05/VBHN-BGDĐT về Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục quy định: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm; xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trong cơ sở giáo dục nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Mở rộng đối tượng được bảo vệ trong trường học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thúy Minh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An (phường Tây Hồ, Hà Nội) cho biết, việc mở rộng đối tượng được bảo vệ từ người học, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục sang cả người lao động và nhân viên nhà trường là một bước tiến phù hợp với thực tiễn hiện nay.
“Trước đây các quy định thường tập trung bảo vệ học sinh - nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong môi trường giáo dục. Tuy nhiên, trên thực tế, đội ngũ nhân viên nhà trường cũng đang phải đối mặt với nhiều áp lực, đặc biệt là nguy cơ bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.
Chỉ cần xảy ra một sự việc trong trường học, nhiều cá nhân có thể trở thành tâm điểm của những bình luận tiêu cực, thậm chí bị công kích bằng những thông tin chưa được kiểm chứng. Trong không ít trường hợp, sự việc chưa được cơ quan chức năng hoặc nhà trường xác minh rõ ràng nhưng các nhận định mang tính quy chụp đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, tâm lý và công việc của nhân viên nhà trường. Vì vậy, việc bổ sung quy định bảo vệ danh dự, nhân phẩm cho không chỉ đội ngũ nhà giáo mà cho cả những người làm việc trong cơ sở giáo dục là rất cần thiết”, cô Thúy Minh nhấn mạnh.
Theo cô Thúy Minh, quy định mới không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên nhà trường mà còn góp phần tạo sự yên tâm, động viên đội ngũ tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp giáo dục. Khi được pháp luật bảo vệ trước những hành vi xúc phạm, bôi nhọ hoặc vu khống, người lao động trong trường học sẽ có thêm động lực để tập trung vào công tác thay vì phải lo lắng trước những áp lực từ dư luận hoặc mạng xã hội.
Hiện nay, các hành vi xúc phạm diễn ra trên môi trường mạng xã hội được đánh giá rằng là vấn đề ngày càng phổ biến nhưng cũng là nội dung khó xử lý nhất. Nguyên nhân là nhiều tài khoản mạng xã hội sử dụng tên không rõ ràng hoặc cố tình che giấu danh tính khiến việc xác minh người đăng tải nội dung vi phạm gặp nhiều khó khăn. Do đó, bên cạnh việc ban hành các quy định xử phạt, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng công an, chính quyền địa phương và các đơn vị quản lý nền tảng số nhằm phát hiện, xác minh và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.
Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An bày tỏ kỳ vọng việc tăng cường quản lý, định danh người dùng trên môi trường mạng trong thời gian tới sẽ góp phần hạn chế tình trạng lợi dụng tính ẩn danh để đăng tải thông tin sai sự thật hoặc xúc phạm người khác. Khi mỗi tài khoản đều gắn với trách nhiệm pháp lý cụ thể, người sử dụng mạng xã hội sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi phát ngôn hoặc chia sẻ thông tin liên quan đến giáo viên, học sinh và nhà trường.
Đối với việc xác định thế nào là hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm để xử phạt hành chính, lãnh đạo nhà trường cho rằng cần có quy trình xem xét khách quan, thận trọng. Theo đó, mỗi vụ việc cần được xác minh, thu thập đầy đủ thông tin, tài liệu và ý kiến của các bên liên quan trước khi đưa ra kết luận. Không nên chỉ dựa vào phản ánh một chiều hoặc những thông tin xuất hiện trên mạng xã hội để quy kết trách nhiệm cho bất kỳ cá nhân nào.
Về mức xử phạt được nâng từ 5.000.000-10.000.000 đồng (tại Văn bản hợp nhất số 05/VBHN-BGDĐT về Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục) lên mức 10.000.000-20.000.000 đồng được đề xuất trong dự thảo, cô Thúy Minh đánh giá đây là mức phạt tương đối phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Bên cạnh vấn đề kinh tế, việc bị xử phạt hành chính còn mang ý nghĩa cảnh báo và răn đe, góp phần nâng cao ý thức tôn trọng người khác khi tham gia môi trường giáo dục cũng như không gian mạng.
Ngoài ra, đối với các quy định xử lý vi phạm về đạo đức nhà giáo và quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục, cô Thúy Minh cho rằng cần phân biệt rõ giữa những ứng xử thiếu chuẩn mực phát sinh trong quá trình công tác hàng ngày với những hành vi nghiêm trọng đến mức phải xử phạt hành chính.
Các cơ sở giáo dục hiện nay đều đã xây dựng bộ quy tắc ứng xử theo hướng dẫn của ngành giáo dục. Bộ quy tắc này quy định rõ trách nhiệm, chuẩn mực ứng xử giữa giáo viên với học sinh, giữa đồng nghiệp với nhau, cũng như giữa nhà trường với phụ huynh và cộng đồng. Ngay từ đầu mỗi năm học, nội dung quy tắc ứng xử đều được phổ biến rộng rãi, đưa ra thảo luận tại hội nghị cán bộ, viên chức và yêu cầu toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên cam kết thực hiện.
Việc nâng cao ý thức, trách nhiệm và văn hóa ứng xử trong nhà trường vẫn là giải pháp căn cơ nhất để hạn chế các hành vi vi phạm. Các quy định xử phạt là cần thiết để răn đe nhưng điều quan trọng hơn là xây dựng được môi trường giáo dục tôn trọng, nhân văn và hợp tác, nơi mọi thành viên đều ý thức được trách nhiệm trong lời nói, hành vi và cách ứng xử của mình.
Đồng quan điểm trên, thầy Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho (xã Phong Doanh, tỉnh Ninh Bình) cho biết, việc bổ sung quy định thêm nhân viên nhà trường vào nhóm đối tượng được bảo vệ trước các hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm là một điểm mới mang ý nghĩa nhân văn.
Không chỉ học sinh cần được bảo vệ mà những người làm việc trong nhà trường cũng cần được bảo vệ trước các hành vi xúc phạm, bôi nhọ hoặc xâm hại danh dự, nhân phẩm. Đây là quy định rất tích cực, thể hiện sự công bằng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong môi trường giáo dục.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, không ít vụ việc liên quan đến giáo viên, nhân viên trường học được lan truyền rộng rãi trên Internet, trong đó có những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc phản ánh chưa đầy đủ bản chất sự việc. Điều này đôi khi khiến giáo viên và nhân viên trường học phải chịu áp lực tâm lý lớn, ảnh hưởng đến công việc và hình ảnh của nhà trường.
Tuy nhiên, việc được pháp luật bảo vệ không đồng nghĩa với việc đội ngũ nhà giáo, nhân viên trường học được quyền lạm dụng các quy định để né tránh trách nhiệm hoặc hạn chế sự giám sát từ xã hội. "Chúng tôi vui mừng khi có thêm cơ chế bảo vệ từ pháp luật nhưng điều quan trọng hơn vẫn là mỗi cán bộ, giáo viên, nhân viên phải luôn giữ gìn hình ảnh, thực hiện đúng chức trách của mình để hạn chế tối đa những vụ việc tiêu cực phát sinh trong môi trường giáo dục", thầy Hà Văn Hải bày tỏ.
Liên quan đến các hành vi xúc phạm diễn ra trên mạng xã hội, lãnh đạo nhà trường cho rằng việc xác định và xử lý vi phạm cần được thực hiện trên cơ sở phân loại rõ từng đối tượng và từng mức độ hành vi. Theo đó, với những trường hợp học sinh còn hạn chế về nhận thức, việc giáo dục, nhắc nhở và giúp các em hiểu được hậu quả từ hành vi của mình cần được đặt lên hàng đầu.
Trong khi đó, đối với những cá nhân đã trưởng thành, có đầy đủ năng lực nhận thức nhưng cố tình đăng tải, chia sẻ hoặc phát tán thông tin sai sự thật nhằm xúc phạm danh dự người khác thì cần phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật. Theo thầy Hải, cần phân biệt rõ giữa những ý kiến góp ý, phản ánh mang tính xây dựng với các hành vi cố tình bịa đặt, vu khống hoặc sử dụng lời lẽ xúc phạm nhằm hạ thấp uy tín của người khác. Nếu phản ánh đúng sự thật thì đó là quyền của công dân. Tuy nhiên, nếu thông tin được dựng lên, bóp méo hoặc lan truyền với mục đích làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm của giáo viên, học sinh hoặc người lao động trong nhà trường thì cần có biện pháp xử lý tương xứng.
Tăng mức phạt hành vi xúc phạm trong giáo dục để nâng cao sức răn đe
Còn theo thầy Đỗ Thành Thiện - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh, Thành phố Cần Thơ), trước đây các quy định chủ yếu tập trung bảo vệ người học, trong khi trên thực tế không chỉ giáo viên mà cả nhân viên thư viện, văn thư, kế toán, bảo vệ, y tế học đường và nhiều vị trí khác trong nhà trường cũng có thể trở thành đối tượng bị xúc phạm, công kích hoặc bôi nhọ.
Việc mở rộng phạm vi bảo vệ thể hiện sự ghi nhận vai trò của tất cả những người đang tham gia vào hoạt động giáo dục, đồng thời bảo đảm quyền được tôn trọng về danh dự, nhân phẩm của mọi thành viên trong môi trường học đường.
Theo thầy Thiện, một điểm đáng chú ý khác của dự thảo là việc nâng mức xử phạt đối với hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm trong lĩnh vực giáo dục. Đây được xem là giải pháp cần thiết nhằm tăng tính răn đe trong bối cảnh các hành vi công kích, xúc phạm người khác trên mạng xã hội có xu hướng gia tăng.
“Hiện nay chỉ cần một thông tin chưa được kiểm chứng hoặc một vụ việc chưa được làm rõ bản chất cũng có thể nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều giáo viên, nhân viên nhà trường phải chịu áp lực rất lớn từ những bình luận mang tính quy chụp, xúc phạm hoặc công kích cá nhân. Có trường hợp thông tin chưa được xác minh nhưng danh dự và uy tín của người trong cuộc đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Việc nâng mức phạt không nhằm hạn chế quyền phản ánh, góp ý hay giám sát của xã hội đối với hoạt động giáo dục. Ngược lại, các cá nhân vẫn có quyền phản ánh những vấn đề bất cập trong nhà trường. Tuy nhiên, mọi phản ánh cần dựa trên thông tin xác thực, có căn cứ và được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Những hành vi cố tình bịa đặt, vu khống, đăng tải hoặc phát tán thông tin sai sự thật nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm của giáo viên, nhân viên và người học cần bị xử lý nghiêm để bảo đảm môi trường giáo dục lành mạnh”, thầy Thiện cho hay.
Bên cạnh việc tăng cường chế tài xử phạt, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh cho rằng, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục văn hóa ứng xử trong trường học và trên không gian mạng. Các trường hiện nay đều đã xây dựng bộ quy tắc ứng xử quy định rõ trách nhiệm, chuẩn mực hành vi giữa giáo viên với học sinh, giữa đồng nghiệp, giữa nhà trường với phụ huynh và cộng đồng.
Chế tài mạnh là cần thiết để răn đe, nhưng quan trọng hơn vẫn là nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa tôn trọng lẫn nhau. Khi mỗi người đều ý thức được trách nhiệm đối với lời nói, hành vi của mình, đặc biệt trên mạng xã hội, thì những vụ việc xúc phạm danh dự, nhân phẩm trong môi trường giáo dục sẽ được hạn chế đáng kể.