Trước thềm năm học mới, nhu cầu mua sắm sách giáo khoa của phụ huynh và học sinh tăng cao cũng là thời điểm sách giáo khoa giả, sách in lậu có nguy cơ xuất hiện nhiều hơn trên thị trường, đặc biệt qua các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh cho biết, địa phương chưa ghi nhận trường hợp sử dụng sách giáo khoa giả trong các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn hiện hữu khi hoạt động tiêu thụ sách giả ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường mạng.
Theo ông Sâm, những năm gần đây, Sở thường xuyên nhận được văn bản từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các đơn vị phát hành sách đề nghị phối hợp ngăn ngừa, phát hiện, xử lý sách giáo khoa giả, sách in lậu, sách in trái phép. Điều này cho thấy tình trạng sách giả vẫn diễn biến phức tạp và cần được cảnh giác cao
Nếu trước đây sách giả chủ yếu được tiêu thụ qua các nhà sách nhỏ lẻ hoặc điểm bán trực tiếp, thì nay các đối tượng chuyển sang bán qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và giao hàng tận nơi cho phụ huynh, học sinh. Sách thường được chào bán với giá thấp, chiết khấu cao để thu hút người mua.
"Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh đã nhiều lần có văn bản chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường tuyên truyền để giáo viên, phụ huynh và học sinh mua sách tại các địa chỉ uy tín; không sử dụng sách giả, sách lậu kể cả hình thức mua trực tuyến; đồng thời kịp thời phản ánh khi phát hiện tổ chức, cá nhân kinh doanh, tiêu thụ sách giả để phối hợp xử lý theo quy định", Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm nhấn mạnh.
Sách giáo khoa giả gây thiệt hại kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập
Cũng theo Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm, sách giáo khoa giả không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho nhà xuất bản, đơn vị phát hành và người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học và quyền lợi học tập của học sinh.
Sách giả hiện được in khá tinh vi, hình thức bên ngoài gần giống sách thật nên phụ huynh khó nhận biết. Tuy nhiên, chất lượng giấy, màu sắc, độ sắc nét không bảo đảm, đặc biệt nhiều cuốn còn sai sót về nội dung, chính tả hoặc dữ liệu. Với học sinh, nhất là bậc tiểu học, chỉ một lỗi kiến thức hoặc yêu cầu học tập không chính xác cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu, hình thành kiến thức và kỹ năng, từ đó tác động đến chất lượng giáo dục.
Bên cạnh đó, nhiều bộ sách giáo khoa hiện nay được tích hợp mã QR và hệ thống học liệu số. Khi mua phải sách giả, học sinh có thể không truy cập được các tài nguyên học tập đi kèm hoặc sử dụng nguồn tài liệu không chính thống, làm giảm hiệu quả học tập.
Việc sách giả được rao bán công khai trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hay qua livestream với giá rẻ cũng làm giảm niềm tin của phụ huynh đối với thị trường sách giáo dục, đồng thời ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với công tác quản lý, kiểm tra và kiểm soát thị trường. Vì vậy, thời gian qua, Sở đã thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn các cơ sở giáo dục, giáo viên và phụ huynh mua sách tại các địa chỉ uy tín, không mua sách qua các kênh không chính thức hoặc không rõ nguồn gốc.
"Phòng, chống sách giáo khoa giả không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay nhà xuất bản mà cần sự phối hợp của các ngành chức năng, nhà trường, phụ huynh và toàn xã hội. Khi phụ huynh nâng cao ý thức lựa chọn sách chính thống, đồng thời các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, phát hành sách giả thì mới có thể từng bước hạn chế tình trạng này", Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm nhấn mạnh.
Để nhận biết sách giáo khoa giả, lãnh đạo Sở cho biết phụ huynh có thể lưu ý một số dấu hiệu như giấy in kém chất lượng, màu sắc không đồng đều, hình ảnh và chữ in mờ, dễ nhòe, gáy sách lỏng, mực in lem hoặc có mùi khó chịu. Nhiều cuốn sách giả còn mắc lỗi chính tả, lỗi trình bày, thiếu trang hoặc sai nội dung.
Đối với các bộ sách có tem chống hàng giả, mã QR hoặc mã truy cập học liệu điện tử, phụ huynh cần kiểm tra khả năng quét mã và truy cập tài nguyên. Nếu tem hoặc mã bị mờ, không sử dụng được, cần xem xét lại nguồn gốc sản phẩm. Ngoài ra, giá bán quá thấp hoặc mức chiết khấu cao bất thường so với giá niêm yết cũng là dấu hiệu cần cảnh giác, nhất là khi mua sách qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc các phiên livestream.
Để hạn chế mua nhầm sách giả, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh khuyến cáo phụ huynh, học sinh mua sách tại các nhà sách, cửa hàng thuộc hệ thống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoặc các đơn vị phát hành được nhà xuất bản giới thiệu; hạn chế mua qua các kênh không chính thức, không rõ nguồn gốc.
Triển khai nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng phụ huynh mua phải sách giáo khoa giả
Trước thềm năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh tiếp tục triển khai nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn sách giáo khoa giả. Trong các văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2026, Sở yêu cầu các trường đẩy mạnh tuyên truyền về việc sử dụng sách giáo khoa đúng quy định, hướng dẫn phụ huynh mua sách tại các địa chỉ uy tín và cảnh báo nguy cơ mua phải sách giả qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc các phiên livestream.
Đồng thời, Sở chỉ đạo các đơn vị rà soát nhu cầu sách giáo khoa theo từng khối lớp, môn học để tổng hợp gửi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời sách giáo khoa trước năm học mới, hạn chế tình trạng khan hiếm cục bộ khiến phụ huynh phải tìm mua sách trôi nổi.
Ngoài ra, ngành giáo dục Hà Tĩnh tiếp tục duy trì các mô hình "Tủ sách dùng chung", "Tủ đồ dùng học tập dùng chung", huy động sách giáo khoa hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn và bổ sung sách cho thư viện trường học, phấn đấu bảo đảm 100% học sinh có đủ sách giáo khoa trước khi bước vào năm học 2026-2027.
Sở cũng quán triệt các cơ sở giáo dục hướng dẫn học sinh sử dụng, bảo quản sách giáo khoa để có thể dùng lâu dài; nghiêm cấm việc ép buộc học sinh mua sách mới khi sách cũ vẫn còn sử dụng được. Theo lãnh đạo Sở, giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí cho phụ huynh mà còn hạn chế tâm lý tìm mua sách giá rẻ, không rõ nguồn gốc trên thị trường.
Bên cạnh đó, các trường được yêu cầu tăng cường rà soát việc tiếp nhận, sử dụng sách giáo dục; quán triệt giáo viên, học sinh không sử dụng sách giả dưới mọi hình thức, kể cả khi mua trực tuyến; đồng thời kịp thời phản ánh với cơ quan chức năng khi phát hiện các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ sách giả.
Theo Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm, để ngăn chặn tận gốc tình trạng sách giáo khoa giả cần có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều lực lượng. Trước hết, các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi in lậu, sản xuất, kinh doanh sách giả; đồng thời siết chặt quản lý hoạt động bán sách trên môi trường mạng, nhất là trên các sàn thương mại điện tử và các phiên livestream.
Bên cạnh đó, các nhà xuất bản cần tiếp tục ứng dụng công nghệ chống giả như tem điện tử, mã QR xác thực và học liệu số đi kèm để phụ huynh dễ dàng kiểm tra nguồn gốc sách. Cùng với việc bảo đảm nguồn cung đầy đủ, kịp thời và giá bán hợp lý, đây sẽ là những giải pháp quan trọng để hạn chế sách giả len lỏi vào thị trường.
Lãnh đạo Sở cũng cho rằng, chủ trương miễn phí sách giáo khoa cho học sinh của Trung ương sẽ góp phần hạn chế thị trường sách trôi nổi, sách giả. Khi học sinh được tiếp cận sách giáo khoa chính thống thông qua nhà trường hoặc hệ thống phát hành được kiểm soát, nhu cầu tìm mua sách giá rẻ qua các kênh không chính thức sẽ giảm. Đây không chỉ là chính sách an sinh giáo dục mà còn là giải pháp lâu dài nhằm bảo vệ quyền lợi người học và lập lại trật tự thị trường sách giáo dục.
Về lâu dài, theo Thạc sĩ Bùi Nhân Sâm, giải pháp căn cơ vẫn là nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên và học sinh trong việc nói không với sách không rõ nguồn gốc. Khi người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn các kênh phát hành chính thống thay vì chạy theo giá rẻ bất thường, đầu ra của sách giả sẽ từng bước bị thu hẹp.