Năm học mới cận kề, đồng phục học sinh tiếp tục trở thành khoản chi khiến không ít phụ huynh băn khoăn khi nhiều trường yêu cầu mua trọn bộ với chi phí từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Trong khi đó, thực tế nhiều trường thường xuyên thay đổi mẫu đồng phục hoặc chỉ định một đơn vị cung cấp khiến phụ huynh không có nhiều lựa chọn. Điều này đặt ra câu hỏi, việc quản lý đồng phục học sinh hiện nay đã thực sự minh bạch, hợp lý và hướng tới lợi ích của người học hay chưa?
Chiết khấu 5.000 đồng/áo đồng phục
Với nhu cầu khảo sát giá cả để đặt mua khoảng 500 bộ đồng phục học sinh trung học cơ sở, người viết đã liên hệ với một cơ sở may đồng phục được quảng cáo là đối tác của nhiều trường tại Hà Nội để tìm hiểu giá cả và chính sách dành cho khách hàng đặt số lượng lớn.
Nhân viên tư vấn cho biết, giá đồng phục phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mẫu thiết kế, chất liệu vải và số lượng đặt hàng nên không thể báo giá cụ thể nếu chưa có mẫu. Theo giới thiệu, với đồng phục trung học cơ sở, loại phổ biến là áo sơ mi vải kate kết hợp quần vải tuytsi.
Khi được hỏi về chính sách dành cho người đặt hàng, nhân viên cho biết doanh nghiệp có áp dụng chiết khấu đối với các đơn hàng số lượng lớn. Ban đầu, người này cho biết mức chiết khấu thông thường là khoảng 5.000 đồng/áo.
Tuy nhiên, khi người viết tiếp tục trao đổi về cơ chế hợp tác với nhà trường, nhân viên này cho biết mức chiết khấu có thể được điều chỉnh theo phương án báo giá.
"Ví dụ giá bên em sản xuất là 200.000 đồng một áo, nếu anh báo với nhà trường là 220.000 đồng thì phần chênh lệch 20.000 đồng sẽ là của anh", nhân viên tư vấn nói.
Người này cũng cho biết doanh nghiệp có thể xuất hóa đơn theo mức giá mà khách hàng thống nhất với nhà trường. Sau khi nhà trường thanh toán, khoản chênh lệch hoặc hoa hồng sẽ được doanh nghiệp thanh toán lại cho người đặt hàng theo thỏa thuận.
"Khi nhà trường thanh toán xong thì bên em sẽ chuyển lại phần hoa hồng, chiết khấu cho anh", nhân viên tư vấn cho biết.
Khi phóng viên hỏi thêm về tỷ lệ chiết khấu cụ thể hoặc mức áp dụng phổ biến đối với các trường học, nhân viên không đưa ra con số cố định mà cho biết điều này phụ thuộc vào từng mẫu đồng phục, giá thành sản xuất và mức giá mà khách hàng mong muốn báo với nhà trường. Đồng thời, người này đề nghị người viết gửi mẫu thiết kế qua Zalo để doanh nghiệp tính toán và báo giá chi tiết.
Sau cuộc gọi, người viết đã gửi hình ảnh mẫu áo đồng phục ngắn tay và áo khoác theo yêu cầu. Phản hồi qua tin nhắn, cơ sở này báo giá áo đồng phục ngắn tay là 95.000 đồng/chiếc; áo khoác lót lưới hoặc lót lụa có giá 180.000 đồng/chiếc. Kèm theo báo giá, người này tiếp tục thông tin mức chiết khấu áp dụng là 5.000 đồng đối với mỗi sản phẩm.
Đáng chú ý, trong quá trình trao đổi, nhân viên cơ sở may mặc nhiều lần khẳng định mức chiết khấu có thể được điều chỉnh tùy theo giá bán mà khách hàng thống nhất với nhà trường và đề nghị hai bên trao đổi cụ thể sau khi chốt mẫu thiết kế, số lượng cũng như phương án báo giá. Điều này cho thấy mức chiết khấu không được ấn định cố định mà có thể thay đổi theo từng đơn hàng và thỏa thuận giữa các bên.
Đề xuất nên quy định màu sắc, để phụ huynh tự mua
Chuyên gia giáo dục, Tiến sĩ Lê Đông Phương chia sẻ, đến hẹn lại lên, việc mua đồng phục lại là vấn đề gây "ì xèo". Theo ông, nhà trường không nên "ôm đồm" việc này để tránh như nghi ngại về "lợi ích, sân sau". Đồng thời, cần có sự điều chỉnh trong công tác quản lý đồng phục học sinh theo hướng thống nhất, giảm gánh nặng chi phí và hạn chế lãng phí.
Theo Tiến sĩ Lê Đông Phương, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng mô hình đồng phục thống nhất nhằm bảo đảm sự bình đẳng giữa học sinh và giảm áp lực tài chính cho phụ huynh.
"Ở nhiều nước, học sinh trong cả một quốc gia chỉ sử dụng một mẫu đồng phục. Khi đó, dù học ở thành phố hay nông thôn, các em đều mặc giống nhau, không có sự phân biệt giàu - nghèo thông qua trang phục. Đồng thời cũng không còn tình trạng nhà trường buộc phụ huynh phải mua những bộ đồng phục có giá cao", ông chia sẻ.
Theo ông, đồng phục vốn được xây dựng để tiết kiệm chi phí và tạo sự bình đẳng trong trường học, nhưng tại một số nơi, mục tiêu này đang bị lệch hướng khi các trường liên tục thay đổi màu sắc, kiểu dáng hoặc chỉ định một đơn vị cung cấp duy nhất.
"Đồng phục vốn được đặt ra để giảm chi phí cho gia đình học sinh. Nhưng sau đó nhiều nơi lại liên tục thay đổi màu sắc, kiểu dáng, thiết kế, thậm chí chỉ định một đơn vị duy nhất cung cấp khiến phụ huynh không có sự lựa chọn nào khác. Khi đó, ý nghĩa ban đầu của đồng phục gần như không còn", ông phân tích.
Đề xuất Sở Giáo dục và Đào tạo ban hành quy chuẩn chung về đồng phục
Từ thực trạng nêu trên, Tiến sĩ Lê Đông Phương nhận thấy, vai trò của cơ quan quản lý giáo dục là yếu tố quyết định để chấm dứt tình trạng mỗi trường một mẫu đồng phục, góp phần giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong việc cung ứng đồng phục học sinh.
Theo đó, Tiến sĩ Lê Đông Phương đề xuất các địa phương nên học tập Khánh Hòa thực hiện thống nhất mẫu đồng phục học sinh. Như Khánh Hòa thì đồng phục gồm áo trắng kết hợp quần hoặc váy màu xanh mực. Các trường không triển khai đồng phục mang dấu ấn riêng, không sử dụng phụ kiện như cà vạt, cầu vai, viền cổ, viền tay áo hoặc các chi tiết trang trí khác màu.
Nếu Hà Nội cũng làm như vậy, phụ huynh có thể mua đồng phục ở bất cứ đâu hoặc đặt may theo đúng mẫu quy định mà không bị phụ thuộc vào một đơn vị cung cấp duy nhất. Đồng phục học sinh phải ưu tiên sự bền, thoải mái và phù hợp với các hoạt động học tập, vui chơi của học sinh.
Ở góc độ quản lý nhà trường, một nữ hiệu trưởng trường trung học cơ sở tại Hà Nội cho rằng, nhà trường chỉ quản lý về mẫu mã, quy cách đồng phục, còn phụ huynh được chủ động lựa chọn nơi mua. Đồng thời, không nên quy định cứng cả quần và váy đồng phục.
"Tôi thấy chỉ cần thống nhất áo đồng phục là đủ. Quần hoặc váy nên để phụ huynh tự lựa chọn theo màu sắc quy định, vừa phù hợp với vóc dáng của học sinh, vừa tiết kiệm hơn. Điều quan trọng nhất là hạn chế những khoản chi không cần thiết phát sinh vào đầu năm học", nữ hiệu trưởng bày tỏ.