Theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ ngày 2 đến 14/7, thí sinh trên cả nước sẽ thực hiện đăng ký và điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026. Đây được xem là giai đoạn quan trọng nhất của mùa tuyển sinh bởi chỉ một quyết định về nguyện vọng hôm nay có thể ảnh hưởng đến hành trình học tập và nghề nghiệp trong nhiều năm tới.
Nhằm giúp cho học sinh có thêm thông tin về định hướng nghề nghiệp, xây dựng chiến lược đăng ký nguyện vọng hiệu quả, chiều 8/7, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam tổ chức Talkshow tư vấn đăng ký nguyện vọng đại học, cao đẳng năm 2026 với chủ đề: "Chọn đúng ngành – Hành đúng nghề”.
Tham dự chương trình là các chuyên gia phụ trách tuyển sinh của nhiều trường đại học, cao đẳng ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh như: Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thụy – Trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh; Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng – Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Tuyển sinh, Truyền thông và Quan hệ Doanh nghiệp, Trường Đại học Tài chính – Marketing; Thạc sĩ Dương Thị Kim Phượng – Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh, Trường Đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh; Thạc sĩ Nguyễn Thị Mộng Lành – Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh – Truyền thông, Trường Cao đẳng Bách Khoa Sài Gòn; Thạc sĩ Võ Ngọc Bình - Trưởng bộ phận tuyển sinh, Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II.
ĐĂNG KÝ NGUYỆN VỌNG: HIỂU ĐÚNG ĐỂ KHÔNG BỎ LỠ CƠ HỘI
MC: Thưa quý vị, một trong những quyết định quan trọng nhất của mỗi thí sinh sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông chính là lựa chọn ngành học. Đây không chỉ là lựa chọn cho 4 năm đại học, mà còn là nền tảng cho nghề nghiệp và sự phát triển lâu dài trong tương lai. Đặc biệt, trong bối cảnh AI và công nghệ đang làm thay đổi nhanh chóng thị trường lao động, câu chuyện "chọn đúng ngành" càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Vậy "chọn đúng ngành" có ý nghĩa như thế nào đối với hành trình học tập và phát triển sự nghiệp của mỗi người?
Xin được hỏi Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thuỵ, theo thầy, việc chọn đúng ngành có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình học tập, phát triển năng lực và xây dựng sự nghiệp của người học, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động đang thay đổi mạnh mẽ hiện nay?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thụy: Làm sao để chọn đúng ngành – hành đúng nghề không phải là điều dễ dàng cho chúng ta. Để chọn đúng ngành, cần phải phân tích những yếu tố: Hiểu bản thân mình, phát huy được những tiềm năng của mình trong quá trình xuyên suốt từ học phổ thông lên đại học, để có thể tiếp cận được nội dung chuyên ngành, chuyên môn, từ đó có thể phát huy sự nghiệp của mình. Chọn đúng ngành như thế nào để có thể phát huy được sở thích của mình, sở trường của bản thân, để nếu có gặp những vấn đề gì khó khăn trong sự nghiệp luôn có động lực để vượt qua, tìm tòi, phát huy sự sáng tạo của bản thân.
Đồng thời, cần phát huy được bộ khung năng lực của bản thân, xây dựng năng lực bản thân, xây dựng được những năng lực cốt lõi, các kỹ năng mềm, kỹ năng nghề nghiệp. Nếu chọn nghề sai thì sẽ trượt dài những gì đã chọn, như ông bà ta thường nói "sai một li, đi một dặm", tức không phát huy được hết những năng lực của bản thân.
MC: Xin được hỏi Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, để có thể chọn đúng ngành ngay từ đầu, thí sinh cần chuẩn bị những gì? Các em nên dựa trên những tiêu chí nào và cần tránh những sai lầm phổ biến nào khi đưa ra quyết định?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng: Một câu hỏi khá là thú vị. Ở góc độ cũng là một người từng tham gia công tác tư vấn hướng nghiệp, tôi có chia sẻ như sau:
Khi lựa chọn một ngành học, các bạn đừng chú trọng đó phải là một ngành có tên gọi thật kêu, thật hoành tráng, hay ngành đó phải là một trong những ngành hot trong xu thế hiện nay. Mà để chọn được một ngành phù hợp trước hết các bạn phải hiểu bản thân của bạn muốn điều gì, bạn giỏi cái gì, điểm nào là điểm nổi trội nhất của bạn trong số những điểm mạnh của bạn.
Mỗi người chúng ta sẽ có một phiên bản khác nhau, không ai giống ai. Bạn cần nhìn nhận được điểm mạnh của mình xuất phát ở nhiều khía cạnh khác nhau. Có bạn nói rất hay, có bạn viết rất tốt, lại có bạn có thể vẽ rất đẹp, có bạn có thể hát, có thể thiết kế,... Cô biết chắc rằng để hiểu được mình, bản thân các bạn phải biết tìm ra đâu là điểm mạnh của mình, đâu là điểm yếu của mình. Những điểm yếu này qua thời gian bạn sẽ phải khắc phục để ngày càng hoàn thiện hơn.
Đến thời điểm hiện nay khi quyết định chọn ngành, bạn hãy lựa chọn cho mình đâu là điểm mạnh nhất để xem điểm mạnh đó tiệm cận với ngành nghề nào mà bạn đang hướng tới. Do đó, điều đầu tiên, cô mong rằng các bạn hãy hiểu chính bản thân của các bạn trước. Khi đã hiểu được chính bản thân mình thì các bạn sẽ chọn được ngành phù hợp với điểm mạnh của bản thân.
Cô lấy ví dụ, có bạn thích thiết kế, có bạn thích chụp ảnh, có bạn thích nói chuyện trước đám đông… tức là sự yêu thích của chính các bạn sẽ gắn với ngành mà các bạn chọn ví như ngành Marketing hay ngành Truyền thông đa phương tiện hoặc Công nghệ truyền thông….
Ngoài ra, mỗi thí sinh tự thấy bản thân có lợi thế nào, điểm mạnh về ngành nghề nào để từ đó xác định một điều chắc chắn đó là cái mình thích nhất. Có như vậy chúng ta hiểu được mình, hiểu được nghề.
Đặc biệt, điều cực kỳ quan trọng là thí sinh mong muốn sau này sẽ trở thành một người như thế nào, làm công việc gì trong tương lai. Khi đã hiểu chính mình, hiểu về mục tiêu nghề nghiệp của chúng ta rồi, hiểu về ngành rồi, thì việc tiếp theo thí sinh cần phải đặt ra cho mình là tìm hiểu những điều đó ở đâu. Lúc này chúng ta nên nhìn vào môi trường học tập để làm sao chúng ta có thể phát huy hiệu quả năng lực, điểm mạnh của chính mình và hướng tới ngành mà các bạn mong muốn.
Có những ngành nghề chỉ hot trong thời điểm mà bạn đang thấy. Chúng ta phải xác định tính bền vững đối với ngành mà các bạn lựa chọn. Điều này là cực kỳ quan trọng, tránh trường hợp các bạn chạy theo xu hướng của ngành nghề đang hot ở thời điểm hiện tại mà quên tính ở tương lai 3 - 5 năm ngành đó có còn thực sự hot hay không. Thí sinh cần lựa chọn một ngành để sau này khi các bạn tốt nghiệp ra trường, bạn hoàn toàn tự tin có thể chinh phục nhà tuyển dụng.
Chính vì thế, lưu ý thứ nhất, các bạn tránh chạy theo xu hướng ngành hot. Ví dụ trong thời đại công nghệ có nhiều ngành tên rất kêu: Trí tuệ nhân tạo AI, công nghệ số, khoa học dữ liệu… nhưng thực tế năng lực của bản thân thí sinh đó không thể theo được ngành nghề này. Vậy thì chúng ta phải lựa chọn những ngành nghề nào làm sao để phù hợp với năng lực của chúng ta nhất. Đây là một sai lầm thứ nhất mà các bạn cần tránh.
Thứ hai, là việc chạy theo trào lưu và chạy theo bạn bè thì các bạn dễ bị dao động. Đặc biệt, 17 giờ ngày 14/7 sẽ kết thúc đăng ký xét tuyển nguyện vọng trên cổng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nếu các em bị lay động bởi những thông tin tràn lan trên các nền tảng số sẽ bị dao động. Thí sinh có thể sẽ đặt nguyện vọng theo điểm chuẩn dễ trúng tuyển nhưng đó không phải ngành thực sự mong muốn học nhất bằng với điểm thực tế của thí sinh. Nhưng vì lỡ đặt nguyện vọng đó là ưu tiên trên thì thí sinh sẽ không còn cơ hội cho ngành phù hợp với bản thân nhất. Sau 17 giờ ngày 14/7, thí sinh không thể làm lại nữa. Nếu làm lại, thí sinh phải xét tuyển nguyện vọng bổ sung hoặc là sang năm. Như vậy chúng ta mất công sức, thời gian, tiền của và đặc biệt là chúng ta chậm đi một nhịp so với các bạn đồng trang lứa. Đây là những sai lầm cốt yếu nhất mà qua các năm chúng tôi đều thấy rất nhiều thí sinh đang bị tình trạng này.
Chốt lại, thí sinh cần cẩn trọng, nghiêm túc kiểm tra lại toàn bộ ngành nghề mà các bạn đang xác định theo học. Nó có thực sự phù hợp với năng lực, sở thích của các bạn hay chưa? Bạn đã hiểu đúng bản thân mình chưa, hiểu được mục tiêu nghề nghiệp của mình chưa? Và cuối cùng là nhu cầu nguồn nhân lực sau thời gian bạn tốt nghiệp đại học 3-4 năm tới như thế nào. Bạn có thông tin đầy đủ như vậy thì tính bền vững của ngành và khả năng bạn chinh phục nhà tuyển dụng mới thực sự cao.
MC: Mỗi mùa tuyển sinh là một dấu mốc quan trọng đối với các em học sinh. Một lựa chọn đúng hôm nay không chỉ giúp các em bước vào giảng đường đại học hay cao đẳng, mà còn đặt nền móng cho con đường nghề nghiệp sau này. Đó cũng chính là thông điệp mà chương trình muốn gửi gắm qua chủ đề "Chọn đúng ngành – Hành đúng nghề".
Thưa Thạc sĩ Võ Ngọc Bình và Thạc sĩ Nguyễn Thị Mộng Lành, từ thực tế tuyển sinh và đào tạo tại nhà trường, điều gì đang khiến ngày càng nhiều học sinh chủ động lựa chọn học cao đẳng ngay sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông? Theo hai thầy, cao đẳng hiện nay có những lợi thế gì để giúp người học sớm có việc làm, làm đúng nghề và phát triển sự nghiệp?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Mộng Lành: Nhu cầu học nghề hiện nay rất lớn và được nhiều bạn trẻ quan tâm. Trong thời đại công nghệ phát triển, các doanh nghiệp thường xuyên đối mặt với thực trạng "thừa thầy thiếu thợ". Do đó, học cao đẳng không còn là "phương án B" hay lựa chọn thụ động khi trượt đại học, mà đã trở thành sự lựa chọn ưu tiên hàng đầu mang lại 3 lợi ích thực tế:
Tiết kiệm thời gian: Chương trình cao đẳng (đặc biệt tại Trường Cao đẳng Bách khoa Sài Gòn) chỉ kéo dài từ 2 đến 2,5 năm.
Tiếp cận thị trường lao động sớm: Sinh viên được thực tập tại doanh nghiệp ngay từ những học kỳ cuối và có thể đi làm ngay sau khi tốt nghiệp.
Tiết kiệm chi phí: Thời gian học ngắn giúp giảm áp lực tài chính.
Khi học tập tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngoài học phí, sinh viên phải trang trải rất nhiều chi phí sinh hoạt, đi lại, chỗ ở nên khi học cao đẳng giúp các em có thời gian đi làm thêm để tự trang trải sinh hoạt phí hàng ngày. Nếu sau này muốn nâng cao trình độ, các bạn hoàn toàn có thể học liên thông lên đại học theo đúng ngành nghề của mình. Dù chọn cao đẳng hay đại học, đích đến cuối cùng vẫn là sự thành công. Tuy nhiên, các bạn cần chọn hướng đi phù hợp với bản thân. Nếu ngành nghề bạn muốn theo đuổi thuộc khối ngành kỹ thuật, thiên về thực hành và nâng cao tay nghề, thì cao đẳng là lựa chọn thông minh vì chương trình học có hơn 70% là kiến thức thực hành, thực tiễn.
Sự nghiệp của một con người không đo bằng độ dài quãng đường ngồi trên ghế nhà trường, mà được đo bằng những giá trị bạn mang lại cho xã hội và doanh nghiệp. Bậc học cao đẳng sẽ rất phù hợp với những bạn muốn tự lập sớm và phát triển sự nghiệp bền vững.
Thạc sĩ Võ Ngọc Bình: Trong bối cảnh hiện nay, đa phần học sinh và phụ huynh vẫn tập trung vào mục tiêu đại học. Tuy nhiên, giáo dục nghề nghiệp (cụ thể là trình độ cao đẳng) đang là một hướng đi rất triển vọng cho những em yêu thích và muốn thành công sớm. Những học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông chủ động chọn học cao đẳng thường là những em đã có định hướng rõ ràng và xác định tinh thần "học thực chiến".
Bên cạnh đó, học cao đẳng cũng mang lại nhiều lợi ích:
Thời gian học ngắn: Thay vì mất 4–5 năm như đại học, chương trình cao đẳng theo quy định chỉ kéo dài từ 2–3 năm. Riêng tại Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II, thời gian học chỉ gói gọn trong 2,5 năm (tương đương 5 học kỳ), giúp sinh viên nhanh chóng tốt nghiệp và gia nhập thị trường lao động.
Tiết kiệm chi phí: Chi phí học tập trong 4–5 năm đại học là một gánh nặng lớn cho gia đình, chưa kể các chi phí ăn ở, đi lại và chi phí học chứng chỉ đầu ra. Học cao đẳng giúp giảm thiểu đáng kể các khoản chi này.
Chương trình học thực tế: Mục tiêu của hệ cao đẳng là học để làm. Các trường cao đẳng, tiêu biểu là Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II, đều xây dựng chương trình với 70% thời lượng thực hành và chỉ có 30% lý thuyết, giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với thực tế doanh nghiệp.
Trọng tay nghề hơn bằng cấp: Tiêu chí tuyển dụng của các doanh nghiệp hiện nay đã thay đổi. Họ chú trọng vào năng lực làm việc thực tế hơn là bằng cấp cao. Ví dụ, khi tuyển một thợ vận hành máy công nghệ cao, doanh nghiệp yêu cầu người đó phải trực tiếp vận hành thành thạo máy ngay khi nhận việc.
Bên cạnh đó, cơ chế liên thông hiện nay rất thông thoáng và mở rộng ở tất cả các trường. Hướng đi này giúp các bạn vừa tự chủ tài chính, không phụ thuộc vào gia đình, vừa có thể nâng cao bằng cấp. Khoảng 2 năm trở lại đây, chọn học cao đẳng không còn là giải pháp dự phòng khi trượt nguyện vọng đại học, mà đã trở thành một chiến lược "đi tắt đón đầu" được nhiều học sinh có năng lực chủ động lựa chọn ngay từ đầu.
CHỌN NGÀNH TRONG THỜI ĐẠI AI
MC: Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh đào tạo nhiều ngành kỹ thuật. Theo cô Phượng, những ngành nào đang thay đổi mạnh nhất dưới tác động của AI và chuyển đổi số? Nhà trường đã điều chỉnh chương trình đào tạo như thế nào để sinh viên đáp ứng yêu cầu mới của thị trường lao động và thích ứng với sự phát triển của công nghệ?
Thạc sĩ Dương Thị Kim Phượng: Có những ngành học nhìn bề ngoài rất hào nhoáng, nhưng điều thực chất chúng ta cần quan tâm là chương trình đào tạo của nhà trường sẽ giúp các em trở thành những con người thích ứng như thế nào với xã hội hiện nay. Dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số, hầu hết các lĩnh vực đều có sự thay đổi mạnh mẽ và các ngành học của nhà trường cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Những ngành chịu ảnh hưởng lớn có thể kể đến như: Quản lý thông minh (sử dụng các phần mềm để quản trị hệ thống kỹ thuật số), Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa, Công nghệ thông tin, Ô tô điện, Điện tử, Xây dựng, Giao thông, Kinh tế vận tải, Hàng hải...
Trước tình hình đó, Hội đồng Khoa học của nhà trường luôn cập nhật và bổ sung liên tục những kiến thức mới vào chương trình giảng dạy thông qua hai giải pháp:
Đối với các chương trình đang đào tạo: Nhà trường đưa Trí tuệ nhân tạo thành một học phần riêng biệt và bắt buộc vào mục tiêu chung của chương trình đào tạo. Tất cả sinh viên thuộc mọi ngành học đều phải học môn này.
Điều chỉnh chuẩn đầu ra: Nhà trường thay đổi chuẩn đầu ra ở tất cả các chương trình theo hướng tích hợp kỹ năng kỹ thuật số và năng lực ứng dụng AI. Việc đưa chuẩn đầu ra tích hợp này vào không chỉ là chủ trương của trường mà còn tuân thủ theo đúng Luật Giáo dục và các Nghị định, Thông tư.
Đổi mới phương pháp dạy và học: Nhà trường điều chỉnh phương pháp giảng dạy, kiểm tra và đánh giá cho phù hợp với sự bùng nổ của kỷ nguyên kỹ thuật số.
Từ năm ngoái đến năm nay, nhà trường tập trung xây dựng một loạt ngành mới, tập trung mạnh vào các lĩnh vực kỹ thuật số, phát triển xanh và trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, nhà trường định hướng xây dựng theo mô hình liên ngành, tích hợp công nghệ thông tin và kỹ năng số.
Bên cạnh đó, phụ huynh và học sinh có thể thấy hạ tầng giao thông gần đây đang phát triển rất mạnh mẽ gắn liền với các siêu dự án khiến nhu cầu nguồn nhân lực trong lĩnh vực này tăng cao. Vì vậy, nhiều ngành và chương trình đào tạo mới của trường đã ra đời như: Khoa học dữ liệu, Blockchain và AI, Logistics thông minh (Smart Logistics) và Logistics xanh, bền vững, Công nghệ ô tô số, Kinh tế số.
Đặc biệt năm nay nhà trường mở thêm ngành Quản lý công nghệ thiết bị bay không người lái (Drone/UAV), Năng lượng gió... Tất cả đều hướng tới mục tiêu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Nhà trường muốn gửi đến các thí sinh một thông điệp: Không nên chọn ngành theo xu hướng "ngành hot", mà hãy chọn ngành học giúp bản thân có khả năng thích ứng với công nghệ. Công nghệ và AI sẽ còn thay đổi liên tục và ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.