Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư quy định về Quản lý các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên để lấy ý kiến góp ý.
Theo dự thảo giải thích: Hoạt động giáo dục chính khóa là các môn học và hoạt động giáo dục được tổ chức theo Chương trình giáo dục phổ thông hoặc Chương trình giáo dục thường xuyên do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, được thực hiện theo kế hoạch giáo dục của nhà trường trong thời lượng và khung thời gian năm học theo quy định.
Hoạt động giáo dục tăng cường là các hoạt động giáo dục được cơ sở giáo dục tổ chức nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng, phát triển năng lực và phẩm chất cho người học, góp phần thực hiện mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình giáo dục thường xuyên nhưng không thuộc nội dung Chương trình giáo dục phổ thông hoặc Chương trình giáo dục thường xuyên. Hoạt động này được thực hiện trong khung thời gian tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường và được quản lý như hoạt động giáo dục chính khóa.
Hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là các hoạt động giáo dục do cơ sở giáo dục tổ chức, quản lý trực tiếp trên cơ sở sự tự nguyện đăng ký tham gia của người học và cha mẹ hoặc người giám hộ người học, nhằm phát triển năng khiếu, sở thích cá nhân hoặc rèn luyện kỹ năng sống ngoài các nội dung giáo dục bắt buộc. Hoạt động này được thực hiện ngoài thời gian tổ chức hoạt động giáo dục chính khóa theo quy định của Chương trình giáo dục phổ thông, Chương trình giáo dục thường xuyên.
Tại dự thảo này, Bộ dự kiến cho phép các hoạt động giáo dục tăng cường được tổ chức trong khung thời gian hoạt động giáo dục của nhà trường và quản lý như hoạt động chính khóa
Nội dung hoạt động giáo dục tăng cường được quy định trong dự thảo này gồm 3 nhóm: giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, văn hóa, truyền thống lịch sử, pháp luật, quốc phòng - an ninh; giáo dục thể chất, thẩm mỹ, hướng nghiệp, khởi nghiệp, tài chính, kỹ năng mềm, kỹ năng sinh tồn, phòng chống thiên tai, xâm hại trẻ em; phát triển năng lực số, kiến thức trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn không gian mạng, giáo dục STEM/STEAM, khoa học, công nghệ, tin học và ngoại ngữ.
Ngay khi dự thảo công bố, nhiều lãnh đạo cơ sở giáo dục trên cả nước đã gửi ý kiến bày tỏ băn khoăn liên quan đến quản lý, tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học. Theo dự thảo, hoạt động giáo dục tăng cường (Khoản 2, Điều 3) và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học (Khoản 3, Điều 3) đã được tách biệt. Nhưng trên thực tế có nhiều chương trình vừa đáp ứng nhu cầu đăng ký tự nguyện của phụ huynh, học sinh, vừa trực tiếp góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường cũng như các chủ trương lớn của ngành Giáo dục về nâng cao năng lực ngoại ngữ, hội nhập quốc tế và triển khai lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Nếu các chương trình này được xác định hoàn toàn là hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học và chỉ được tổ chức ngoài thời gian hoạt động giáo dục chính khóa, sẽ phát sinh nhiều khó khăn trong quá trình triển khai thực tế.
Nên để các trường chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Trần Ngọc Lâm – Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Văn Lang (phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, dự thảo ghi rằng nhà giáo cơ hữu được tham gia giảng dạy các hoạt động giáo dục tăng cường, được hưởng tiền lương dạy thêm giờ hoặc quy đổi ra tiết dạy bình thường.
“Tuy nhiên, hiện nay thì khung định mức tiết dạy của giáo viên cấp trung học cơ sở phần lớn đã lấp đầy quỹ thời gian theo quy định. Nếu áp dụng cơ chế quy đổi ra tiết dạy thông thường, giáo viên rất dễ chạm mức trần số tiết quy định, có thể vượt giờ nên phải tính phụ trội, gây nhiều khó khăn trong thanh quyết toán tài chính cuối năm”, thầy Trần Ngọc Lâm chia sẻ.
Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Văn Lang đề xuất, nên chăng Bộ nên xây dựng một quy định dạng mở, cho phép các cơ sở giáo dục xây dựng một Quy chế chi tiêu nội bộ, chi trả thù lao cho việc giảng dạy hoạt động giáo dục tăng cường/giáo dục theo nhu cầu cho giáo viên cơ hữu, theo mức thỏa thuận hợp pháp từ nguồn thu dịch vụ giáo dục (tương đương hoặc tiệm cận với mức chi cho chuyên gia bên ngoài), thay vì chỉ bị giới hạn bởi quy định trần giờ dạy thêm hiện hành.
Đối với Điều 2,3 của dự thảo này, thầy Trần Ngọc Lâm nói rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên có sự nghiên cứu điều chỉnh hoặc bổ sung quy định, đối với hoạt động giáo dục tăng cường, bao gồm các hoạt động thực hiện mục tiêu chương trình giáo dục của nhà trường hoặc các đề án, chương trình phát triển năng lực ngoại ngữ, chuyển đổi số, STEM, hội nhập quốc tế được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; các cơ sở giáo dục sẽ được chủ động, linh hoạt bố trí trong kế hoạch giáo dục và thời khóa biểu của nhà trường trên cơ sở nhu cầu đăng ký của người học và sự đồng thuận của cha mẹ học sinh.
Thầy Trần Ngọc Lâm giải thích thêm, theo dự thảo này, dù hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu của người học đã có sự tách biệt, nhưng trên thực tế vẫn có nhiều chương trình đáp ứng cho cả hai nội dung nói trên.
Do vậy mà nếu đã xác định hoàn toàn là hoạt động giáo dục theo nhu cầu của người học, chỉ được tổ chức ngoài thời gian hoạt động giáo dục chính khóa thì sẽ phát sinh ra nhiều khó khăn trong quá trình triển khai vào thực tế:
Thứ nhất: Các trường sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc bố trí thời khóa biểu vào cuối buổi chiều hoặc ngoài giờ học, dẫn đến việc giảm tỷ lệ tham gia của học sinh, ảnh hưởng đến chất lượng học tập và khả năng xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong nhà trường.
Thứ hai: Việc tổ chức chương trình vào ngoài thời gian chính khóa sẽ gây khó khăn đáng kể cho công tác tuyển dụng, duy trì đội ngũ giáo viên. Hiện nay, các chương trình dạy có liên quan đến tiếng Anh đang được triển khai chủ yếu bởi đội ngũ giáo viên chuyên trách, được tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng theo kế hoạch dài hạn.
“Việc bổ sung quy định này sẽ là cơ sở pháp lý rõ ràng cho các địa phương, cơ sở giáo dục triển khai có hiệu quả các chương trình nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu chiến lược của ngành giáo dục về hội nhập quốc tế, nâng cao năng lực ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”, thầy Trần Ngọc Lâm nhấn mạnh.
Đối với Điều 4 của dự thảo này, thầy Trần Ngọc Lâm đề xuất, cần bổ sung rõ nhóm nội dung phát triển năng lực ngoại ngữ, dạy học một số môn học bằng ngoại ngữ, dạy và học Toán, Khoa học bằng tiếng Anh, Robotics, STEM vào nội dung của hoạt động giáo dục tăng cường.
Đây chính là các hoạt động có hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu phát triển năng lực của học sinh, hội nhập quốc tế và triển khai định hướng từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Cần hành lang pháp lý rõ ràng để trường yên tâm thực hiện
Dưới góc độ nhà quản lý giáo dục, thầy Lê Hồng Thái – Hiệu trưởng Trường tiểu học Phan Văn Trị (phường Cầu Ông Lãnh, Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, dự thảo thông tư này nếu được ban hành sẽ là hành lang pháp lý kịp thời, giải quyết đúng “điểm nghẽn” từ thực tiễn, tạo sự tự tin cho các trường khi triển khai trên thực tế.
Điểm đáng ghi nhận nhất là dự thảo đã xác định rõ phạm vi, mục tiêu, giúp phân định rạch ròi giữa hoạt động giáo dục tăng cường phát triển kỹ năng với việc dạy thêm học thêm. Quy định không cho phép sử dụng những hoạt động này để dạy trước chương trình, hay thay thế nội dung chính khóa là hoàn toàn đúng đắn, giúp đưa các hoạt động bổ trợ về đúng với bản chất; tập trung phát triển phẩm chất, năng lực và kỹ năng sống cho học sinh thay vì chỉ nhồi nhét kiến thức thuần túy.
Đồng thời, việc chuẩn hóa các nguyên tắc tự nguyện, công khai minh bạch tài chính, tiêu chuẩn nhân sự tham gia giảng dạy đã tạo ra màng lọc chất lượng tốt. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi cho người học, mà còn giúp cho phụ huynh thấu hiểu, đồng thuận và tin tưởng vào nhà trường.
Đồng tình với quan điểm của thầy Trần Ngọc Lâm cho rằng, các tiết học giáo dục tăng cường hay theo nhu cầu không nên chỉ được đưa ra ngoài giờ chính khóa, thầy Lê Hồng Thái đánh giá: “Nếu tất cả các trường đều xếp ngoài giờ chính khóa, thì việc tìm kiếm thầy cô giảng dạy những môn này đạt đúng chuẩn quy định thì liệu có đủ không? Tìm kiếm người giảng dạy trong tình huống này cũng sẽ là một cái khó cho các trường”.
Song song đó, có một thực tế là hiện các trường đang sử dụng phòng học, điện, nước, cơ sở vật chất để giảng dạy các môn giáo dục tăng cường, nhưng dự thảo lại bỏ ngỏ nội dung này. Điều này rất dễ dẫn đến tình trạng các trường bối rối trong việc thực hiện quy định liên quan sử dụng tài sản công.
Do đó, thầy Lê Hồng Thái kiến nghị dự thảo thông tư bổ sung quy định rằng, khi các trường sử dụng cơ sở vật chất của trường để tổ chức, phối hợp tổ chức giảng dạy hoạt động giáo dục tăng cường cần phải thực hiện đúng quy định của pháp luật về tài sản công.