Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, giáo dục được xác định là một trong những ngành tiên phong ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng dạy và học.
Trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nhiều nhà trường đã chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước đưa học liệu số và sách giáo khoa điện tử vào quá trình dạy học, tạo nền tảng cho việc hình thành hệ sinh thái giáo dục số trong giai đoạn mới.
Hệ sinh thái số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được ứng dụng rộng rãi trong nhà trường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Đức Nam - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hòa Nghĩa (phường Dương Kinh, Hải Phòng) cho biết: Nhà trường đã chủ động khai thác hệ sinh thái số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, trọng tâm là hệ thống sách giáo khoa điện tử và học liệu mở. Bên cạnh đó trang hoclieu.vn hay nền tảng Tập huấn cũng được ứng dụng để phục vụ việc bồi dưỡng chuyên môn thường xuyên cho giáo viên.
Các ứng dụng bổ trợ phát âm, sách tương tác môn Tiếng Anh và các file nghe/phim tư liệu minh họa cho môn Ngữ văn, Lịch sử & Địa lý, Khoa học tự nhiên cũng được giáo viên của trường ứng dụng rộng rãi.
Về cách thức triển khai, nhà trường đã chỉ đạo đồng bộ và xây dựng quy chế: Ban Giám hiệu đưa việc sử dụng học liệu số vào kế hoạch phát triển chuyên môn năm học; hướng dẫn các tổ chuyên môn tích hợp đường link học liệu số trực tiếp vào kế hoạch bài dạy (giáo án).
Đồng thời, nhà trường cũng đầu tư hạ tầng Internet tốc độ cao, trang bị 100% màn hình tivi thông minh/máy chiếu tại các phòng học; khai thác tối đa phòng máy tính phục vụ học tập.
Việc bồi dưỡng nội bộ cũng được trường chú trọng. Theo đó, nhà trường tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn chuyên đề để giáo viên hướng dẫn lẫn nhau cách khai thác, thiết kế bài giảng E-learning từ tài nguyên của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Trong khi đó, cô Phạm Thị Ngà - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh (phường An Biên, Hải Phòng) thông tin: Nhà trường đã chủ động đưa hệ sinh thái số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vào công tác quản lý chuyên môn và dạy học. Trong đó, các nền tảng, học liệu số nhà trường đã khai thác có thể kể đến như: Nền tảng Tập huấn (taphuan.nxbgd.vn) – phục vụ công tác bồi dưỡng chuyên môn, nghiên cứu bài giảng mẫu và tài liệu tập huấn sách giáo khoa mới và các phần mềm bổ trợ luyện tập, giải trí mang tính giáo dục.
Nhà trường đã đưa việc khai thác học liệu số vào kế hoạch giáo dục nhà trường và kế hoạch hoạt động của các tổ chuyên môn ngay từ đầu năm học. Đồng thời, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn chuyên đề hướng dẫn 100% giáo viên thao tác, làm quen và tích hợp tài nguyên số vào kế hoạch bài giảng. Khuyến khích giáo viên ứng dụng sách giáo khoa điện tử và bài tập tương tác trong các tiết dạy trên lớp, đặc biệt là các tiết hội giảng, sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.
Ngoài ra, các giáo viên chủ nhiệm cũng hướng dẫn cha mẹ học sinh cách truy cập các trang học liệu chính thống để hỗ trợ con tự học và ôn tập tại nhà.
Sách giáo khoa điện tử là “trợ lý” đắc lực cho giáo viên, giúp học sinh hứng thú học tập
Đánh giá về hiệu quả của sách giáo khoa điện tử, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh nhấn mạnh đó là "trợ lý đắc lực" giúp giáo viên trực quan hóa bài giảng. Việc tích hợp sẵn âm thanh, hình ảnh động, video và bài tập tương tác giúp tiết học trở nên sinh động, giảm thiểu áp lực chuẩn bị đồ dùng dạy học truyền thống. Nhờ học, học sinh tiểu học dễ dàng quan sát, thao tác trực tiếp trên bảng tương tác, tăng mức độ tập trung và ghi nhớ kiến thức.
Đối với giáo viên, kho học liệu số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam giúp tiết kiệm đáng kể thời gian thiết kế bài giảng; cung cấp nguồn tư liệu chuẩn xác, bám sát chương trình giáo dục phổ thông 2018; giúp giáo viên đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học và nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin.
Sách giáo khoa điện tử cũng cho phép học sinh tiếp cận bài học mọi lúc, mọi nơi; ôn tập lại kiến thức đã học trên lớp bằng các dạng bài tập game-based (học mà chơi), từ đó hình thành thói quen chủ động học tập.
Theo cô Ngà, các ứng dụng học tập, nền tảng dạy học trực tuyến của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có giao diện thân thiện, độ ổn định cao, nội dung được thẩm định kỹ lưỡng, bám sát tâm sinh lý học sinh tiểu học và đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới giáo dục.
Nhờ đó, giáo viên có điều kiện chuyển dịch từ phương pháp truyền thụ một chiều sang tổ chức hoạt động trải nghiệm và tương tác. Giáo viên đóng vai trò là người định hướng, điều phối; linh hoạt kết hợp giữa bài giảng truyền thống với các công cụ tương tác số để kích thích tư duy của học sinh.
Học sinh chuyển từ "học thụ động" (nghe - chép) sang "học chủ động" (thao tác, khám phá, giải quyết vấn đề). Đặc biệt, các em được trực tiếp tham gia vào bài học thông qua việc kéo - thả, chọn đáp án, xem mô phỏng 3D..., từ đó phát triển tư duy logic và năng lực số ngay từ bậc tiểu học.
Hầu hết học sinh của trường đều rất hào hứng, thích thú và chủ động tham gia bài học khi có sự xuất hiện của sách giáo khoa điện tử và các trò chơi học tập tương tác. Màu sắc, âm thanh sinh động và các phần thưởng tương tác trên nền tảng số giúp tiết học luôn tràn đầy năng lượng. Học sinh biết tự mở hệ thống để xem trước bài học hoặc làm lại các bài tập chưa hiểu. Với những em tiếp thu chậm có thể xem lại video bài giảng nhiều lần; học sinh khá giỏi được thử sức với các bài tập mở rộng, nâng cao.
Trong các tiết dạy Sinh hoạt chuyên môn chuyên đề hay Hội thi Giáo viên giỏi các cấp, việc giáo viên sử dụng sách giáo khoa điện tử môn Tự nhiên và Xã hội kết hợp sơ đồ tương tác đã thu hút 100% học sinh tham gia. Nhiều em học sinh sau giờ học đã chủ động nhờ bố mẹ đăng nhập vào hệ thống để tự luyện tập lại các bài toán tương tác, chứng minh rõ nét sự chuyển biến về tính tự giác và niềm yêu thích học tập.
Còn theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Hòa Nghĩa, sách giáo khoa điện tử không chỉ là bản PDF số hóa của sách in mà là một học liệu đa phương tiện trực quan. Nó giúp khắc phục hoàn toàn hạn chế của sách giấy truyền thống nhờ tích hợp âm thanh, hình ảnh động, video tư liệu và các bài tập tương tác ngay trên trang sách. Nhờ đó mà đem lại nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học.
Đối với giáo viên, sách giáo khoa điện tử giúp giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài giảng (không phải tìm kiếm nguồn tư liệu bên ngoài thiếu kiểm duyệt). Mỗi bài giảng đều được minh họa sinh động, đặc biệt ở các môn đòi hỏi mô phỏng trực quan cao như Khoa học tự nhiên, Lịch sử & Địa lý, hoặc hỗ trợ chuẩn phát âm trong môn Tiếng Anh.
Đối với học sinh, sách giáo khoa điện tử giúp các em vừa đọc, vừa nghe, vừa tương tác (làm bài tập trắc nghiệm tự chấm điểm), từ đó khắc sâu kiến thức ngay tại lớp hoặc khi tự học ở nhà.
Cũng theo thầy Nam, các giải pháp số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam có tính chuẩn hóa cao, bám sát chương trình giáo dục phổ thông 2018, giao diện thân thiện, dễ truy cập và sử dụng trên nhiều thiết bị (máy tính, máy tính bảng, điện thoại). Nhờ đó, giáo viên có điều kiện đổi mới phương pháp giảng dạy. Chuyển dịch mạnh mẽ từ "thuyết giảng truyền thụ" sang "tổ chức hoạt động học tập". Giáo viên sử dụng các câu hỏi tương tác, hình ảnh mô phỏng trên nền tảng số để nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm, giải quyết nhiệm vụ.
Đồng thời nó cũng giúp thay đổi cách học của học sinh. Học sinh chuyển từ tiếp nhận thụ động sang tự khám phá và tương tác. Các em được trực tiếp điều khiển, thao tác trên màn hình tương tác hoặc thiết bị cá nhân để hoàn thành các bài tập trắc nghiệm, kéo thả, nối từ... tạo cảm giác "học mà chơi, chơi mà học".
Hầu hết học sinh của trường đều rất hào hứng với sách giáo khoa điện tử và các sản phẩm học liệu số do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành. Các em nhận xét học liệu số làm tiết học "bớt khô khan", "dễ hiểu hơn" và giúp các em tự tin hơn khi chuẩn bị bài.
Ví dụ như trong môn Ngữ văn, khi dạy các văn bản văn học hoặc thơ trữ tình, việc kết hợp hình ảnh, ngâm thơ, hay video tư liệu bối cảnh lịch sử đã giúp học sinh có xúc cảm tốt hơn, viết bài tập làm văn giàu hình ảnh và chiều sâu hơn rõ rệt.
Trong môn Tiếng Anh, tỷ lệ học sinh tự giác luyện nghe và phát âm ở nhà thông qua file nghe chuẩn trên hệ thống số tăng đáng kể; điểm kiểm tra kỹ năng nghe - nói của học sinh khối 8, khối 9 có sự chuyển biến rõ rệt qua từng học kỳ.
Theo thầy Nam, việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không chỉ xuất bản sách giáo khoa mà còn phát triển hệ sinh thái số có ý nghĩa quan trọng, khẳng định tầm nhìn chiến lược: Sách giáo khoa không còn là sản phẩm tĩnh đơn thuần, mà là một "thực thể mở" gắn liền với công nghệ, góp phần thực hiện hóa mục tiêu Chuyển đổi số quốc gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo, rút ngắn khoảng cách vùng miền về thụ hưởng tài nguyên giáo dục chất lượng cao.
“Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã thể hiện vai trò dẫn dắt trong việc chuẩn hóa học liệu số. Các sản phẩm đều bảo đảm tính pháp lý, nội dung chuẩn mực, không vi phạm bản quyền và bám sát định hướng phát triển năng lực của học sinh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018”, thầy Nam nhấn mạnh.
Hoạt động học tập của học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh. Ảnh: NTCC
Trong khi đó, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh cho rằng việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát triển hệ sinh thái số thể hiện tầm nhìn chiến lược, giúp đồng bộ hóa giữa nội dung sách (Chương trình giáo dục phổ thông 2018) - Phương pháp dạy học (Công nghệ) - Đánh giá học sinh. Từ đó, tạo tiền đề vững chắc giúp các nhà trường thực hiện hiệu quả công tác chuyển đổi số, giảm tải áp lực cho giáo viên và tiệm cận với các xu hướng giáo dục hiện đại trên thế giới.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã thể hiện rõ vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong lĩnh vực xuất bản giáo dục khi nhanh chóng chuyển mình từ xuất bản truyền thống sang xuất bản số. Cung cấp cho ngành giáo dục một kênh học liệu "chuẩn hóa – chính thống – an toàn", giúp các nhà trường và giáo viên hoàn toàn yên tâm khai thác trong bối cảnh các nguồn học liệu trôi nổi trên mạng internet rất phức tạp.
Trong thời gian tới, cô Ngà mong muốn Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tích hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ nhận diện, chấm điểm tự động các bài tập phát âm Tiếng Anh hoặc bài tập tự luận ngắn. Xây dựng ngân hàng câu hỏi/đề kiểm tra định kỳ chuẩn hóa theo định hướng phát triển năng lực.
Đồng thời, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục nâng cấp hạ tầng công nghệ, đảm bảo tính ổn định, an toàn dữ liệu và mở rộng các đợt tập huấn chuyên sâu cho giáo viên.
Nhà trường cũng sẽ chủ động đầu tư, hoàn thiện hạ tầng thiết bị (Internet, máy chiếu, bảng tương tác); đưa việc ứng dụng công nghệ số vào tiêu chí đánh giá thi đua chuyên môn và chỉ đạo giáo viên tích cực học hỏi, nâng cao năng lực số; linh hoạt, sáng tạo trong việc lồng ghép học liệu số vào giáo án, tránh ứng dụng hình thức hay lạm dụng công nghệ.