Nhiều địa phương đang gấp rút kế hoạch, các bước cần thiết để tổ chức xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp cho nhà giáo theo quy định chuyển tiếp tại Nghị định số 93/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Nhà giáo. Việc xét thăng hạng còn là yếu tố cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho giáo viên đủ điều kiện khi chuyển xếp lương từ hạng sang bậc nghề nghiệp tới đây.
Thực tế có những giáo viên mất cơ hội thăng hạng không phải vì thiếu năng lực hay chưa đáp ứng tiêu chuẩn, mà do những vướng mắc phát sinh ngay từ quá trình thực hiện chậm trễ hoặc hiểu, áp dụng bổ nhiệm, xếp chức danh nghề nghiệp.
Có nơi nhiều năm không xét thăng hạng khiến giáo viên thiệt thòi
Việc thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên không phải đến nay mới được triển khai. Trước đó, nhiều địa phương đã tổ chức thi hoặc xét thăng hạng theo các Thông tư liên tịch số 20, 21, 22 23 năm 2015 của Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đến năm 2021, khi chùm Thông tư số 01, 02, 03 và 04/2021 có hiệu lực, các địa phương tiếp tục thực hiện việc bổ nhiệm, chuyển xếp chức danh nghề nghiệp theo quy định mới. Sau khi Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT được ban hành, nhiều địa phương tiếp tục rà soát, điều chỉnh việc bổ nhiệm để phù hợp với các quy định sửa đổi.
Nhờ được triển khai qua nhiều giai đoạn, phần lớn giáo viên tại các địa phương này đã được bổ nhiệm vào chức danh nghề nghiệp tương ứng với trình độ đào tạo, quá trình công tác và các điều kiện theo quy định.
Trong khi đó, có một số địa phương khác, nhiều năm liền giáo viên chưa được tham gia kỳ thi hoặc đợt xét thăng hạng nào. Bên cạnh đó, cũng có địa phương trong quá trình chuyển xếp hạng đã vận dụng quy định chưa thống nhất với hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo dẫn đến quyền lợi của một bộ phận giáo viên bị ảnh hưởng trong thời gian dài.
Những bất cập trong chuyển xếp hạng dẫn đến giáo viên bị ảnh hưởng
Trong quá trình triển khai, cũng xuất hiện bất cập trong việc thực thi. Những bất cập này bộc lộ rõ hơn sau khi chùm Thông tư số 01, 02, 03 và 04/2021 được triển khai.
Thời điểm đó, do chưa đáp ứng đầy đủ một số tiêu chuẩn theo quy định, nhiều giáo viên đang giữ hạng II cũ được bổ nhiệm xuống hạng III. Sau khi Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT sửa đổi theo hướng tháo gỡ nhiều vướng mắc, nhiều địa phương đã chủ động rà soát, bổ nhiệm lại giáo viên vào đúng hạng chức danh nghề nghiệp tương ứng. Tuy nhiên, vẫn còn những địa phương chưa thực hiện việc rà soát này.
Hệ quả là có giáo viên đã bị chuyển từ hạng II xuống hạng III nhưng chưa được xem xét bổ nhiệm trở lại hạng II dù các quy định đã thay đổi theo hướng thuận lợi hơn. Cũng có trường hợp giáo viên đã đáp ứng đầy đủ điều kiện nhưng vẫn chưa được chuyển sang hạng mới do cách hiểu và áp dụng quy định chưa thống nhất.
Theo phản ánh của một số giáo viên, có người không được chuyển từ hạng II cũ sang hạng II mới vì địa phương yêu cầu phải có chứng chỉ bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp trong khi yêu cầu của Bộ là không cần. Từ đó dẫn đến nghịch lý, giáo viên có cùng thời điểm tuyển dụng, cùng trình độ đào tạo và cùng đáp ứng tiêu chuẩn nghề nghiệp nhưng lại được hưởng chế độ khác nhau chỉ vì khác địa phương công tác
Khoảng cách hạng dẫn đến hệ số lương khác biệt làm ảnh hưởng đến thu nhập hằng tháng và mức đóng bảo hiểm xã hội, lương hưu sau này của giáo viên. Điều đáng nói, sự chênh lệch này không xuất phát từ năng lực chuyên môn hay kết quả công tác của giáo viên, mà chủ yếu do tiến độ và cách thức triển khai chính sách ở từng địa phương.
Một số giáo viên cho biết sau khi đã bổ sung đầy đủ các điều kiện mà địa phương từng yêu cầu, họ vẫn không được bổ nhiệm vì đơn vị đã hết chỉ tiêu hạng II.
Giáo viên mong được rà soát lại
Hiện nay, nhiều địa phương đang khẩn trương hoàn thành các đợt xét thăng hạng cuối cùng theo quy định chuyển tiếp tại Nghị định số 93/2026/NĐ-CP. Với không ít giáo viên, đây có thể là cơ hội cuối cùng để được xét thăng hạng theo các quy định hiện hành.
Tuy nhiên, đối với những trường hợp đã được chuyển xếp chức danh nghề nghiệp chưa phù hợp với quy định trong các giai đoạn trước, nếu không được rà soát, điều chỉnh thì cơ hội được bổ nhiệm đúng hạng hoặc tham gia xét thăng hạng cũng sẽ dần khép lại.
Nếu những trường hợp này không được xem xét lại, nhiều giáo viên sẽ tiếp tục mang chức danh nghề nghiệp thấp hơn so với quyền lợi đáng lẽ được hưởng. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập hiện tại mà còn tác động đến quá trình đóng, hưởng bảo hiểm xã hội và chế độ hưu trí sau này.
Điều mà nhiều giáo viên mong mỏi là những trường hợp chuyển xếp hạng chức danh chưa phù hợp với tinh thần các văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo được rà soát, điều chỉnh thống nhất trên phạm vi cả nước.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.