Dự thảo Thông tư quy định về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên đang nhận được nhiều quan tâm của nhiều người.
Liên quan đến dự thảo này, ngày 29/7, trả lời trên Báo Thanh niên, lãnh đạo Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết: "Hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền của học sinh, cha mẹ học sinh. Đây là nội dung giáo dục theo yêu cầu chung tại các chủ trương của Đảng, được tổ chức trong khuôn khổ dạy học 2 buổi/ngày, áp dụng cho tất cả học sinh nhằm phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực trong giai đoạn tới.
Kinh phí tổ chức do ngân sách địa phương bố trí trong kinh phí chi cho giáo dục, dùng để hỗ trợ nhà trường triển khai dạy học 2 buổi/ngày, bảo đảm quyền được tiếp cận của tất cả học sinh, không phân biệt điều kiện gia đình. Trên cơ sở thực tiễn và điều kiện tổ chức, nhà trường xây dựng kế hoạch giáo dục, báo cáo, đề xuất với cơ quan quản lý có thẩm quyền ở địa phương, để được bố trí kinh phí triển khai". [1]
Nội dung này nhận được sự quan tâm của nhiều chuyên gia và cán bộ quản lý giáo dục. Một số ý kiến bày tỏ sự băn khoăn nếu hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền và kinh phí hoàn toàn do ngân sách địa phương bố trí thì các nhà trường có bị giảm sự tự chủ trong quá trình triển khai hay không? Đồng thời, liệu sự khác biệt về điều kiện kinh tế, khả năng cân đối nguồn lực giữa các địa phương có dẫn đến chênh lệch về quy mô, chất lượng tổ chức, ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận của học sinh?
Cần tính đến khả năng cân đối ngân sách của địa phương chi cho giáo dục tăng cường
Liên quan đến vấn đề trên, trao đổi với phóng viên, ông Lê Như Tiến - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội) của Quốc hội cho rằng, việc không thu tiền đối với hoạt động giáo dục cần tính toán kỹ nguồn lực và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.
Ngoài ra, điều kiện kinh tế xã hội giữa các địa phương còn có sự khác biệt. Với những địa phương còn khó khăn, nguồn ngân sách hạn hẹp, việc bố trí thêm kinh phí để tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường có thể tạo áp lực không nhỏ. Nếu nguồn lực không được bảo đảm đầy đủ và kịp thời, các cơ sở giáo dục cũng sẽ gặp khó khăn trong quá trình xây dựng kế hoạch, bố trí đội ngũ và tổ chức thực hiện.
"Việc không thu tiền đối với chương trình giáo dục tăng cường cần tính toán kỹ lưỡng và phải có nguồn lực tương xứng. Tôi ví dụ, nếu chỉ quy định địa phương căn cứ điều kiện thực tế để bố trí kinh phí mà chưa có hướng dẫn cụ thể hoặc cơ chế bảo đảm nguồn lực thì các trường có thể rơi vào tình trạng có nhiệm vụ nhưng thiếu điều kiện, nguồn lực để triển khai", ông Tiến lo ngại.
Ông Tiến cho rằng, hoạt động giáo dục tăng cường có thể bao gồm các nội dung như giáo dục STEM, ngoại ngữ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và nhiều hoạt động khác nhằm phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của học sinh. Tuy nhiên, việc triển khai nhiều nội dung với yêu cầu chuyên môn khác nhau cũng đặt ra bài toán không nhỏ về nguồn lực.
"Nếu các hoạt động giáo dục tăng cường được tổ chức đa dạng như vậy thì địa phương cần dự trù nguồn kinh phí ở mức nào? Khả năng cân đối ngân sách có đáp ứng được đầy đủ nhu cầu triển khai hay không?", ông Tiến băn khoăn.
Bên cạnh nguồn kinh phí, theo thầy Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, cần tính đến yêu cầu về đội ngũ giảng dạy. Với một số nội dung mang tính chuyên sâu hoặc đòi hỏi giáo viên có chứng chỉ, năng lực chuyên môn riêng, không phải cơ sở giáo dục nào cũng sẵn đội ngũ đáp ứng yêu cầu.
Do đó, nếu chưa đáp ứng được, nhà trường phải hợp tác hoặc thuê giáo viên, chuyên gia từ bên ngoài. Trong khi đó, chi phí thuê nhân lực có chuyên môn, đáp ứng yêu cầu về chuẩn đầu ra thường không thấp.
Ngoài ra, nhu cầu học tập và điều kiện tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường giữa các địa phương, giữa các trường cũng có sự khác biệt. Do đó, theo thầy Ngai, nếu ngân sách địa phương là nguồn bảo đảm kinh phí chủ yếu thì cần làm rõ nguyên tắc phân bổ, mức hỗ trợ và cơ chế tổ chức thực hiện.
Việc thiết kế chính sách cần vừa tạo điều kiện để địa phương chủ động lựa chọn nội dung phù hợp, vừa bảo đảm học sinh có cơ hội tiếp cận các hoạt động giáo dục tăng cường một cách công bằng, tránh tình trạng chất lượng và mức độ thụ hưởng phụ thuộc quá lớn vào khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.
Vị nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho rằng, việc không thu tiền của học sinh, cha mẹ học sinh là chủ trương có ý nghĩa, song cần tính đến nhu cầu thực tế về phát triển năng khiếu, kỹ năng và các năng lực bổ trợ của học sinh. Đây là những nhu cầu ngày càng rõ nét, trong khi khả năng đáp ứng của mỗi trường lại phụ thuộc vào điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực tài chính.
Nếu các trường không có nguồn kinh phí phù hợp để tổ chức đa dạng, nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục tăng cường, phụ huynh vẫn có thể tìm đến các cơ sở, trung tâm bên ngoài để đáp ứng nhu cầu học tập của con em. Khi đó, chi phí mà gia đình phải chi trả có thể cao hơn so với việc học sinh được tiếp cận các hoạt động tương tự ngay tại trường.
"Điều quan trọng là cần có cơ chế vừa bảo đảm không tạo thêm gánh nặng tài chính cho phụ huynh, vừa giúp nhà trường duy trì được sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức các hoạt động phù hợp với nhu cầu của học sinh. Nếu nguồn lực chỉ phụ thuộc vào khả năng bố trí ngân sách mà chưa có cơ chế bảo đảm cụ thể thì có thể ảnh hưởng đến tính đa dạng và chất lượng của các hoạt động giáo dục tăng cường", thầy Nguyễn Văn Ngai nhận định.
Băn khoăn về nguồn lực và tính chủ động của nhà trường
Từ thực tế điều hành cơ sở giáo dục, hiệu trưởng một trường tiểu học tại Ninh Bình cho biết, việc tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường trong khuôn khổ dạy học 2 buổi/ngày có thể phát sinh nhiều khoản chi, bao gồm chi trả cho giáo viên, nhân viên và các lực lượng tham gia tổ chức hoạt động; đầu tư, mua sắm, sửa chữa, bảo trì cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; chi phí điện, nước cũng như kinh phí sử dụng các phần mềm, nền tảng phục vụ công tác giảng dạy nếu có.
Theo vị hiệu trưởng, chủ trương không thu tiền của học sinh, cha mẹ học sinh đối với hoạt động giáo dục tăng cường có ý nghĩa trong việc bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi học sinh. Tuy nhiên, nếu toàn bộ kinh phí phụ thuộc vào khả năng bố trí ngân sách của địa phương, các cơ sở giáo dục có thể gặp không ít khó khăn trong quá trình triển khai.
Trước hết, việc tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, điều hành của hiệu trưởng và ban giám hiệu. Trong khi đó, quyền chủ động của cơ sở giáo dục có thể bị ảnh hưởng nếu việc triển khai phụ thuộc nhiều vào tiến độ và khả năng cấp kinh phí của địa phương.
Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Nếu ngân sách địa phương chưa thể đáp ứng đầy đủ hoặc việc phân bổ kinh phí chưa kịp thời, nhà trường có thể rơi vào tình trạng đã có chủ trương nhưng thiếu điều kiện để tổ chức thực hiện một cách đồng bộ, ổn định và lâu dài.
"Việc triển khai cũng có thể làm gia tăng áp lực đối với đội ngũ quản lý, giáo viên, nhất là tại những trường đang thiếu nhân sự. Khi khối lượng công việc tăng lên nhưng chưa có cơ chế bảo đảm đầy đủ về nhân lực và kinh phí, chất lượng tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường có thể bị ảnh hưởng", hiệu trưởng nhấn mạnh.
Vị hiệu trưởng cũng băn khoăn, nếu nguồn kinh phí chủ yếu phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương thì điều kiện triển khai giữa các trường có thể không đồng đều. Những trường thuộc địa bàn có nguồn lực tốt có thể tổ chức đa dạng, đầu tư bài bản hơn, trong khi các trường ở khu vực còn khó khăn có thể gặp hạn chế về đội ngũ, cơ sở vật chất...
"Dù cùng thực hiện một chủ trương nhưng nếu điều kiện bảo đảm khác nhau, học sinh ở các trường có thể được tiếp cận hoạt động giáo dục tăng cường với mức độ và chất lượng không giống nhau. Vì vậy, để triển khai có hiệu quả chương trình giáo dục tăng cường cần có cơ chế tài chính rõ ràng, ổn định và phù hợp với điều kiện thực tế", vị hiệu trưởng nhìn nhận.
Tài liệu tham khảo:
[1] https://thanhnien.vn/bo-gd-dt-hoat-dong-giao-duc-tang-cuong-khong-thu-tien-cua-hoc-sinh-185260728195652467.htm