Trong tiến trình xây dựng nền giáo dục số, ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý và cung cấp dịch vụ giáo dục đang trở thành yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản trị. Theo định hướng đó, năm học 2026–2027, thành phố Hà Nội lần đầu tiên triển khai công nghệ bản đồ số GIS kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tuyến tuyển sinh đầu cấp.
Đây không chỉ là bước tiến trong quá trình chuyển đổi số của ngành giáo dục Thủ đô mà còn thể hiện sự chuyển dịch từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao tính minh bạch, khách quan và công bằng trong công tác tuyển sinh.
Một bước tiến trong lộ trình chuyển đổi số của ngành giáo dục
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Hoàng Hồng Nam - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Biên Giang (phường Chương Mỹ, Hà Nội) cho biết: Việc triển khai bản đồ số GIS trong tuyển sinh đầu cấp là một bước tiến trong lộ trình chuyển đổi số của ngành giáo dục, hướng tới phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, thay vì chỉ dựa vào các phương thức phân tuyến truyền thống.
Theo thầy Nam, thời gian qua, ngành giáo dục đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong nhiều hoạt động như quản lý hồ sơ, triển khai học bạ điện tử, trao đổi thông tin giữa nhà trường và phụ huynh. Quá trình này giúp phụ huynh dần hình thành thói quen sử dụng các nền tảng số trong giáo dục, tạo nền tảng thuận lợi để tiếp cận và sử dụng hệ thống tuyển sinh ứng dụng công nghệ bản đồ số GIS.
Một trong những điểm mới của hệ thống GIS là khả năng thể hiện trực quan mối liên hệ giữa nơi cư trú của học sinh và trường học trên bản đồ số. Thay vì chỉ dựa trên thông tin địa giới hành chính, phụ huynh có thể theo dõi khoảng cách, quãng đường di chuyển thực tế từ nhà đến trường, qua đó có thêm căn cứ để hiểu rõ phương án phân tuyến tuyển sinh của con em mình. Điều này giúp quá trình phân tuyến trở nên minh bạch, khách quan và phù hợp hơn với điều kiện đi lại của học sinh.
Chia sẻ về quá trình triển khai, thầy Nam cho biết trước khi đưa vào vận hành chính thức, các địa phương đã tiến hành rà soát dữ liệu dân cư, xác định ranh giới địa bàn tuyển sinh và tổ chức thử nghiệm hệ thống. Qua hai lần chạy thử, những bất cập phát sinh trong quá trình sử dụng đã được ghi nhận, điều chỉnh, giúp hệ thống hoạt động ổn định hơn khi triển khai thực tế.
Không chỉ hỗ trợ phụ huynh trong việc tra cứu thông tin, bản đồ số GIS còn giúp các nhà trường nâng cao hiệu quả quản lý tuyển sinh. Theo thầy Nam, thông qua dữ liệu trên hệ thống, nhà trường có thể chủ động theo dõi số lượng học sinh dự kiến được phân tuyến theo từng khu vực, từ đó có cơ sở xây dựng kế hoạch tuyển sinh, bố trí giáo viên, chuẩn bị phòng học và các điều kiện phục vụ năm học mới phù hợp với nhu cầu thực tế.
"Năm học 2026–2027, Trường Trung học cơ sở Biên Giang được giao chỉ tiêu tuyển sinh 150 học sinh, tương ứng 4 lớp. Đến thời điểm hiện tại, số lượng học sinh đăng ký trên hệ thống đã đạt khoảng 80% chỉ tiêu được giao, cho thấy phụ huynh đã từng bước tiếp cận và sử dụng phương thức tuyển sinh mới", thầy Nam thông tin.
Đánh giá về hiệu quả lâu dài của mô hình này, thầy Nam cho rằng việc quản lý tuyển sinh trên một nền tảng thống nhất sẽ giúp nhà trường và cơ quan quản lý nâng cao khả năng dự báo, điều hành, đồng thời có thêm cơ sở để xây dựng kế hoạch phát triển mạng lưới trường lớp phù hợp với biến động dân số từng khu vực. Bên cạnh đó, việc phân tuyến dựa trên dữ liệu cư trú và khoảng cách địa lý cũng góp phần hạn chế tình trạng lựa chọn trường thiếu căn cứ, giảm áp lực trong tuyển sinh đầu cấp, hướng tới một quy trình tuyển sinh công khai, minh bạch và công bằng hơn.
Hiệu trưởng góp ý để khắc phục một số bất cập
Trong khi đó, thầy Nguyễn Duy Thảo - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Mỗ Lao (phường Hà Đông, Hà Nội) lại cho rằng, việc triển khai phân tuyến tuyển sinh bằng bản đồ số GIS cần có sự điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với đặc điểm dân cư và mạng lưới trường học tại từng địa bàn.
Theo thầy Thảo, phường Hà Đông là khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh, dân cư đông, đồng thời tập trung tới 9 trường trung học cơ sở cùng tham gia tuyển sinh. Với đặc thù này, nếu chỉ dựa trên địa chỉ cư trú để phân tuyến thì có thể phát sinh nhiều khó khăn do phạm vi giữa các trường có sự giao thoa, dễ dẫn đến tình trạng một khu vực dân cư có thể gần nhiều trường khác nhau. Vì vậy, việc kết hợp dữ liệu bản đồ với phương án phân chia theo các cụm dân cư là cần thiết nhằm bảo đảm sự phù hợp trong tổ chức tuyển sinh.
Trên thực tế, trong giai đoạn đầu triển khai hệ thống đã xuất hiện một số trường hợp xác định tuyến chưa chính xác hoặc nhầm lẫn thông tin địa bàn. Đối với những trường hợp này, nhà trường sẽ kiểm tra, đối chiếu lại dữ liệu cư trú của học sinh. Nếu xác định học sinh thuộc đúng tuyến tuyển sinh của trường, nhà trường vẫn tiếp nhận hồ sơ và thông tin lại cho phụ huynh để tránh tâm lý lo lắng, băn khoăn.
Đánh giá về hiệu quả của phương thức tuyển sinh sử dụng GIS, thầy Thảo nhận định công nghệ này sẽ phát huy ưu thế rõ rệt tại những khu vực có số lượng trường học ít, địa giới tuyển sinh được phân định tương đối rõ ràng. Tuy nhiên, tại các phường nội thành có mật độ dân cư cao, nhiều trường nằm trong cùng một khu vực, việc phân tuyến theo khoảng cách địa lý cũng đặt ra những bài toán cần tiếp tục hoàn thiện.
Theo thầy Thảo, trong thực tế có những trường hợp học sinh sinh sống tại cùng một khu vực nhưng được phân về các trường khác nhau do ranh giới tuyến tuyển sinh. Hoặc có trường hợp khoảng cách trên bản đồ cho thấy một trường gần hơn, nhưng để đến trường, học sinh phải di chuyển qua tuyến đường lớn, không thuận lợi bằng một trường khác dù khoảng cách có thể xa hơn một chút. Vì vậy, ngoài yếu tố khoảng cách địa lý, việc phân tuyến cũng cần tính đến điều kiện đi lại và sự an toàn của học sinh.
Năm học 2026–2027, Trường Trung học cơ sở Mỗ Lao được giao chỉ tiêu tuyển sinh 450 học sinh, tương ứng 10 lớp. Đến thời điểm hiện tại, công tác đăng ký tuyển sinh trực tuyến của nhà trường đã đạt khoảng 70% chỉ tiêu được giao.
Từ thực tế triển khai, thầy Thảo đề xuất trong những năm tiếp theo, hệ thống có thể nghiên cứu bổ sung cơ chế cho phép phụ huynh đăng ký thêm một số nguyện vọng trường phù hợp thay vì chỉ xác định một phương án duy nhất. Theo thầy, việc có thể lựa chọn 2–3 phương án sẽ giúp phụ huynh chủ động hơn, đồng thời tạo sự linh hoạt trong quá trình tuyển sinh, nhất là tại những khu vực có mật độ trường học và dân cư cao.