Nghị định số 259/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức. Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.
Trong Nghị định này có nội dung quy định liên quan đến bố trí công tác đối với viên chức quản lý sau khi cho thôi giữ chức vụ, từ chức, miễn nhiệm và chế độ phụ cấp được nhiều người quan tâm. Bởi khi sáp nhập trường trên diện rộng, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sẽ dôi dư.
Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sẽ được giải quyết ra sao?
Việc sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông thực hiện theo 2 mô hình:
Mô hình thứ nhất là trường một cấp học (hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên) có các phân hiệu, điểm trường. Mỗi trường có một hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng và một bộ phận hành chính - nhân sự dùng chung gồm kế toán, thủ quỹ, văn thư. Tùy quy mô học sinh và khoảng cách địa lý, mỗi phân hiệu có thể bố trí một phó hiệu trưởng phụ trách để bảo đảm chất lượng giáo dục.
Mô hình thứ hai là trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn, có thể hoạt động tại một hoặc nhiều địa điểm, gồm một trường chính và các phân hiệu, điểm trường với nhiều cấp học. Cơ cấu tổ chức tương tự mô hình thứ nhất, trong đó các tổ chuyên môn được sắp xếp theo từng cấp học, phân hiệu và điểm trường nhằm nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Dù vận hành theo mô hình nào cũng sẽ dôi dư nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.
Kế hoạch số 1186/KH-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới và thực hiện thí điểm một số mô hình đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập yêu cầu các địa phương lựa chọn đội ngũ lãnh đạo, quản lý có đủ năng lực, trình độ và kinh nghiệm; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.
Cùng với đó, các trường đổi mới phương thức quản trị theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, giảm tối đa các thủ tục hành chính không cần thiết, bảo đảm việc quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động giáo dục được minh bạch, thông suốt trên nền tảng số dùng chung.
Đối với đội ngũ dôi dư sau sắp xếp, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu xây dựng phương án bố trí, sử dụng hoặc giải quyết chế độ, chính sách phù hợp. Các phương án có thể bao gồm chuyển làm cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, luân chuyển làm giáo viên hoặc giải quyết nghỉ theo chế độ, căn cứ vào năng lực, nguyện vọng và yêu cầu công việc.
Đồng thời, các địa phương cần xây dựng lộ trình bảo lưu chế độ, phụ cấp đối với cán bộ quản lý bị ảnh hưởng bởi việc sắp xếp bộ máy theo quy định hiện hành và chính sách đặc thù của địa phương.
Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng khi thôi chức vụ được bảo lưu phụ cấp chức vụ theo quy định
Tại Điều 45 Nghị định 259/2026/NĐ-CP Quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức quy định về bố trí công tác và chế độ, chính sách đối với viên chức sau khi cho thôi giữ chức vụ, từ chức, miễn nhiệm
1. Bố trí công tác đối với viên chức quản lý sau khi cho thôi giữ chức vụ, từ chức, miễn nhiệm
a) Đối với viên chức sau khi cho thôi giữ chức vụ:
Viên chức sau khi cho thôi giữ chức vụ thì cấp có thẩm quyền căn cứ tình hình thực tế xem xét, bố trí chức vụ thấp hơn một cấp so với chức vụ đảm nhiệm trước đó hoặc chức vụ phù hợp (đối với trường hợp không còn số lượng chức vụ thấp hơn một cấp theo quy định) và không quan trọng hơn; sau ít nhất từ 12 tháng công tác ở vị trí, chức vụ mới, nếu viên chức được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện thì được cấp có thẩm quyền xem xét việc quy hoạch, bổ nhiệm chức danh tương đương với chức vụ đảm nhiệm khi thôi giữ chức vụ theo quy định.
b) Đối với viên chức sau khi từ chức:
Trường hợp viên chức còn thời gian công tác dưới 5 năm thì cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí làm công tác chuyên môn, không làm công tác quản lý.
Trường hợp viên chức còn thời gian công tác từ 5 năm trở lên thì cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí chức vụ thấp hơn một cấp so với chức vụ đảm nhiệm trước đó hoặc chức vụ phù hợp (đối với trường hợp không còn số lượng chức vụ thấp hơn một cấp theo quy định), trừ trường hợp viên chức từ chức theo nguyện vọng cá nhân; sau ít nhất từ 24 tháng công tác ở vị trí, chức vụ mới, nếu khắc phục tốt các vi phạm, khuyết điểm, hạn chế, yếu kém (nếu có), được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện thì được cấp có thẩm quyền xem xét quy hoạch, bổ nhiệm chức danh tương đương với chức vụ đảm nhiệm khi từ chức theo quy định.
c) Đối với viên chức sau khi miễn nhiệm
Viên chức sau khi miễn nhiệm thì cấp có thẩm quyền xem xét bố trí làm công tác chuyên môn, không làm công tác quản lý; sau ít nhất từ 36 tháng công tác ở vị trí mới, nếu khắc phục tốt các sai phạm, khuyết điểm, được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện thì được cấp có thẩm quyền xem xét quy hoạch, bổ nhiệm theo quy định.
Đối với các trường hợp miễn nhiệm thuộc một trong các điểm a, điểm b, điểm c và điểm d khoản 1 Điều 43 Nghị định này, nếu viên chức tự nguyện xin từ chức thì cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí chức vụ thấp hơn một cấp so với chức vụ đảm nhiệm trước đó hoặc chức vụ phù hợp (đối với trường hợp không còn số lượng chức vụ thấp hơn một cấp theo quy định); sau ít nhất từ 24 tháng công tác ở vị trí, chức vụ mới nếu khắc phục tốt các sai phạm, khuyết điểm, hạn chế, yếu kém, được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên, bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện thì được cấp có thẩm quyền xem xét quy hoạch, bổ nhiệm chức danh tương đương với chức vụ đảm nhiệm khi miễn nhiệm theo quy định.
2. Viên chức quản lý sau khi được cho thôi giữ chức vụ nếu tiếp tục công tác thì được bảo lưu phụ cấp chức vụ theo quy định của Đảng và pháp luật.
3. Viên chức quản lý bị miễn nhiệm không được hưởng phụ cấp chức vụ kể từ ngày có quyết định miễn nhiệm.
Như vậy, đối với viên chức không còn giữ chức vụ trừ trường hợp miễn nhiệm thì được bảo lưu phụ cấp chức vụ theo quy định của Đảng và pháp luật.
Kiến nghị hiệu trưởng, phó hiệu trưởng thôi giữ chức vụ sau sáp nhập được hưởng phụ cấp chức vụ hết nhiệm kỳ
Căn cứ Điều 45 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, trường hợp viên chức quản lý được cho thôi giữ chức vụ hoặc từ chức mà tiếp tục công tác thì được bảo lưu phụ cấp chức vụ theo quy định của Đảng và pháp luật; trường hợp bị miễn nhiệm thì không được hưởng phụ cấp chức vụ kể từ ngày có quyết định miễn nhiệm.
Như vậy, đối với trường hợp hiệu trưởng, phó hiệu trưởng từ chức hoặc được cho thôi giữ chức vụ nhưng vẫn tiếp tục công tác, Nghị định 259/2026/NĐ-CP chỉ quy định nguyên tắc được bảo lưu phụ cấp chức vụ theo quy định của Đảng và pháp luật, không quy định thời gian bảo lưu cụ thể.
Trước yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sáp nhập trường học trong thời gian tới, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sẽ phải thôi giữ chức vụ quản lý không phải do năng lực hay vi phạm, mà chủ yếu do cơ cấu tổ chức thay đổi. Đây là lực lượng đã trải qua nhiều năm công tác, được đào tạo, bồi dưỡng và bổ nhiệm theo đúng quy định của pháp luật. Vì vậy, việc có cơ chế bảo đảm quyền lợi đối với những cán bộ quản lý này là vấn đề cần được quan tâm.
Một trong những kiến nghị đáng cân nhắc là cho phép hiệu trưởng, phó hiệu trưởng thôi giữ chức vụ do sáp nhập trường học được tiếp tục hưởng phụ cấp chức vụ lãnh đạo đến hết thời hạn bổ nhiệm còn lại. Cơ chế này sẽ giúp giảm bớt những tác động về thu nhập, tạo tâm lý ổn định để cán bộ quản lý yên tâm nhận nhiệm vụ mới, đồng thời thể hiện sự ghi nhận đối với quá trình cống hiến của họ. Đây cũng là cách làm nhân văn, phù hợp với chủ trương sắp xếp tổ chức nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi chính đáng của đội ngũ cán bộ.
Thực tế cho thấy, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng chỉ còn một hoặc hai năm nữa là kết thúc nhiệm kỳ nhưng phải thôi giữ chức vụ do đơn vị bị sáp nhập. Nếu ngay lập tức chấm dứt phụ cấp chức vụ, thu nhập của họ sẽ giảm đáng kể, trong khi việc thôi giữ chức vụ không xuất phát từ nguyên nhân chủ quan. Vì vậy, việc cho hưởng phụ cấp chức vụ đến hết nhiệm kỳ sẽ góp phần tạo sự đồng thuận trong quá trình sắp xếp tổ chức, hạn chế tâm lý so bì, băn khoăn và khuyến khích cán bộ quản lý sẵn sàng chấp hành chủ trương của cấp có thẩm quyền.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.