Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai từ năm học 2020-2021 đã thu được nhiều kết quả nổi bật qua 6 năm. Dù vậy, bên cạnh những dấu ấn đạt được, chương trình vẫn còn tồn đọng bất cập về nội dung giảng dạy của một số môn học.
Để giảm tải áp lực học tập và thi cử cho học sinh, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã gợi ý nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học. Định hướng này được đưa ra trong cuộc họp triển khai kết quả buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo vừa qua. [1]
Đề xuất san sẻ thời lượng dạy Chuyên đề học tập lựa chọn sang các môn chủ đạo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Tươi - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trung Giã (xã Trung Giã, thành phố Hà Nội) cho rằng, qua thực tiễn quản lý và giảng dạy, nội dung Chuyên đề học tập lựa chọn (3 cụm chuyên đề) cần được xem xét điều chỉnh do hiệu quả chưa cao, trong khi thời lượng dành cho nội dung này khá lớn.
Theo cô Tươi, thời lượng dành cho nội dung Chuyên đề học tập lựa chọn là 105 tiết/năm, thời lượng khá nhiều nhưng hiệu quả mang lại chưa tương xứng. Vì vậy, vị hiệu trưởng cho rằng nên giảm bớt thời lượng của nội dung này để bổ sung cho các môn học nền tảng như Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh - ba môn học chủ đạo nhưng hiện thời lượng chỉ khoảng 3 tiết/tuần, tương đối ít so với yêu cầu hình thành kiến thức và kỹ năng cho học sinh.
Ngoài ra, việc tổ chức dạy học theo các tổ hợp tự chọn cũng đặt ra không ít khó khăn đối với các nhà trường. Mỗi học sinh lựa chọn một tổ hợp môn khác nhau khiến công tác ôn tập cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trở nên phức tạp, đồng thời việc phân công giáo viên cũng thiếu tính ổn định.
"Có năm một số môn thừa giáo viên, nhưng năm sau số lượng học sinh đăng ký giảm hoặc tăng đột ngột lại dẫn đến tình trạng thiếu giáo viên. Nếu học sinh được học tương đối đồng đều các môn học như trước đây thì nhà trường sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch giảng dạy, bố trí đội ngũ giáo viên cũng như tổ chức ôn tập cho học sinh", Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trung Giã chia sẻ thêm.
Cô Nguyễn Thị Tươi - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trung Giã (xã Trung Giã, thành phố Hà Nội). Ảnh: website nhà trường
Từ thực tiễn quản lý, thầy Nguyễn Thanh Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thôngTrương Định (phường Long Thuận, tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, hiện nay vẫn còn hai nội dung gặp nhiều khó khăn khi triển khai là Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Giáo dục địa phương.
Nguyên nhân chủ yếu là khi xây dựng định mức biên chế, các vị trí việc làm chưa được tính toán theo yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Vì vậy, nhiều trường không có đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, chuyên sâu để đảm nhiệm hai nội dung này mà chủ yếu phải bố trí giáo viên kiêm nhiệm, dựa trên kinh nghiệm cá nhân, khiến hiệu quả chưa đạt như kỳ vọng.
“Riêng tại Trường Trung học phổ thông Trương Định, nhà trường xác định không triển khai các hoạt động này theo hướng hình thức. Nhà trường thành lập các tổ, nhóm giáo viên có năng lực, phân công đúng người, đúng việc để xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cũng như nội dung giáo dục địa phương theo đúng mục tiêu của chương trình.
Thực tế không phải giáo viên nào cũng đủ năng lực tổ chức những hoạt động này. Nếu chỉ phân công nhằm bảo đảm đủ định mức giờ dạy thì rất khó tạo được hiệu quả thực chất”, thầy Hải cho hay.
Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trương Định cho biết, qua phản ánh của giáo viên, đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông vừa qua có một số nội dung được đánh giá là nặng hơn so với mức độ thực tế mà chương trình và thời lượng giảng dạy cho phép.
Trong khi đó, thời lượng dành cho từng môn học còn hạn chế, giáo viên khó có điều kiện mở rộng hoặc bổ sung kiến thức. Việc thực hiện Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT ngày 30/12/2024 quy định về dạy thêm, học thêm (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 19/2026/TT-BGDĐT) cũng khiến nhà trường gặp một số khó khăn nên áp lực hoàn thành chương trình và bảo đảm chất lượng dạy học càng lớn.
Chia sẻ về vấn đề này, qua tổng hợp ý kiến khảo sát các giáo viên trong nhà trường, cô Phùng Thị Biên - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở Hạ Lang (xã Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng) cho biết, thời lượng 3 tiết/tuần dành cho nội dung Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hiện nay là khá nhiều, khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc duy trì các nội dung thực sự thiết thực, dẫn đến nhiều tiết học phải chuyển thành lý thuyết hoặc các bài tập trên lớp.
Theo đó, đối với học sinh nội trú, các em vốn đã thường xuyên tham gia các hoạt động tập thể và rèn luyện kỹ năng trong môi trường sinh hoạt hằng ngày, nên việc bố trí thêm 3 tiết chính khóa cũng làm giảm quỹ thời gian tự học và phụ đạo các môn học khác.
Vì vậy, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở Hạ Lang đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét giảm thời lượng môn học này xuống còn 1 tiết/tuần, tập trung vào các hoạt động trọng tâm như định hướng, tổng kết hoặc tổ chức các chương trình quy mô lớn. Thời gian còn lại nên dành cho học sinh tự học hoặc tham gia các hoạt động thực tiễn của nhà trường, qua đó vừa giảm áp lực thời khóa biểu, vừa nâng cao hiệu quả giáo dục theo hướng thực chất, đi vào chiều sâu thay vì chú trọng số lượng.
Còn bất cập trong sự đồng bộ và thiết kế chương trình học giữa các cấp
Cũng theo Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở Hạ Lang, việc cắt giảm hoặc điều chỉnh thời lượng một số môn học sẽ tạo điều kiện để nhà trường sắp xếp kế hoạch giảng dạy khoa học và linh hoạt hơn. Chẳng hạn, nếu giảm thời lượng môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp xuống còn 1 tiết/tuần, thời khóa biểu sẽ bớt áp lực, giúp nhà trường có thêm quỹ thời gian dành cho công tác phụ đạo học sinh, bồi dưỡng học sinh giỏi và các hoạt động nâng cao chất lượng dạy học.
Đối với đội ngũ giáo viên, việc giảm số tiết kiêm nhiệm ở các môn như Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hay Giáo dục địa phương sẽ góp phần giảm áp lực về giáo án, hồ sơ chuyên môn, tạo điều kiện để giáo viên tập trung đầu tư cho môn học chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng giảng dạy. Đồng thời, nhà trường cũng sẽ chủ động hơn trong việc phân công chuyên môn, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.
"Từ thực tiễn triển khai, nhà trường kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục rà soát, tinh gọn chương trình theo hướng giảm thời lượng Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp từ 105 tiết/năm học xuống còn 35 tiết/năm học; đồng thời cắt giảm những yêu cầu còn nặng về hình thức đối với kế hoạch bài dạy, tạo điều kiện để giáo viên tập trung vào chất lượng chuyên môn.
Bên cạnh đó, cần tăng cường quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục, cho phép hiệu trưởng và hội đồng sư phạm linh hoạt lựa chọn hình thức tổ chức môn học theo tuần, theo tháng hoặc theo chủ đề tích hợp, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương và từng loại hình trường học, qua đó vừa tinh gọn chương trình, vừa bảo đảm mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh", cô Biên đề xuất.
Một vấn đề khác khiến nhiều nhà trường trăn trở hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa chương trình ở các cấp học. Theo thầy Nguyễn Thanh Hải, ở bậc trung học cơ sở, môn Khoa học tự nhiên được dạy theo hình thức tích hợp, nhưng khi lên trung học phổ thông lại tách thành các môn Vật lý, Hóa học và Sinh học riêng biệt. Điều này khiến nhiều học sinh gặp khó khi lên bậc trung học phổ thông.
“Trong bối cảnh giáo dục STEM đang được đẩy mạnh, bất cập này cần sớm được nghiên cứu điều chỉnh để bảo đảm tính liên thông của chương trình, góp phần thực hiện hiệu quả các định hướng lớn về phát triển giáo dục và khoa học, công nghệ.
Nếu tiếp tục rà soát chương trình giáo dục phổ thông, việc giảm tải nên tập trung vào những nội dung quá hàn lâm, ít có giá trị ứng dụng trong thực tiễn, đồng thời tăng cường những kiến thức gắn với cuộc sống và tạo nền tảng cho học sinh học tập ở các bậc học cao hơn.
Việc tinh giản chương trình cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá khoa học của từng môn học, có sự tham gia của các hội đồng chuyên môn và chuyên gia giáo dục để vừa bảo đảm tính tinh gọn, vừa giữ được chất lượng và mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trương Định nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Tươi cũng bày tỏ băn khoăn về việc môn Khoa học tự nhiên được giảng dạy theo hình thức tích hợp ở cấp trung học cơ sở nhưng khi lên trung học phổ thông lại tách thành các môn riêng như Vật lý, Hóa học và Sinh học. Theo cô, cách tổ chức này khiến học sinh gặp không ít khó khăn khi chuyển cấp.
Từ thực tế đó, cô Tươi cho rằng nên tổ chức dạy học theo hướng học sinh được học đầy đủ các môn học phổ thông. Cụ thể, ở cấp trung học cơ sở nên dạy các môn riêng như trước đây, còn ở bậc trung học phổ thông học sinh cần được học đầy đủ các môn học thay vì lựa chọn quá sớm. Theo cô, việc học theo hình thức tự chọn hiện nay khiến nhiều học sinh bị hổng kiến thức ở những môn không lựa chọn, ảnh hưởng đến nền tảng học vấn phổ thông.
Tài liệu tham khảo:
[1]:https://tuoitre.vn/pho-thu-tuong-bo-giao-duc-dao-tao-nghien-cuu-cat-giam-nhung-mon-hoc-khong-con-phu-hop-100260626161339922.htm