Công văn số 4069/BGDĐT-GDPT hướng dẫn tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong cơ sở giáo dục phổ thông và sinh hoạt cụm chuyên môn, trong đó nội dung “Sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học” quy định (trích):
“Kết quả sinh hoạt nghiên cứu bài học được lưu trữ, chia sẻ và khai thác trong hoạt động chuyên môn của nhà trường; không xếp loại giờ dạy, khuyến khích giáo viên trao đổi trên tinh thần hỗ trợ, học tập lẫn nhau và cùng phát triển nghề nghiệp.”
Người viết là giáo viên kiêm nhiệm tổ trưởng chuyên môn nhận thấy, quy định “không xếp loại giờ dạy” trong Công văn số 4069 là một chỉ đạo đúng đắn, cần thiết và phù hợp với bản chất của sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học khi dạy Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Không thể lấy một giờ dạy để kết luận năng lực giáo viên
Giờ dạy minh họa trong nghiên cứu bài học không phải là sản phẩm riêng của một cá nhân. Từ việc lựa chọn vấn đề, xác định mục tiêu, thiết kế hoạt động, chuẩn bị học liệu đến dự kiến những tình huống có thể phát sinh, tất cả đều có sự tham gia của giáo viên trong tổ hoặc nhóm chuyên môn.
Người dạy minh họa chỉ là người thay mặt tập thể thực hiện phương án đã được cùng nhau xây dựng. Nếu một hoạt động chưa phù hợp, một câu hỏi chưa rõ hoặc cách phân bổ thời lượng chưa hợp lí thì đó là dữ liệu để cả nhóm cùng phân tích, không phải căn cứ để quy trách nhiệm cho riêng giáo viên đứng lớp.
Nếu vẫn xếp loại giờ dạy, người dạy sẽ khó mạnh dạn thử nghiệm. Để bảo đảm an toàn, giáo viên thường lựa chọn nội dung, phương pháp quen thuộc và ít khi dám giao những nhiệm vụ khó cho học sinh thực hiện. Thầy cô có thể dành nhiều thời gian để chuẩn bị lời dẫn, trình chiếu, dự kiến câu trả lời, thậm chí hướng dẫn trước cho học sinh nhằm tạo ra một tiết học thật tròn trịa.
Khi ấy, giờ học có thể suôn sẻ nhưng không còn phản ánh đúng quá trình học tập tự nhiên của học sinh. Nghiên cứu bài học dễ quay lại hình thức thao giảng, còn người dự tập trung “soi” giáo viên thay vì quan sát người học.
Không xếp loại giờ dạy vì vậy không phải là hạ thấp yêu cầu chuyên môn, mà là trả hoạt động nghiên cứu bài học về đúng mục đích. Giáo viên được quyền thử nghiệm, chấp nhận những tình huống chưa dự báo hết và cùng đồng nghiệp phân tích điều chưa thành công để tìm ra phương án tốt hơn.
Không xếp loại nhưng vẫn phải phân tích nghiêm túc
Không xếp loại không đồng nghĩa với dễ dãi, xuê xoa hoặc chỉ nói những lời động viên. Một giờ dạy nghiên cứu vẫn phải được chuẩn bị nghiêm túc và phân tích thẳng thắn.
Điểm khác biệt nằm ở đối tượng và cách thức phân tích. Thay vì hỏi “Giáo viên dạy có hay không?”, tổ chuyên môn cần hỏi “Học sinh đã học như thế nào?”.
Các em có hiểu yêu cầu của nhiệm vụ được giao không? Nhóm học sinh nào tham gia tích cực, nhóm nào còn đứng ngoài hoạt động? Sản phẩm học tập cho thấy các em đang hiểu đúng hay mắc lỗi ở đâu? Câu hỏi nào của giáo viên đã khơi gợi được suy nghĩ của học sinh? Hoạt động nào kéo dài nhưng không tạo thêm ý nghĩa, giá trị?
Từ kinh nghiệm điều hành tổ chuyên môn, người viết cho rằng trước mỗi bài học nghiên cứu, tổ trưởng cần nói rõ mục tiêu và nguyên tắc làm việc. Người dạy minh họa phải được khẳng định rằng đây không phải tiết thi giáo viên giỏi, không phải giờ thao giảng để xếp loại và cũng không phải dịp chứng minh năng lực cá nhân.
Người dự giờ nên lựa chọn vị trí thuận lợi để quan sát học sinh, nhất là những em học chậm, ít tham gia hoặc có biểu hiện thay đổi trong quá trình học. Sau giờ dạy, mọi ý kiến cần bắt đầu từ minh chứng, tránh những nhận xét chung chung như “tiết dạy sinh động”, “giáo viên bao quát tốt” hoặc “học sinh chưa tích cực”.
Khi chưa chỉ ra được học sinh nào, hoạt động nào, sản phẩm nào và diễn ra ở thời điểm nào thì nhận xét ấy chưa đủ độ tin cậy cho việc nhận xét, đánh giá.
Không xếp loại một giờ dạy, vẫn đánh giá được năng lực giáo viên
Một vấn đề cũng cần được làm rõ là không yêu cầu xếp loại giờ dạy trong nghiên cứu bài học không có nghĩa giáo viên không còn được đánh giá hoặc nhà trường thiếu căn cứ để nhận diện năng lực chuyên môn của từng người.
Thực tế, năng lực giáo viên được thể hiện trong cả một quá trình công tác, qua nhiều nguồn thông tin và nhiều loại minh chứng khác nhau.
Việc dùng kết quả của một tiết dạy minh họa để xếp loại giáo viên không những chưa cần thiết mà còn có thể dẫn đến cách nhìn phiến diện, bởi một giờ học kéo dài 45 phút khó phản ánh đầy đủ kiến thức chuyên môn, năng lực sư phạm, tinh thần trách nhiệm và hiệu quả giáo dục lâu dài của người thầy.
Trước hết, giáo viên đã trải qua quá trình đào tạo chuyên môn và tuyển dụng theo các yêu cầu của vị trí việc làm. Để trở thành giáo viên trong cơ sở giáo dục công lập, mỗi người phải đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ đào tạo, chuyên ngành, năng lực nghề nghiệp và trải qua thi tuyển hoặc xét tuyển theo quy định.
Cùng với đó, trong hoạt động hằng ngày, năng lực của giáo viên được đồng nghiệp trong tổ chuyên môn nhận biết qua việc xây dựng kế hoạch giáo dục, thiết kế bài dạy, biên soạn đề kiểm tra, phân tích kết quả học tập, xử lí những nội dung mới, khó và phối hợp giải quyết các vấn đề phát sinh.
Hơn nữa, học sinh cũng là một kênh phản hồi quan trọng, bởi các em là người trực tiếp học tập với giáo viên trong suốt một học kì hoặc một năm học. Học sinh có thể cảm nhận được bài giảng có rõ ràng, dễ hiểu không; giáo viên có tôn trọng, công bằng, quan tâm và tạo động lực cho người học hay không.
Bên cạnh đó, phụ huynh tuy không trực tiếp quan sát mọi giờ học nhưng cũng có thể nhận thấy sự thay đổi của con em mình, từ hứng thú học tập, ý thức tự học đến những khó khăn hoặc áp lực phát sinh. Thông qua việc trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và nhà trường, ý kiến của phụ huynh là một nguồn thông tin cần được tiếp nhận, kiểm chứng để đánh giá giáo viên.
Ngoài ra, giáo viên là viên chức nên vẫn được theo dõi, nhận xét và đánh giá thông qua kết quả thực hiện nhiệm vụ theo từng giai đoạn, từng quý và từng năm. Việc đánh giá viên chức căn cứ vào mức độ hoàn thành công việc, sản phẩm chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, ý thức kỉ luật, thái độ phối hợp và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ được giao.
Nhìn chung, không xếp loại giờ dạy trong hoạt động nghiên cứu bài học không làm giảm trách nhiệm của giáo viên hay buông lỏng quản lí chuyên môn. Khi được triển khai đúng tinh thần, nghiên cứu bài học sẽ trở thành không gian để giáo viên cùng chia sẻ, thử nghiệm và phát triển chuyên môn.
Bạn đọc có thể xem toàn văn Công văn số 4069/BGDĐT-GDPT TẠI ĐÂY.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.