Chuyện lương giáo viên luôn là một vấn đề được đông đảo thầy cô quan tâm. Đều đặn, 3 năm công tác sẽ được tăng 1 bậc lương (nếu không được tăng lương trước hạn) nên thu nhập hàng tháng cao thuộc về những người có nhiều năm công tác.
Trong từng nhà trường, từng tổ chuyên môn thể hiện rõ những bất cập này. Nhiều người làm công việc khó, cố gắng phấn đấu, thậm chí là tổ trưởng chuyên môn, thành viên ban giám hiệu nhà trường nhưng thu nhập hàng tháng vẫn thấp hơn rất nhiều những giáo viên không kiêm nhiệm chức vụ.
Những thầy cô không kiêm nhiệm chức vụ, làm việc hiệu quả không nói làm gì, có những trường hợp dạy lớp nào học sinh lớp đó "ngán", phụ huynh làm đơn phản ánh, yêu cầu đổi giáo viên. Các công việc của trường, của tổ kém hiệu quả, nhiều năm bị đánh giá ở mức hoàn thành nhiệm vụ nhưng lương vẫn cao hơn những thầy cô thường xuyên xếp ở mức hoàn thành xuất sắc, hoàn thành tốt nhiệm vụ vì hơn năm công tác.
Lương giáo viên hiện nay còn bất cập
Bước sang tháng 7/2026, lương cơ sở của cán bộ, công chức, viên chức sẽ tăng lên 2.530.000 đồng - đây thực sự là một tin vui cho những người đang công tác trong các cơ quan nhà nước.
Trong đó, đối với giáo viên còn vui hơn khi họ được hưởng thêm khoảng 10% phụ cấp đứng lớp nên thu nhập hằng tháng được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, những bất cập trong tổng thu nhập của giáo viên đang khiến nhiều người tâm tư ở trường học.
Đó là giáo viên trong các nhà trường công lập đang được phân công giảng dạy định mức như nhau: giáo viên tiểu học 23 tiết; giáo viên trung học cơ sở 19 tiết; giáo viên trung học phổ thông 17 tiết, nghĩa là giáo viên có số tiết cùng cấp học như nhau.
Nếu kiêm nhiệm chức vụ hoặc kiêm nhiệm số công việc khác, như: tổ trưởng, tổ phó, chủ nhiệm lớp, giám thị, tư vấn học đường, phụ trách phòng chức năng thì số tiết sẽ được giảm trừ theo quy định.
Thế nhưng, tổng thu nhập hằng tháng của giáo viên lại đang có sự chênh lệch khá lớn. Sự chênh lệch này không phải là ngẫu nhiên mà do cơ cấu tiền lương ngành giáo dục hiện hành phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Thứ nhất là sự khác biệt về chức danh nghề nghiệp (hạng giáo viên). Giáo viên Hạng I có hệ số lương cao nhất (thường từ 4,4 đến 6,78); giáo viên Hạng II: Hệ số lương trung bình (thường từ 4,0 đến 6,38); giáo viên Hạng III: Hệ số lương thấp nhất (thường từ 2,34 đến 4,98).
Ví dụ: Một giáo viên hạng I mới được bổ nhiệm có thể có tổng thu nhập hằng tháng cao gấp 2-3 lần một giáo viên hạng III mới vào nghề, dù cả hai đều dạy 17- 23 tiết/tuần (tùy cấp học).
Thứ hai: Thâm niên công tác (phụ cấp thâm niên) hiện nay cũng tạo ra khoảng cách lớn về thu nhập. Giáo viên có thời gian công tác đủ 5 năm (60 tháng) sẽ được hưởng phụ cấp thâm niên bằng 5% mức lương hiện hưởng. Sau đó, cứ mỗi năm công tác sẽ được cộng thêm 1%. Vì vậy, giáo viên càng có nhiều năm công tác thì phụ cấp thâm niên càng lớn.
Chính vì những quy định như vậy, bảng lương hằng tháng ở các đơn vị trường học đang có một sự khác biệt rất lớn.
Một giáo viên Hạng II có thâm niên 36 năm công tác đang có tổng thu nhập là 25.208.920 nhưng một giáo viên Hạng III có thâm niên 5 năm công tác đang hưởng mức lương là 8.779.100 (chưa trừ các loại bảo hiểm).
Trong khi, cả hai giáo viên này cùng một tổ chuyên môn, cùng dạy một môn học và tất nhiên cùng dạy số tiết như nhau.
Vẫn biết, ai rồi cũng sẽ già đi nhưng cùng một công việc, khối lượng công việc tương đồng trong một tổ chuyên môn nhưng chênh lệch trên 16 triệu đồng/ tháng (gần gấp 3 lần) cũng là điều đáng băn khoăn, tâm tư.
Nhiều thầy cô là tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, hoặc những thầy cô tích cực tham gia các cuộc thi, hội thi, các phong trào bồi dưỡng học sinh đạt giải cao, liên tục được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nhưng chỉ bằng một nửa, hoặc 2/3 mức lương của đồng nghiệp trong tổ, trong trường.
Thậm chí, một số thầy cô có học vị thạc sĩ nhưng lại đang có mức thu nhập hằng tháng thấp hơn giáo viên có trình độ cao đẳng vì kém năm công tác.
Lương tính theo năm công tác sẽ khó tạo được sự đột phá trong các nhà trường
Trong các trường học hiện nay, cuối năm học khi nhà trường xếp loại viên chức chỉ có 20% xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, số còn lại là hoàn thành tốt nhiệm vụ. Rất hiếm có trường hợp giáo viên xếp loại hoàn thành nhiệm vụ- nếu không bị kỷ luật. Việc đánh giá chuẩn giáo viên hằng năm cũng chủ yếu là mức tốt. Mức khá chỉ có những giáo viên chưa đủ chuẩn trình độ mà thôi.
Bên cạnh đó, theo quy định hiện nay, chuẩn trình độ giáo viên từ tiểu học đến trung học phổ thông là đại học sư phạm hoặc tương đương. Trong khi, giáo viên đang được giao nhiệm vụ theo định mức tiết dạy/ tuần tương đồng với nhau trong cùng cấp học nhưng lương, phụ cấp lại đang trả theo năm công tác.
Có lẽ, để rút dần khoảng cách lương giáo viên hiện nay, nhất là tình trạng cùng định mức giảng dạy nhưng thu nhập chênh lệch rất lớn, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
Thứ nhất: cần trả lương theo vị trí việc làm và khối lượng công việc thực tế bởi giáo viên cùng cấp học, cùng trình độ, cùng khối lượng giảng dạy cần có mức lương cơ bản tương đương. Một khi trả lương theo vị trí việc làm sẽ giảm được tình trạng bất cập như hiện nay.
Thứ hai: xây dựng cơ chế đánh giá dựa trên hiệu quả công việc thay vì chỉ dựa vào thời gian công tác. Những giáo viên được giao việc khó, tích cực trong công tác và mang lại hiệu quả công việc cao cần được hưởng mức lương, phụ cấp tương xứng. Những giáo viên làm việc cầm chừng, ít hiệu quả sẽ nhận được mức lương tương xứng với công sức và hiệu quả công việc.
Thứ ba: Rà soát hệ thống chức danh nghề nghiệp bởi nhiều giáo viên hiện nay có cùng công việc nhưng khác hạng nên thu nhập cũng khác nhau. Các cơ quan chức năng cần đơn giản hóa việc thăng hạng, tạo cơ hội công bằng cho giáo viên đủ năng lực được hưởng mức lương tương xứng.
Thứ tư: Cần có cơ chế thưởng theo kết quả công tác theo hướng xây dựng quỹ tiền thưởng dựa trên chất lượng giảng dạy, bồi dưỡng học sinh giỏi, đổi mới phương pháp dạy học, nghiên cứu khoa học, tích cực tham gia các phong trào, hội thi... Điều này vừa tạo động lực khuyến khích cho giáo viên phấn đấu.
Khoảng cách lương là cần thiết ở mức độ nhất định để ghi nhận kinh nghiệm và năng lực. Tuy nhiên, khi hai giáo viên thực hiện khối lượng và trách nhiệm tương đương mà thu nhập chênh lệch quá lớn thì sẽ ảnh hưởng đến động lực làm việc và sự đoàn kết trong nhà trường.
Vì vậy, cần tiến tới nguyên tắc: cùng vị trí việc làm, cùng khối lượng công việc thì thu nhập cơ bản phải tương đối ngang nhau; sự khác biệt chủ yếu nằm ở phụ cấp và thành tích công tác. Đây cũng là mong muốn của nhiều giáo viên trong quá trình thực hiện cải cách tiền lương và triển khai các quy định mới của Luật Nhà giáo.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.