Chính phủ ban hành Nghị định 232/2026/NĐ-CP (sau đây gọi tắt là Nghị định 232) quy định về vị trí việc làm viên chức. Trong đó, nghị định quy định nguyên tắc, danh mục vị trí việc làm, bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm, bản mô tả công việc và khung năng lực của vị trí việc làm, xác định vị trí việc làm, thẩm quyền, trách nhiệm quản lý, phê duyệt, điều chỉnh danh mục vị trí việc làm viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập.
"Sức ép" để mỗi giáo viên phải tự nỗ lực, phấn đấu hơn trước
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 232 là quy định lương viên chức từ hạng nghề nghiệp chuyển sang bậc nghề nghiệp. Cũng theo quy định mới, viên chức không còn mặc nhiên được giữ nguyên bậc nghề nghiệp nếu không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm. Khi kết quả đánh giá, xếp loại hằng năm cũng như quá trình theo dõi, đánh giá thường xuyên cho thấy viên chức không đáp ứng yêu cầu của bậc nghề nghiệp đang đảm nhiệm thì có thể bị xem xét chuyển xuống bậc nghề nghiệp thấp hơn phù hợp với năng lực, trình độ.
Bên cạnh đó, trường hợp không còn bậc nghề nghiệp thấp hơn để bố trí thì người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập sẽ xem xét giải quyết chế độ thôi việc hoặc thực hiện tinh giản biên chế theo quy định. Bên cạnh đó, quy định cũng mở ra cơ chế thay đổi bậc nghề nghiệp theo nguyện vọng của viên chức khi được cấp có thẩm quyền đồng ý.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về vấn đề này, cô Teo Thị Thanh Mai - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Quý Đôn (phường Dương Nội, thành phố Hà Nội) cho rằng, đây là quy định có ý nghĩa quan trọng, thúc đẩy đội ngũ viên chức trong đó có giáo viên trường học làm việc tích cực hơn.
"Thời điểm hiện tại nhà trường vẫn đang chờ hướng dẫn cụ thể từ phía Bộ Nội vụ, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Sở Nội vụ thành phố để thực hiện quy định theo đúng chủ trương của Nghị định 232. Tôi thấy rằng, quy định về lương theo bậc nghề nghiệp với viên chức "có lên, có xuống" là điều cần thiết và phù hợp với bối cảnh quản lý công việc nhà giáo hiện nay.
Trên thực tế, chủ trương, chính sách khuyến khích, động viên với những người có năng lực làm việc lâu nay luôn được các cấp quản lý quan tâm. Vì thế, khi quy định trong Nghị định 232 được đưa ra, rất nhiều nhà quản lý giáo dục đánh giá cao về tính thiết thực của nó.
Rõ ràng, viên chức nào làm tốt, năng nổ thì việc được nâng hạng, đồng thời được hưởng mức lương cao hơn cũng là điều đương nhiên. Ngược lại người nào làm kém, trì trệ và ngại phấn đấu thì việc bị tụt hạng cũng là điều không thể tránh khỏi. Quy định này nó đã đánh trúng trọng tâm là người được hưởng mức lương như thế nào thì phải phụ thuộc vào đúng năng lực mà họ đang có.
Ngoài ra, khi có "sức ép" như vậy, chính bản thân mỗi giáo viên họ cũng sẽ ý thức được mình cần nỗ lực phấn đấu ra sao để không ảnh hưởng đến bậc nghề nghiệp, từ đó nguồn thu nhập của họ hàng tháng của họ không bị ảnh hưởng", cô Mai bày tỏ.
Còn theo nhận định của thầy Hồ Trường Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Quỳnh Lưu 3 (tỉnh Nghệ An), quy định mới trong Nghị định 232 có tính thiết thực và phù hợp với cách thức quản lý viên chức hiện nay.
Lãnh đạo Trường Trung học phổ thông Quỳnh Lưu 3 cho hay: "Trong guồng quay không ngừng và sự phát triển giáo dục hiện nay, không có chỗ cho những giáo viên có tư duy trì trệ, ngại phấn đấu.
Thời kỳ hiện nay, cách quản lý không còn tư duy bao cấp như trước, vì thế việc đưa ra quy định để các viên chức hiểu rằng, chế độ, thù lao mà họ được hưởng phải theo năng lực mà họ thể hiện chứ không thể cào bằng giữa người đang nỗ lực hàng ngày với những người đang "dậm chân tại chỗ". Điều này cũng từng bước hướng tới việc đảm bảo công bằng ngay từ chính năng lực làm việc của mỗi người", thầy Sơn nhấn mạnh.
Cần đưa ra tiêu chí đánh giá cụ thể từ đầu năm học để giáo viên có mục tiêu phấn đấu
Trao đổi thêm về cách thức để các trường có thể đánh giá đúng được năng lực của từng viên chức, tránh tạo ra tình trạng bất công bằng, gây mất đoàn kết nội bộ, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Quỳnh Lưu 3 cũng đã có một số chia sẻ.
Thầy Sơn cho rằng, trước đây, khi quy định lương giáo viên theo hạng chức danh nghề nghiệp, giáo viên đang ở hạng nào nếu không được thăng hạng thì cũng được giữ nguyên hạng đang có mãi mãi. Nhưng ở quy định mới tại Nghị định 232, khi nguồn thu nhập hàng tháng của viên chức bị ảnh hưởng trực tiếp thông qua bậc nghề nghiệp, việc này ít nhiều cũng khiến việc đánh giá, xếp loại viên chức hằng năm cũng sẽ vất vả và nhiều áp lực hơn vì cần làm kỹ lưỡng hơn.
"Với quy định cũ, đầu năm học các nhà trường sẽ phải xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, thi đua để đánh giá, xếp loại viên chức cuối năm. Bộ tiêu chí này phải được đưa ra họp bàn lấy ý kiến và được hội đồng sư phạm nhà trường thông qua. Qua thực tế cho thấy việc đánh giá, xếp loại viên chức theo bộ tiêu chí mà các trường đã thực hiện cũng khá bám sát để đánh giá năng lực, phẩm chất của từng người.
Dự kiến, khi quy định mới trong Nghị định 232 được áp dụng vào năm học tới đây, các nội dung trong bộ tiêu chí của nhà trường chúng tôi cũng phải nghiên cứu, bổ sung thêm để tăng tính chặt chẽ nhằm đánh giá đúng người, đúng việc, đúng năng lực. Bởi việc đánh giá, xếp loại nó ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của viên chức thì chỉ cần một sai sót nhỏ cũng sẽ để lại rất nhiều ảnh hưởng.
Trong đó, chúng tôi sẽ đưa ra các mục tiêu chí thật chi tiết, vì càng chi tiết thì sau này mình càng dễ đánh giá. Bên cạnh đó, khi giáo viên nhìn thấy những tiêu chí cụ thể thì họ cũng sẽ có những phương án để gia tăng động lực bản thân nhằm đạt hoặc vượt các yêu cầu trong tiêu chí đó, tránh nguy cơ tụt hạng", thầy Sơn nhấn mạnh.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, thầy Lê Văn Phúc - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Măng Tố (xã Bắc Ruộng, tỉnh Lâm Đồng) cho rằng, việc quy định lương viên chức theo bậc nghề nghiệp còn góp phần tạo hành lang rõ ràng cho việc nâng bậc nghề nghiệp trước hạn đối với những thầy cô hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, có đóng góp nổi bật. Đồng thời là sự ghi nhận kịp thời về cả vị trí lẫn chế độ đãi ngộ, tạo đòn bẩy tinh thần, kích thích sự sáng tạo và tinh thần cống hiến của giáo viên trong các nhà trường.
Bên cạnh đó, việc quy định bậc nghề nghiệp của viên chức "có lên, có xuống" được ví như một phương án sàng lọc tự nhiên hiệu quả. Việc này sẽ giúp hình thành lực lượng nhà giáo tâm huyết, có tư duy đổi mới tích cực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội và người học. Đồng thời, phân loại hoặc loại bỏ những nhà giáo có tư tưởng yên vị, trì trệ, không đổi mới tư duy và cách dạy học.
"Để các quy định được áp dụng vào thực tiễn một cách hiệu quả thì vai trò của lãnh đạo nhà trường rất quan trọng. Đối với công tác đánh giá, xếp loại giáo viên để không gây ra sự bất bình đẳng, mất đoàn kết nội bộ thì việc đưa ra các bộ tiêu chí đánh giá khách quan cũng cần sự công tâm từ phía lãnh đạo nhà trường.
Bên cạnh đó, các tiêu chí đánh giá cũng cần phải đảm bảo rõ ràng, trong đó các tiêu chí đánh giá chung tuyệt đối không được để các tiêu chí mang tính "thiên vị" để giáo viên nào cũng có thể đạt được chỉ cần họ nỗ lực phấn đấu không ngừng.
Ngoài ra, cũng cần xây dựng những tiêu chí có tính phân loại để chọn được những viên chức ưu tú. Các tiêu chí này chỉ nên áp dụng với các giáo viên có năng khiếu đặc biệt hoặc đánh giá theo mức tiến bộ nổi trội qua từng năm. Điều quan trọng nhất là quá trình đánh giá, xếp loại viên chức phải đảm bảo là hoạt động công khai, minh bạch, người nào có thành tựu và kết quả tốt thì phải được hưởng chế độ xứng đáng", Hiệu trưởng Trường Tiểu học Măng Tố bày tỏ.