Giáo sư Phạm Minh Hạc: Người thầy mẫu mực, nhà khoa học tài năng, tận tụy với ngành giáo dục

Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo nhân dân Phạm Minh Hạc (sinh ngày 7/5/1935, tại làng Đông Mỹ, xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì (cũ), Hà Nội), nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục đã từ trần vào 1 giờ 10 phút ngày 31/7/2026, hưởng thọ 92 tuổi.

Quá trình công tác của Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo nhân dân Phạm Minh Hạc như sau:

Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo nhân dân Phạm Minh Hạc được đánh giá là cây đại thụ của nền giáo dục và khoa học tâm lý Việt Nam.

"Say mê" khoa học đến trọn đời

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều - Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết, trong quá trình công tác, ông có nhiều năm gắn bó với Giáo sư Phạm Minh Hạc. Hai người không chỉ có mối quan hệ đồng nghiệp thân thiết, mà còn có sự đồng thuận trong nhiều vấn đề chuyên môn và quản lý giáo dục.

"Điều nổi bật ở Giáo sư Phạm Minh Hạc là tinh thần của một nhà khoa học luôn say mê nghiên cứu. Ông là người ham học hỏi, miệt mài đọc sách, nghiên cứu và để lại nhiều công trình, tác phẩm có giá trị trong lĩnh vực tâm lý học và khoa học giáo dục.

Bên cạnh đó, ông còn là một nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Ông đã từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Phó Trưởng ban Thứ nhất Ban Khoa giáo Trung ương. Ở mỗi cương vị, ông đều điều hành công việc hiệu quả, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao và để lại nhiều dấu ấn trong sự nghiệp phát triển giáo dục nước nhà.

Tôi luôn dành sự kính trọng sâu sắc đối với Giáo sư Phạm Minh Hạc. Ông đã có những đóng góp rất lớn cho sự nghiệp giáo dục, từ nghiên cứu khoa học, quản lý giáo dục đến xây dựng chính sách. Những cống hiến của ông là dấu ấn quan trọng đối với sự phát triển của ngành giáo dục Việt Nam và sẽ luôn được các thế hệ làm giáo dục trân trọng, ghi nhớ", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Kiều bày tỏ.

Nhắc lại những kỷ niệm trong nhiều năm gắn bó với Giáo sư Phạm Minh Hạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Trọng Rỹ - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, nguyên Trưởng phòng Quản lý khoa học (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho biết, Giáo sư Phạm Minh Hạc là người có ảnh hưởng sâu sắc đến con đường nghiên cứu khoa học của ông.

"Lần đầu tiên tôi gặp Giáo sư Phạm Minh Hạc là khi Giáo sư vừa bảo vệ xong tiến sĩ ở Liên Xô (nay là Liên bang Nga) và trở về nước. Sau này, khi sang Liên bang Nga học nghiên cứu sinh, tôi có dịp gặp lại Giáo sư Phạm Minh Hạc. Dù chỉ là những cuộc gặp ngắn, Giáo sư luôn quan tâm, động viên và nhắc nhở tôi và các nghiên cứu sinh về tác phong, ý thức rèn luyện cũng như trách nhiệm của người làm khoa học.

Từ năm 1990, khi tôi là Trưởng phòng Quản lý khoa học (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam), còn Giáo sư Phạm Minh Hạc là Chủ nhiệm Chương trình khoa học và công nghệ cấp nhà nước trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, tôi được giao làm thư ký khoa học của chương trình. Trong suốt 15 năm, qua ba chu kỳ của chương trình, tôi đều có cơ hội làm việc trực tiếp với Giáo sư.

Đối với tôi, quãng thời gian được đồng hành cùng Giáo sư trong ba chương trình khoa học cấp nhà nước là cơ hội quý báu để học hỏi về phương pháp nghiên cứu cũng như tinh thần làm khoa học nghiêm túc. Chính quãng thời gian ấy đã ảnh hưởng rất lớn đến con đường nghiên cứu khoa học của tôi. Tôi có điều kiện được làm việc, được lắng nghe các nhà khoa học hàng đầu trao đổi học thuật và học hỏi được rất nhiều điều. Đó là những trải nghiệm, bài học quý giá tôi luôn trân trọng, trong đó có dấu ấn rất lớn của Giáo sư Phạm Minh Hạc", Phó Giáo sư Vũ Trọng Rỹ chia sẻ.

Một đời tận tụy với khoa học và giáo dục

Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Hạc không chỉ được biết đến là một nhà khoa học đầu ngành, một nhà quản lý giáo dục tâm huyết mà còn là người thầy, người đồng nghiệp để lại nhiều dấu ấn sâu đậm trong lòng những người từng có cơ hội gắn bó.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Trọng Rỹ, Giáo sư Phạm Minh Hạc là một trong những nhà khoa học tiên phong của Việt Nam trong lĩnh vực tâm lý học, đồng thời là tiến sĩ khoa học đầu tiên của Việt Nam về chuyên ngành này.

Giáo sư có nền tảng học thuật rất sâu, dành trọn tâm huyết cho nghiên cứu khoa học. Ông là tác giả của nhiều công trình, sách chuyên khảo có giá trị về tâm lý học, đặc biệt là tâm lý học giáo dục. Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục, ông cũng có nhiều tư tưởng đổi mới, góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành giáo dục.

Ngay cả khi đảm nhiệm các vị trí quản lý như Bộ trưởng Bộ Giáo dục hay Phó Trưởng ban Thứ nhất Ban Khoa giáo Trung ương, Giáo sư vẫn không rời xa nghiên cứu khoa học. Ông tiếp tục viết sách, công bố các công trình nghiên cứu, chủ trì và tham gia nhiều chương trình khoa học cấp nhà nước. Ở Giáo sư luôn có niềm đam mê khoa học bền bỉ, đặc biệt là sự quan tâm sâu sắc đến sự phát triển của tâm lý học và tâm lý học giáo dục Việt Nam.

Trong cuộc sống thường ngày, Giáo sư sống rất giản dị, gần gũi, không quan cách. Dù ở bất cứ cương vị nào, ông cũng luôn giữ lối sống mẫu mực và được đồng nghiệp kính trọng.

Sự ra đi của Giáo sư, Viện sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Hạc để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với gia đình, đồng nghiệp, học trò và nhiều thế hệ nhà giáo, nhà khoa học. Với hơn nửa thế kỷ cống hiến cho sự nghiệp giáo dục, nghiên cứu khoa học và phát triển tâm lý học Việt Nam, ông đã để lại dấu ấn đậm nét không chỉ qua những công trình khoa học, những quyết sách quản lý giáo dục mà còn ở tấm gương về tinh thần học thuật, sự tận tụy và lối sống giản dị. Những giá trị ông vun đắp sẽ tiếp tục được các thế hệ kế thừa, phát huy như một sự tri ân đối với một nhà khoa học, nhà giáo lớn của đất nước.