Chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo thời gian tới là giảm áp lực học tập, thi cử và đề nghị các Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát những cuộc thi ở cấp sở, cuộc thi phối hợp với các tổ chức khác mang tính chất hình thức, không để học sinh dự thi quá nhiều. [1]
Theo đại diện một số Sở Giáo dục và Đào tạo, lãnh đạo trường học, giáo viên, các cuộc thi đều có ý nghĩa nhất định, song việc tổ chức quá nhiều cũng khiến học sinh và giáo viên phải dành nhiều thời gian tham gia, ảnh hưởng đến hoạt động dạy và học.
Ưu tiên tổ chức những cuộc thi thực sự cần thiết và cắt giảm cuộc thi có quy mô nhỏ, sức lan tỏa hạn chế
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Đình Hải - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị khẳng định, đơn vị sẽ bám sát định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo để rà soát lại hệ thống các cuộc thi đang triển khai trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Đối với các kỳ thi, cuộc thi bắt buộc do Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc các cơ quan chuyên ngành tổ chức, địa phương vẫn sẽ thực hiện đầy đủ theo quy định. Tuy nhiên, với các cuộc thi không bắt buộc, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị sẽ xem xét kỹ trên cơ sở nhu cầu thực tế của học sinh, giáo viên cũng như giá trị giáo dục mà cuộc thi mang lại để quyết định tiếp tục duy trì hay cắt giảm.
“Thời gian qua, ngành giáo dục địa phương tiếp nhận khá nhiều đề nghị triển khai các cuộc thi do các bộ, ngành, tổ chức hoặc đơn vị ngoài ngành giáo dục phát động, với nhiều nội dung như tìm hiểu pháp luật, vẽ tranh, các cuộc thi tuyên truyền hay các sân chơi mang tính phổ biến kiến thức.
Mặc dù những hoạt động này đều có ý nghĩa nhất định, song việc tổ chức quá nhiều cũng khiến học sinh và giáo viên phải dành nhiều thời gian tham gia, ảnh hưởng đến hoạt động dạy và học.
Vì vậy, Sở sẽ ưu tiên tổ chức những cuộc thi thực sự cần thiết, có phạm vi tác động rộng, mang lại hiệu quả thiết thực và phù hợp với mục tiêu giáo dục, đồng thời mạnh dạn cắt giảm các cuộc thi có quy mô nhỏ, sức lan tỏa hạn chế hoặc chưa thật sự phù hợp”, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị bày tỏ.
Đối với các cuộc thi mang tên "Olympic", "quốc gia", "quốc tế" do doanh nghiệp hoặc các tổ chức ngoài ngành giáo dục phối hợp tổ chức, ông Hải cho rằng mức độ tham gia của học sinh Quảng Trị không nhiều như ở các địa phương lớn hay các trường có thế mạnh về hợp tác quốc tế và đào tạo mũi nhọn.
Tuy nhiên, Sở vẫn sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá mức độ cần thiết của từng cuộc thi. Theo ông Hải không phải cuộc thi nào cũng cần triển khai rộng rãi trong trường học; chỉ những sân chơi thực sự góp phần phát triển năng lực, kỹ năng và đáp ứng nhu cầu của học sinh mới nên được khuyến khích tham gia.
Về công tác thi đua, vị phó giám đốc Sở khẳng định các cuộc thi mang tính phong trào hoặc không bắt buộc sẽ không được sử dụng làm tiêu chí đánh giá thi đua cuối năm đối với nhà trường và giáo viên.
Việc tham gia, nếu có thành tích, chủ yếu được ghi nhận, biểu dương ngay trong khuôn khổ cuộc thi. Chỉ đối với những kỳ thi, cuộc thi bắt buộc hoặc có quy mô lớn theo quy định của cấp có thẩm quyền mới được xem xét là một trong những căn cứ phục vụ công tác đánh giá, thi đua.
Cũng theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, việc tinh giản số lượng các cuộc thi không đồng nghĩa với việc giảm cơ hội phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Đối với những học sinh có năng lực nổi trội và đam mê, các em vẫn có thể tham gia chương trình bồi dưỡng chuyên sâu hoặc những sân chơi phù hợp.
“Hằng năm, ngành giáo dục Quảng Trị vẫn duy trì các hoạt động như Hội khỏe Phù Đổng, các chương trình văn hóa, văn nghệ và nhiều hoạt động giáo dục khác để tạo môi trường rèn luyện, đồng thời phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu của học sinh.
Đây là những hoạt động vừa góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, vừa tạo điều kiện để học sinh phát triển sở trường mà không tạo thêm áp lực từ việc tham gia quá nhiều cuộc thi”, ông Nguyễn Đình Hải chia sẻ.
Tinh gọn các cuộc thi giúp giảm gánh nặng, tạo điều kiện để nhà trường tập trung vào nhiệm vụ dạy học
Từ thực tiễn hoạt động tại cơ sở giáo dục, thầy Nguyễn Mạnh Quyền - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Đại Cường (xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội) cho rằng chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo về rà soát, cắt giảm các cuộc thi, sân chơi dành cho học sinh là cần thiết và phù hợp với thực tiễn.
Thầy Quyền cho rằng thời gian qua, học sinh phải tham gia khá nhiều cuộc thi, phong trào ngoài chương trình chính khóa, kéo theo áp lực không chỉ đối với các em mà còn với giáo viên và nhà trường. Vì vậy, việc tinh gọn các cuộc thi sẽ giúp giảm gánh nặng, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục tập trung hơn vào nhiệm vụ dạy học.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Đại Cường, chỉ nên duy trì những cuộc thi thực sự cần thiết, gắn trực tiếp với mục tiêu giáo dục và phát triển năng lực học sinh, như các kỳ thi chọn học sinh giỏi hoặc một số sân chơi học thuật có chất lượng.
Đối với các cuộc thi do các bộ, ngành, tổ chức hoặc doanh nghiệp phối hợp triển khai, đặc biệt là các cuộc thi mang tính trải nghiệm, nhà trường nên được khuyến khích tham gia trên tinh thần tự nguyện thay vì triển khai đại trà hoặc giao chỉ tiêu bắt buộc. Việc tổ chức quá nhiều cuộc thi khiến giáo viên phải dành nhiều thời gian chuẩn bị và lựa chọn học sinh tham gia, trong khi hiệu quả giáo dục chưa tương xứng.
“Nhà trường luôn chủ động cân nhắc, lựa chọn những cuộc thi thực sự phù hợp với điều kiện và khả năng của học sinh. Nhiều cuộc thi do các đơn vị ngoài ngành giáo dục tổ chức không phải lúc nào cũng phù hợp với mọi đối tượng học sinh. Vì vậy, các trường thường thống nhất chỉ tham gia những cuộc thi có ý nghĩa thiết thực, tránh tình trạng chạy theo số lượng hoặc tham gia chỉ để hoàn thành yêu cầu, gây tốn kém thời gian và kinh phí.
Tôi cũng đề xuất việc rà soát cần được thực hiện đồng bộ đối với cả các cuộc thi dành cho giáo viên. Theo đó, chỉ nên duy trì những hội thi phục vụ trực tiếp cho công tác chuyên môn, hạn chế các hoạt động mang tính hình thức.
Đối với học sinh, ngoài các kỳ thi chọn học sinh giỏi và một số cuộc thi lớn về văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, các cuộc thi nhỏ lẻ hoặc do các đơn vị phối hợp tổ chức chỉ nên khuyến khích học sinh tham gia trên tinh thần tự nguyện, tránh gây áp lực, lãng phí thời gian và ngân sách của nhà trường”, thầy Quyền nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, cô Hồ Thị Châu - giáo viên môn Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Kỳ Anh (Hà Tĩnh) cho rằng, trên thực tế có những thời điểm học sinh phải tham gia quá nhiều cuộc thi, sân chơi và phong trào ngoài chương trình chính khóa. Bên cạnh các cuộc thi do cấp trên phát động và nhà trường triển khai, còn có nhiều hoạt động do các đơn vị bên ngoài nhà trường tổ chức, khiến lịch tham gia của học sinh diễn ra liên tục theo từng tuần.
Đáng chú ý, một số cuộc thi thuộc những lĩnh vực chưa thực sự cần thiết hoặc chưa phù hợp với lứa tuổi, làm tiêu tốn thời gian và ảnh hưởng đến việc học tập của các em. Khi phải tham gia quá nhiều hoạt động, không ít học sinh mang tâm lý đối phó, dẫn đến hiệu quả của các cuộc thi không đạt như kỳ vọng.
Theo cô Châu, về bản chất, mỗi cuộc thi đều được xây dựng với những mục tiêu và ý nghĩa nhất định. Tuy nhiên, trong bối cảnh cần giảm áp lực cho học sinh, việc rà soát để tinh gọn các sân chơi là cần thiết.
Cụ thể, nên ưu tiên duy trì những cuộc thi thực sự mang lại giá trị về học thuật, rèn luyện kỹ năng và định hướng phát triển cho học sinh như Kỳ thi chọn học sinh giỏi các môn văn hóa các cấp, Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” hay Hội khỏe Phù Đổng.
Ngược lại, các cuộc thi trực tuyến hoặc những cuộc thi chủ yếu nhằm tuyên truyền và giáo dục nhận thức nên được cắt giảm. Với những nội dung này, theo cô, việc tuyên truyền, phổ biến trực tiếp đến học sinh và người dân sẽ thiết thực, hiệu quả hơn so với tổ chức dưới hình thức thi, bởi nhiều trường hợp học sinh chỉ tham gia mang tính hình thức, đối phó.
“Việc tham gia bất kỳ cuộc thi nào cũng đòi hỏi sự đầu tư về thời gian, nhân lực và đều gắn với những mục tiêu, chỉ tiêu nhất định. Trong khi đó, nhiệm vụ trọng tâm của giáo viên vẫn là bảo đảm chất lượng dạy học hằng ngày, đây là ưu tiên không thể thay đổi.
Vì vậy, khi phải đồng thời triển khai nhiều cuộc thi, cả giáo viên và nhà trường đều chịu không ít áp lực trong việc bố trí thời gian, nhân lực cũng như tổ chức thực hiện.
Các trường chỉ nên triển khai những cuộc thi thực sự gắn với nhu cầu học tập, rèn luyện của học sinh, có nội dung thiết thực, gần gũi và mang lại lợi ích trực tiếp cho các em”, giáo viên môn Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Kỳ Anh cho hay.
Ngoài ra, cô Hồ Thị Châu đánh giá các cuộc thi do đơn vị tư nhân phối hợp tổ chức vẫn có những giá trị và chất lượng nhất định, góp phần tạo thêm cơ hội để học sinh phát huy năng lực.
Dù vậy, những sân chơi này không mang tính phổ quát, mà chủ yếu phù hợp với một nhóm học sinh có năng khiếu, sở trường hoặc định hướng phát triển chuyên biệt. Vì vậy, theo giáo viên môn Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Kỳ Anh, việc tham gia các cuộc thi này không nên trở thành yêu cầu đối với số đông học sinh.
Thay vào đó, chỉ nên khuyến khích những em thực sự có nhu cầu, đam mê và đủ năng lực đăng ký tham gia trên tinh thần tự nguyện, nhằm bảo đảm các cuộc thi phát huy đúng ý nghĩa và tránh tạo thêm áp lực không cần thiết.
Để việc giảm áp lực thi cử đạt hiệu quả thực chất, cô Châu cho rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương cần rà soát, tinh gọn hệ thống các cuộc thi trong trường học.
Cụ thể, cần mạnh dạn loại bỏ những cuộc thi mang tính hình thức, không tạo ra giá trị rõ nét về học thuật hoặc phát triển kỹ năng cho học sinh. Đối với các cuộc thi do doanh nghiệp hoặc tổ chức ngoài ngành giáo dục phối hợp tổ chức, cần có cơ chế thẩm định chặt chẽ về tính pháp lý, chất lượng, mục tiêu tổ chức cũng như công khai minh bạch các thông tin liên quan, bao gồm cả lệ phí (nếu có), để phụ huynh và học sinh có đầy đủ cơ sở cân nhắc trước khi tham gia.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://moet.gov.vn/tin-tuc/nam-hoc-2026-2027-thong-nhat-quyet-tam-doi-moi-tu-duy-chuyen-bien-manh-me-ket-qua-thuc-chat-2.html?categoryId=101914884