Hiện nay, một số địa phương có tình trạng lãng phí về nhân lực, nhất là những trường loại II, loại III vì cơ cấu nhân sự vẫn phải có 1 hiệu trưởng, 1 phó hiệu trưởng, thậm chí trường loại III nhưng một số trường vẫn đang có tới 2 phó hiệu trưởng. Cơ cấu bộ máy trường học vẫn đầy đủ các bộ phận của mô hình trường phổ thông công lập.
Ngày 30/6/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa có Công văn số 4054/BGDĐT-GDPT gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về việc đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên công lập phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp. Vấn đề này đang thu tút sự quan tâm rất lớn của những người đang công tác trong ngành giáo dục.
Trường có nhiều điểm trường sẽ giải quyết được tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ hiện nay
Sau ngày 01/7/2025, thực hiện chính quyền 2 cấp, các xã, phường cũ được sáp nhập thành xã, phường mới nên có nhiều trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở. Nhiều xã, phường có 3 - 4 trường tiểu học, trường trung học cơ sở trở lên, các xã khu vực nông thôn phần nhiều là trường loại II dưới 28 lớp) và III (dưới 18 lớp).
Trong khi, nhân sự cho bộ máy quản lý và nhân viên hành chính, chức danh kiêm nhiệm thì trường loại III so với trường loại 1 cũng chỉ bớt được 1 phó hiệu trưởng và 1 nhân viên thiết bị mà thôi. Các bộ phận khác cơ bản giống nhau.
Nếu thực hiện trường có nhiều điểm trường trong cùng một xã, phường sẽ tinh giản được một số đầu mối, nhân sự.
Chẳng hạn, một xã có 3 trường loại II, III cùng cấp học nếu được sáp nhập với nhau sẽ giảm được 2 hiệu trưởng; 2 kế toán, 2 nhân viên văn thư.
Nếu sáp nhập các trường trung học cơ sở với trường tiểu học thành trường liên cấp thì nhân sự, chức danh còn giảm được nhiều hơn. Việc quản lý tài chính, nhân sự, chuyên môn…tập trung vào 1 đầu mối sẽ tiết kiệm được nhiều thứ. Đặc biệt, bài toán thừa thiếu giáo viên cục bộ ở các địa phương sẽ được giải quyết.
Bởi lẽ, khi các trường còn độc lập với nhau, việc điều động giáo viên từ trường thừa sang trường thiếu rất khó khăn với nhiều lý do. Nhưng, khi sáp nhập trường có các điểm trường thì giáo viên trong địa bàn xã, phường sẽ là đồng nghiệp trong một trường.
Các trường còn có thể tận dụng được nguồn nhân lực để bố trí giảng dạy phù hợp. Một số môn học thiếu như tiếng Anh; Tin học; Âm nhạc; Mĩ thuật…dễ dàng phân công, điều động nguồn lực hiện có của nhà trường cho các điểm trường còn thiếu.
Với mô hình này, mỗi trường sẽ có 1 hiệu trưởng quản lý chung các mảng: tài chính; nhân sự; chuyên môn; phổ cập; ngoài giờ. Mỗi cấp học, hoặc 1 điểm trường sẽ có 1 phó hiệu trưởng phụ trách chung cho các mảng chuyên môn, phổ cập, ngoài giờ.
Thực tế, dưới phó hiệu trưởng còn có tổ trưởng/ khối trưởng; đoàn - đội; giáo viên chủ nhiệm…nên điều quan trọng là cách phân công công việc cụ thể thì mọi hoạt động giáo dục trong nhà trường vẫn thực hiện hiệu quả.
Thời đại công nghệ thông tin, gần như các trường đều có hệ thống camera được kết nối đến các bộ phận phụ trách nên hiệu trưởng làm việc tại điểm chính vẫn có thể quan sát, giám sát các hoạt động tại các điểm trường.
Hoặc, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ngồi tại điểm trường nào trực quản lý cũng không ảnh hưởng đến công việc bởi vì ai cũng có điện thoại cá nhân; có laptop; mạng internet thì ngồi làm việc ở đâu cũng có thể giải quyết tốt công việc của nhà trường mà mình đang phụ trách.
Vì thế, nếu việc sáp nhập được triển khai đồng loạt sẽ giảm được một số hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, kế toán, nhân viên; các chức danh kiêm nhiệm khác. Mỗi năm, chỉ 1 xã (phường) cũng có thể tiết kiệm được hàng tỉ đồng tiền trả lương, phụ cấp cho các chức danh như hiện nay.
Cơ cấu tổ/ khối chuyên môn những năm qua còn manh mún, bất cập
Ở các trường phổ thông hiện nay, có nhiều tổ/ khối chuyên môn chỉ 3-4 người nhưng vẫn có 1 tổ trưởng. Mặc dù chức danh này hiện nay đang là kiêm nhiệm nhưng cũng thể hiện sự bất cập.
Tổ trưởng một tổ chuyên môn mười mấy người thì 1 tuần cũng được giảm 3 tiết dạy; tổ trưởng 1 tổ chuyên môn có 3 người cũng có 1 tổ trưởng chuyên môn và cũng được giảm 3 tiết dạy/ tuần và phụ cấp chức vụ như nhau.
Nhưng, làm tổ trưởng chuyên môn đông giáo viên vất vả hơn nhiều khi phải duyệt các kế hoạch cá nhân, kế hoạch bài dạy (giáo án); dự giờ; kiểm tra chuyên đề. Những tổ chuyên môn có 3 người thì trừ tổ trưởng ra chỉ còn có 2 giáo viên- công việc rất nhẹ nhàng.
Chính vì thế, khi thực hiện sáp nhập các trường cùng cấp học trong địa bàn xã, phường, hoặc thành lập trường liên cấp không chỉ đơn thuần giảm được đầu mối ban giám hiệu, bộ phận hành chính mà các chức danh kiêm nhiệm như tổ trưởng, tổ phó chuyên môn cũng tinh giảm được.
Việc giảm các đầu mối tổ chuyên môn không chỉ đơn thuần là giảm được chi phí chi phụ cấp chức vụ, định mức giảng dạy mà việc sinh hoạt chuyên môn cũng trở nên thống nhất giữa các điểm trường với nhau. Những điểm trường có chất lượng giáo dục tốt sẽ hỗ trợ các điểm trường còn khó khăn tháo gỡ những vướng mắc về chuyên môn. Từ đó, nâng cao được hiệu quả giáo dục chung cho toàn xã, phường.
Hơn nữa, một khi tổ chuyên môn có số lượng đông hơn, tính cạnh tranh sẽ cao hơn. Những thầy cô tổ trưởng, tổ phó nào không cáng đáng được công việc sẽ dễ dàng có người thay thế.
Hy vọng, với những hướng dẫn mới đang được triển khai, năm học 2026 -2027 tới các trường phổ thông sẽ có một diện mạo mới. Các trường học không chỉ giảm được đầu mối quản lý mà hiệu quả công việc, chất lượng giáo dục sẽ được nâng lên, các thủ tục hành chính rườm rà sẽ được giảm bớt.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.