Bên cạnh sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và các nhà xuất bản, các cơ sở giáo dục được xem là "phòng tuyến" quan trọng trong công tác phòng, chống sách giáo khoa giả. Từ việc tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh nhận diện sách thật, lựa chọn kênh mua sách uy tín đến phối hợp kiểm tra, giám sát nguồn sách sử dụng trong nhà trường, vai trò chủ động của các trường học có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn sách giả len lỏi vào lớp học, góp phần bảo đảm môi trường giáo dục lành mạnh, công bằng và chất lượng.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Cao Thị Hà - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh (phường An Biên, Hải Phòng) chia sẻ, đầu năm học, nhu cầu mua sách tăng mạnh, trong khi chi phí in sách giả thấp nên các đối tượng thu lợi lớn.
Nhiều phụ huynh, học sinh không biết cách phân biệt sách thật và sách giả. Một số người vô tình mua phải sách giả vì ham giá rẻ. Chưa kể, sách được rao bán trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội với giá thấp, khó kiểm soát nguồn gốc.
“Lợi nhuận lớn của hoạt động làm sách giả và nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận người tiêu dùng là nguyên nhân khiến tình trạng sách giả, sách lậu vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, việc mua bán qua môi trường trực tuyến ngày càng phổ biến khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn”, cô Hà nhận định.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, cô giáo Phạm Thị Mai Liên - Giáo viên Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố (phường Lê Chân, Hải Phòng) cho rằng, các đối tượng sản xuất, buôn bán xuất bản phẩm giả hiện nay thường sử dụng những thủ đoạn rất tinh vi để qua mắt người tiêu dùng. Thậm chí, có những cuốn sách giả sao chép gần như nguyên mẫu bìa sách, logo nhà xuất bản, tem nhãn. Những cuốn sách này thường được quảng cáo dưới nhiều hình thức như “hàng thanh lý”, “giảm giá sâu”, “xả kho”… trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội.
Cô Liên nhấn mạnh, sách giáo khoa giả ảnh hưởng trực tiếp đến việc học tập của học sinh, gây khó khăn cho giáo viên trong quá trình hướng dẫn, đồng thời làm giảm hiệu quả dạy học. Những cuốn sách giả có chất lượng in kém, giấy mỏng, mực dễ nhòe, hình ảnh không sắc nét, màu sắc sai lệch, có thể bị thiếu trang, mất nét hoặc sai nội dung. Ngoài ra sử dụng sách giáo khoa giả còn ảnh hưởng đến quyền lợi của các đơn vị xuất bản hợp pháp.
Trong thực tế, nhà trường cũng ghi nhận một số trường hợp học sinh sử dụng sách có chất lượng in không bảo đảm. Có những cuốn sách bị mờ chữ, màu sắc không đúng, giấy quá mỏng hoặc dễ bong tróc sau thời gian ngắn sử dụng.
Những trường hợp này khiến học sinh gặp khó khăn khi đọc, quan sát hình ảnh, làm giảm hứng thú học tập. Giáo viên cũng mất thêm thời gian để hỗ trợ, đối chiếu nội dung hoặc hướng dẫn học sinh khắc phục những lỗi phát sinh do sách không đạt chất lượng.
Để phân biệt sách giáo khoa thật với sách giáo khoa giả, phụ huynh trước hết cần mua sách tại các nhà sách, đại lý chính thức hoặc các kênh phát hành được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam công bố. Đặc biệt, khi mua, phụ huynh cần quan sát kỹ chất lượng giấy in, màu sắc, độ sắc nét của chữ và hình ảnh, kiểm tra tem chống giả (nếu có), mã ISBN, mã QR hoặc các thông tin về nhà xuất bản, đơn vị phát hành.
Trường học chủ động tuyên truyền để phụ huynh không mua phải sách giả
Trong quá trình chuẩn bị năm học mới, các nhà trường đã có nhiều hình thức để tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh và học sinh lựa chọn, mua sách giáo khoa đúng kênh phát hành.
Cô Liên cho hay, trước mỗi năm học mới, nhà trường đều thông tin tới phụ huynh về bộ sách, danh mục sách giáo khoa được sử dụng theo quy định. Từ năm học này, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ được sử dụng thống nhất trên toàn quốc. Điều này cũng tạo thuận lợi nhất định cho phụ huynh trong việc chọn mua sách. Việc tuyên truyền được thực hiện thông qua các cuộc họp phụ huynh, website, bảng tin, nhóm liên lạc điện tử và các kênh truyền thông của nhà trường. Nhà trường khuyến nghị phụ huynh không mua sách từ các nguồn không rõ xuất xứ hoặc các tài khoản bán hàng thiếu thông tin xác thực.
Để ngăn chặn tình trạng sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả, theo cô Liên cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều bên liên quan. Các cơ quan quản lý và lực lượng chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, buôn bán sách giả và công khai kết quả xử lý để tạo tính răn đe.
Đơn vị xuất bản cần tiếp tục ứng dụng công nghệ chống giả, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, đồng thời đẩy mạnh truyền thông giúp người dân nhận biết sách chính hãng. Đối với các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, cần tăng cường kiểm soát người bán, kịp thời gỡ bỏ các gian hàng vi phạm, phối hợp với cơ quan chức năng trong việc xác minh và xử lý các hành vi kinh doanh sách giả.
“Về phía nhà trường, chúng tôi sẽ tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh và học sinh nâng cao nhận thức, lựa chọn sách từ những nguồn phát hành chính thống. Khi mỗi bên cùng thực hiện tốt vai trò của mình, tình trạng sách giáo khoa giả sẽ từng bước được đẩy lùi, góp phần bảo vệ quyền lợi của học sinh, phụ huynh và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh”, cô Liên nhấn mạnh.
Trong khi đó, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh cho rằng, việc sử dụng sách giáo khoa giả, in lậu sẽ ảnh hưởng đến học sinh là điều thấy rõ. Đối với học sinh, những cuốn sách giả bị lỗi in, thiếu trang, nhòe chữ, sai nội dung hoặc hình ảnh, sẽ ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức; Chất lượng giấy và mực in kém, gây bất tiện, giảm hứng thú học tập…
Đối với giáo viên, sách giáo khoa giả khiến thầy cô gặp khó khăn khi tổ chức dạy học nếu học sinh sử dụng sách bị lỗi hoặc sai nội dung. Mất thêm thời gian kiểm tra, đối chiếu và hướng dẫn học sinh khắc phục những sai sót do sách giả gây ra. Từ đó, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chương trình và kế hoạch giảng dạy.
Đối với chất lượng dạy học, làm giảm tính thống nhất, tính chính xác của tài liệu, từ đó tác động đến kết quả học tập của học sinh. Do đó, mỗi cá nhân nên lựa chọn mua sách tại các cơ sở uy tín, kiểm tra nguồn gốc xuất xứ và kịp thời phản ánh khi phát hiện dấu hiệu sách giả để góp phần bảo vệ quyền lợi của người học và nâng cao chất lượng giáo dục.