Nước sạch học đường: Từ góc nhìn của thế hệ trẻ đến quyết định hành động vì cộng đồng

Khoảng cách giữa "có nước" và "có nước an toàn"

Những năm qua, nhiều chính sách và chương trình về sức khỏe, nước sạch và vệ sinh trường học đã được các cấp ban ngành triển khai quyết liệt. Tuy nhiên, do đặc thù địa lý, điều kiện nguồn nước, hạ tầng và khả năng vận hành giữa các trường học ở từng địa phương vẫn có sự khác biệt lớn.

Vì vậy, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc có nguồn nước hay không, mà cốt lõi nằm ở khả năng bảo đảm nguồn nước an toàn tại nơi học sinh trực tiếp sử dụng mỗi ngày. Bên cạnh con số hơn 7 triệu trẻ em tại Việt Nam vẫn đang học tập tại những cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiêu chuẩn về nước sạch và vệ sinh học đường, theo Báo cáo thường niên UNICEF Việt Nam 2024 (công bố tháng 2/2025), chỉ có 57,9% người dân Việt Nam được tiếp cận nguồn nước sạch đáp ứng tiêu chuẩn quản lý an toàn và chỉ 43,9% người dân được sử dụng các công trình vệ sinh được quản lý an toàn.

Từ thực tế các con số cho thấy, nước uống không đảm bảo an toàn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các bệnh lý về đường tiêu hóa. Đối với học sinh, những vấn đề sức khỏe này không chỉ gây mệt mỏi trong sinh hoạt mà còn trực tiếp làm gián đoạn việc đến lớp. Vì vậy, nước sạch tại trường không chỉ là chuyện cơ sở vật chất. Đó đơn giản là điều kiện căn bản để các em khỏe mạnh và yên tâm đến lớp.

Khi điều học sinh quan tâm cũng là một nhu cầu có thật

Trong chuỗi video tọa đàm iSMART Ambassador Talk & Share gần đây do iSMART tổ chức, các em học sinh cũng đề cập đến chủ đề nước sạch này nhưng không phải bằng những thuật ngữ quá lớn lao, những chia sẻ bắt đầu từ các quan sát rất gần gũi. Em Lê Tuệ Nhi (Trường Adelaide School Hà Nội, Hà Nội) nghĩ đến lượng nước lãng phí từ một vòi nước rò rỉ ở thành thị và chạnh lòng nghĩ về những người bạn vẫn đang thiếu nước sinh hoạt. Em Nguyễn Ngọc Minh (Trường Tiểu học, THCS & THPT Đức Trí, Hồ Chí Minh) lại đặt ra một góc nhìn thực tế: Trước khi nói đến việc sử dụng các thiết bị hiện đại, học sinh cần có những điều kiện căn bản nhất để được khỏe mạnh đến trường.

Và có lẽ trực quan nhất là sự ví von của em Huỳnh Kim Khánh (Trường Trung học cơ sở Nguyễn Ảnh Thủ, Hồ Chí Minh): "Trường thiếu nước sạch giống như một lớp học thiếu vắng giáo viên".

Mỗi em có một cách diễn đạt khác nhau, nhưng đều chung một lăng kính: Nước sạch hiện diện trong mọi khoảnh khắc của đời sống học đường, từ giờ nghỉ giải lao, bữa ăn bán trú đến các hoạt động thể chất. Những chia sẻ hồn nhiên ấy không thể thay thế cho dữ liệu khoa học, nhưng chúng khiến một vấn đề hạ tầng khô khan trở nên thật gần gũi và gắn liền với trải nghiệm thực tế của người học.

Từ nhu cầu thực tiễn đến một lựa chọn đồng hành

Sự giao thoa giữa những dữ liệu thực tế và tiếng nói của học sinh đã mang đến một cơ sở hành động rõ ràng. Dự án cộng đồng "Nước sạch cho em" ra đời với mong muốn đồng hành cùng địa phương và nhà trường cải thiện điều kiện học tập cho học sinh, bắt đầu từ một nhu cầu thiết yếu nhất: nguồn nước sạch.

Trước khi có những bài học đầu tiên, trước khi có thể vươn xa và chinh phục thế giới, mỗi em học sinh cần được nuôi dưỡng từ những điều cơ bản nhất: một môi trường an toàn, một cơ thể khỏe mạnh và nguồn nước sạch mỗi ngày. iSMART tin rằng, mỗi học sinh đều là một ước mơ đang lớn, một tương lai đang được vun đắp. Và cũng như những mầm xanh, các em cần được chăm sóc từ những điều nhỏ bé nhưng thiết yếu để có thể phát triển khỏe mạnh và vững vàng vươn tới tương lai.

Từ góc nhìn của một đơn vị giáo dục, iSMART không xem nước sạch là "phép màu" giải quyết mọi bài toán của trường học. Lớp học vẫn cần những chương trình học phù hợp và đội ngũ giáo viên tận tâm. Tuy nhiên, iSMART cho rằng việc học không thể diễn ra tách biệt khỏi điều kiện sinh hoạt. Nguồn nước an toàn không tạo ra một học sinh tài năng, nhưng nó là bệ đỡ vững chắc giúp học sinh có thể duy trì thể trạng ổn định để tiếp thu bài giảng đó.

Để hiện thực hóa triết lý này, iSMART đã khởi xướng và đóng vai trò nhà tài trợ chính cho dự án, đồng thời trao quyền tổ chức và thực thi trực tiếp cho Doanh nghiệp Xã hội Vietnam Children’s Fund (DNXH VCF) – đơn vị có chuyên môn sâu rộng về các dự án y tế cộng đồng.

Trong giai đoạn tháng 8/2026, dự án sẽ hoàn tất bàn giao hệ thống lọc nước công nghiệp (đạt chuẩn QCVN 01-1:2024/BYT) tại 5 điểm trường thuộc Lào Cai, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh (cụ thể là khu vực Bình Dương cũ) Đồng Tháp (cụ thể là khu vực Tiền Giang cũ) và Cần Thơ, phục vụ trực tiếp cho hơn 2.400 học sinh và giáo viên. Đáng chú ý, dự án được cam kết bảo trì định kỳ và thay lõi lọc liên tục trong 3 năm, đi kèm các hoạt động tập huấn vệ sinh học đường bài bản.

Bên cạnh đó, chương trình cũng mở rộng không gian tương tác qua sân chơi "Đại sứ Đồng hành", nơi học sinh toàn quốc có thể lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường thông qua các hành động tiết kiệm nước thiết thực tại gia đình.

Một dự án cộng đồng không thể thay thế người thầy, bài giảng hay chương trình học. Nhưng nó có thể góp phần bảo đảm một điều kiện căn bản để học sinh hiện diện trong lớp học với sự an tâm và khỏe mạnh hơn. “Nước sạch cho em” vì thế không được iSMART nhìn như một hoạt động bên ngoài giáo dục. Khi điều học sinh quan tâm cũng là điều các điểm trường đang cần, lựa chọn bắt đầu từ nguồn nước an toàn trở thành một cách cụ thể để doanh nghiệp đồng hành cùng việc học, từ những nền tảng gần gũi nhất.