Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính giai đoạn 2026-2036. Đề án được xây dựng trên cơ sở các chủ trương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác khảo thí, hướng tới tiếp tục hoàn thiện một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia hiện đại, khách quan và tin cậy.
Trao đổi về những định hướng lớn của Đề án, giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, trước hết cần nhìn nhận kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông không chỉ là kỳ thi để xét công nhận tốt nghiệp mà còn là một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia. Định hướng xuyên suốt của Bộ Giáo dục và Đào tạo là tiếp tục duy trì và từng bước hiện đại hóa kỳ thi nhằm đánh giá khách quan, tin cậy kết quả học tập và mức độ đạt chuẩn giáo dục phổ thông của học sinh.
Theo Cục trưởng Huỳnh Văn Chương, kỳ thi không chỉ phục vụ xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông mà còn tạo ra nguồn dữ liệu chuẩn hóa có giá trị cho nhiều mục đích khác nhau như đánh giá chất lượng giáo dục giữa các năm, giữa các địa phương và nhóm học sinh; phục vụ quản lý nhà nước, điều chỉnh chương trình, phương pháp dạy học và chính sách giáo dục; đồng thời cung cấp nguồn dữ liệu tham khảo quan trọng cho tuyển sinh giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, kể cả xét tuyển đại học ở nước ngoài.
Cục trưởng cũng nhấn mạnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo không áp đặt một phương thức tuyển sinh duy nhất. Các cơ sở giáo dục đại học vẫn thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, khi kỳ thi chuẩn hóa quốc gia bảo đảm khách quan, ổn định và có độ tin cậy cao, kết quả kỳ thi sẽ trở thành căn cứ quan trọng để nhiều cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong xét tuyển, qua đó giúp các trường giảm chi phí tổ chức thi riêng, đồng thời giảm số lần dự thi của thí sinh.
Đổi mới phương thức tổ chức, không thay đổi mục tiêu của kỳ thi
Làm rõ những băn khoăn về việc thi trên máy tính, Cục trưởng Huỳnh Văn Chương khẳng định, chuyển từ thi trên giấy sang thi trên máy tính chỉ là đổi mới công cụ và quy trình tổ chức thi, còn mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra của Chương trình giáo dục phổ thông vẫn được giữ ổn định. Đây là đổi mới phương thức tổ chức kỳ thi, không phải thay đổi mục tiêu của kỳ thi.
Theo Cục trưởng, thi trên máy tính giúp giảm nhiều khâu thủ công như in sao, vận chuyển, bàn giao và chấm bài trắc nghiệm; ghi nhận trực tiếp, đầy đủ quá trình làm bài; hạn chế sai sót do con người; tạo điều kiện tổ chức nhiều ca thi với các đề thi chuẩn hóa, tương đương; mở rộng dạng thức câu hỏi bằng âm thanh, hình ảnh, video và mô phỏng; đồng thời tăng khả năng phân tích dữ liệu để đánh giá chất lượng câu hỏi cũng như chất lượng giáo dục. Qua đó, bài thi không chỉ đo lường kiến thức mà còn có điều kiện đánh giá tốt hơn năng lực vận dụng, phân tích và giải quyết vấn đề của học sinh theo định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng cũng cho biết, một trong những hiểu nhầm phổ biến hiện nay là đồng nhất thi trên máy tính với thi qua Internet. Theo mô hình đề xuất, đề thi sẽ được truyền qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ tại điểm thi, trong khi thí sinh làm bài trên mạng LAN nội bộ, hoàn toàn không kết nối Internet. Mô hình này giúp hạn chế sự phụ thuộc vào đường truyền Internet và giảm nguy cơ bị tấn công trực tiếp từ môi trường mạng.
Theo Cục trưởng Huỳnh Văn Chương, một trong những định hướng quan trọng của Đề án là ứng dụng công nghệ để tự động hóa tối đa các công đoạn có thể tự động hóa, qua đó giảm thiểu sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người. Tuy nhiên, hệ thống vẫn bảo đảm cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm của cán bộ ở những khâu cần sự tham gia của con người.
Các công nghệ dự kiến được nghiên cứu, ứng dụng sẽ tập trung vào bảo mật dữ liệu, tự động hóa quy trình tổ chức thi, giám sát hệ thống, chấm thi và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ một số công đoạn trong quá trình xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. Cục trưởng Huỳnh Văn Chương khẳng định, AI không tự quyết định nội dung đề thi và không thay thế đội ngũ chuyên gia xây dựng, thẩm định, thử nghiệm và phê duyệt câu hỏi; toàn bộ quy trình chuyên môn vẫn phải được thực hiện chặt chẽ.
Bên cạnh đó, Đề án cũng đặt ra yêu cầu rất cao về an toàn hệ thống. Dữ liệu đề thi và bài thi phải được mã hóa trong quá trình truyền, lưu trữ và sao lưu; hệ thống được phân quyền truy cập, xác thực người vận hành, ghi đầy đủ nhật ký thao tác và có cơ chế phát hiện truy cập bất thường. Việc khai thác dữ liệu sau kỳ thi cũng phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Đối với công nghệ nhận diện thí sinh, đây mới là định hướng nghiên cứu nhằm hỗ trợ xác minh danh tính và ngăn ngừa thi hộ; công nghệ chỉ có vai trò hỗ trợ cán bộ coi thi, không thay thế quyết định của người có thẩm quyền.
Công bằng là nguyên tắc xuyên suốt
Theo Cục trưởng Huỳnh Văn Chương, bảo đảm công bằng là điều kiện tiên quyết trong toàn bộ quá trình triển khai Đề án. Vì vậy, việc tổ chức thi trên máy tính sẽ được thực hiện theo lộ trình, chỉ áp dụng tại các địa phương, điểm thi đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, không triển khai đồng loạt khi điều kiện giữa các vùng chưa được bảo đảm. Học sinh sẽ được làm quen trước với hình thức thi và các địa phương phải có phương án hỗ trợ học sinh ít có điều kiện sử dụng máy tính.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, Đề án dự kiến tổ chức song song thi trên giấy và thi trên máy tính tại những nơi đủ điều kiện. Hai phương thức phải bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả. Theo lộ trình dự kiến từ năm 2027, thí sinh thi trên giấy và thi trên máy tính sẽ sử dụng chung nội dung đề thi đối với các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả.
Đối với việc tổ chức nhiều ca thi, Giáo sư Huỳnh Văn Chương cho biết các đề thi không nhất thiết giống hệt nhau nhưng phải tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường. Chỉ khi tính tương đương giữa các đề được bảo đảm thông qua ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, thử nghiệm thực tế và các phương pháp khoa học khảo thí mới tổ chức nhiều ca thi, nhằm bảo đảm không có thí sinh nào có lợi thế hay bất lợi vì dự thi ở một ca cụ thể.
Đề án cũng tính toán các phương án xử lý rủi ro như nguy cơ lộ đề, mất điện, hỏng máy hoặc lỗi phần mềm. Hệ thống phải có khả năng tự động lưu bài định kỳ, điểm thi phải có máy dự phòng, nguồn điện dự phòng và quy trình xử lý phù hợp để bảo đảm quyền lợi của thí sinh. Đối với học sinh khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt, việc hỗ trợ sẽ được đăng ký, xác minh và bố trí trước kỳ thi nhưng không làm thay đổi yêu cầu đánh giá của môn thi.
Triển khai theo lộ trình, không chạy theo tiến độ
Cục trưởng Huỳnh Văn Chương thông tin, Đề án được chuẩn bị trong thời gian dài trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, khảo sát thực tiễn và tổ chức nhiều đợt thử nghiệm tại Việt Nam. Cuối năm 2024 và nửa đầu năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thử nghiệm đề thi trên máy tính với hơn 12.000 học sinh. Đến tháng 4 và tháng 5/2026, việc thử nghiệm được mở rộng trên mạng LAN nội bộ tại 15 tỉnh, thành phố với 143 trường trung học phổ thông, trường chuyên và trung tâm giáo dục thường xuyên, thu hút 36.178 thí sinh cùng khoảng 143.000 lượt thi. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định và mô hình tổ chức có khả năng triển khai trong điều kiện thực tế của Việt Nam.
Tuy nhiên, theo Cục trưởng, đây mới là kết quả bước đầu. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục đánh giá toàn diện về độ ổn định của hệ thống, tính tương đương giữa các đề thi, khả năng xử lý sự cố, mức độ thuận tiện đối với thí sinh cũng như các điều kiện bảo đảm an toàn, bảo mật trước khi mở rộng triển khai. Quan điểm xuyên suốt là thực hiện theo lộ trình phù hợp, lấy chất lượng, an toàn và công bằng làm yêu cầu cao nhất; không chạy theo tiến độ khi chưa bảo đảm an toàn và công bằng.
Chia sẻ với học sinh và phụ huynh, Cục trưởng Huỳnh Văn Chương nhấn mạnh điều quan trọng trước hết là cần hiểu đúng về Đề án. Đề thi vẫn đánh giá kiến thức và năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông, còn máy tính chỉ là phương tiện làm bài. Học sinh không cần có kỹ năng công nghệ phức tạp nhưng cần được làm quen với giao diện thi để sử dụng thành thạo.
Cục trưởng khẳng định, việc tổ chức thi trên máy tính không làm thay đổi phạm vi kiến thức và yêu cầu cần đạt của chương trình. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp với các địa phương và nhà trường cung cấp miễn phí phần mềm hoặc bài thi mẫu để học sinh thực hành, bảo đảm các em được làm quen đầy đủ trước khi tham dự kỳ thi. Điều học sinh cần tập trung vẫn là kiến thức và năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông, bởi máy tính chỉ thay đổi cách làm bài chứ không làm thay đổi nội dung học tập và yêu cầu của kỳ thi.