Bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam sẽ được sử dụng thống nhất trên toàn quốc từ năm học 2026–2027. Nhằm chuẩn bị cho năm học mới, việc mua sách giáo khoa đảm bảo chất lượng cũng đang được phụ huynh, học sinh quan tâm.
Không ít phụ huynh do thiếu trang bị kỹ năng nhận diện, ham giá rẻ vô tình mua phải sách giáo khoa giả, in lậu kém chất lượng. Trước tình trạng này, đại diện một số cửa hàng sách cũng đã có chia sẻ và đưa ra khuyến cáo đối với các phụ huynh khi chọn lựa mua sách cho con trước thềm năm học mới.
Sách giáo khoa giả được in ấn, sao chép tinh vi như sách thật
Theo anh Hồ Văn Phương - Cửa hàng trưởng Cửa hàng sách Mặt trời (đường Nguyễn Trãi, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An), thời điểm trước khi năm học học mới bắt đầu khoảng 1 đến 2 tháng nhu cầu của phụ huynh tìm mua sách sách giáo khoa cho con là rất lớn. Vì thế, cơ sở kinh doanh sách giáo khoa giả, sách in lậu thường lựa chọn thời điểm này để tung ra các chiêu thức để đánh lừa người mua. Nếu không cẩn thận rất dễ rơi vào tình cảnh "tiền mất, tật mang".
"Hiện nay, sách giáo khoa thường được các phụ huynh lựa chọn mua thông qua hai phương án mà theo tôi là đảm bảo. Thứ nhất là phụ huynh có thể đăng ký mua sách thông qua nhà trường mà con họ đang theo học. Thứ hai, phụ huynh chủ động tự mua sách giáo khoa cho con bên ngoài trường nhưng phải là tại những nhà sách có địa chỉ rõ ràng, uy tín.
Tuy nhiên trên thực tế, một số phụ huynh hiện nay vẫn còn tâm lý chủ quan. Bên cạnh đó, một số người còn quá bận rộn với công việc, không có thời gian để đi đến các cửa hàng hoặc nhà sách uy tín để tìm hiểu. Cộng với việc không đủ kỹ năng nhận diện sách giáo khoa giả, sách in lậu nhưng lại chọn mua sách trên mạng chỉ vì "tiện", giá lại rẻ nên không ít người đã phải trả giá", anh Phương bày tỏ.
Cũng theo anh Phương, chính vì những nguyên nhân đó khiến thị trường buôn bán sách giáo khoa giả, in lậu vẫn có "chỗ đứng" và khó dẹp bỏ được triệt để.
Qua đó, Cửa hàng trưởng Cửa hàng sách Mặt trời cho rằng, đối với trường hợp phụ huynh mua sách bên ngoài, các nhà trường đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn cha mẹ học sinh chọn mua đúng bộ sách của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tại các địa chỉ tin cậy, kiểm tra kỹ sách để tránh mua phải sách trôi nổi, không rõ nguồn gốc trên thị trường.
Không ít phụ huynh vì muốn tiết kiệm chi phí nên dễ bị thu hút bởi các chương trình giảm giá, chiết khấu cao từ các điểm bán tự do hoặc các trang mạng xã hội không rõ nguồn gốc. Hơn nữa, sách giả hiện nay được sản xuất với công nghệ in ấn vô cùng tinh vi, từ màu sắc bìa, cho đến kiểu dáng đều được nhái lại giống sách thật. Nếu chỉ quan sát nhanh bằng mắt thường mà không có sự đối chiếu kỹ lưỡng hay kinh nghiệm nhận biết, phụ huynh rất khó phân biệt được sách thật - giả.
"Ngoài ra, để đảm bảo an toàn, phụ huynh nên ưu tiên mua sách qua các kênh chính thống, nhà trường, đơn vị phối hợp phát hành của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam hoặc công ty sách - thiết bị trường học tại địa phương hoặc sách giáo khoa điện tử cũng là một lựa chọn sáng suốt. Phụ huynh tuyệt đối không nên mua vội tại quầy tạp hóa, sạp báo nhỏ lẻ hay những cửa hàng online không rõ nguồn gốc, chỉ vì rẻ hơn vài nghìn đồng mà vô tình rước về những rủi ro cho con em mình", anh Phương nhấn mạnh.
Chủ quan mua sách giáo khoa giá rẻ trên mạng, phụ huynh rước bực tức
Cùng chia sẻ về vấn đề này, ngoài đưa ra những cảnh báo về nguy cơ, anh Nguyễn Văn Xuân - Cửa hàng trưởng Cửa hàng sách Nhật Lệ 2 (đường Nguyễn Sinh Cung, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An) cũng chia sẻ về tác hại của việc học sinh dùng phải sách giáo khoa giả.
Theo anh Xuân, việc vô tình tiếp cận với sách giả, sách in sai sót hoặc thậm chí bị xuyên tạc nội dung sẽ dẫn đến những nhận thức không đúng về kiến thức, ảnh hưởng đến kết quả học tập. Ngoài ra, sự xuất hiện của sách lậu dễ dẫn đến sự cố trong quá trình học sinh học trên lớp. Đó có thể là gây gián đoạn bài giảng, buộc giáo viên phải mất thêm thời gian để đính chính kiến thức cho học sinh.
"Nhiều phụ huynh vì tâm lý thuận tiện, hoặc tranh thủ mua lại sách giá rẻ tại các cửa hàng sách cũ, quầy sách nhỏ lẻ không rõ nguồn gốc mà không lường trước được những hệ lụy đằng sau.
Trong quá trình hoạt động của cửa hàng sách, chúng tôi cũng từng gặp những tình huống "dở khóc, dở cười" liên quan đến đến việc chọn mua sách giáo khoa cho con. Có trường hợp hai vợ chồng cãi nhau vì người vợ tự đặt mua sách trên mạng. Người vợ cứ khăng khăng rằng mình đã mua sách "xịn", giá rẻ vì đó là địa chỉ được bạn thân giới thiệu.
Thậm chí, khi đến cửa hàng sách, người vợ còn cầm theo bộ sách giáo khoa giả để đối chiếu. Khi được nhân viên cửa hàng xem xét, đồng thời đối chiếu và chỉ ra những điểm nhận diện chỉ trong sách giáo khoa chính thống mới có, lúc ấy người vợ khóc vì biết mình đã mua nhầm. Từ đó có thể thấy rằng, sách giáo khoa giả không chỉ có ảnh hưởng tiêu cực đối với chất lượng dạy và học mà đôi lúc nó còn khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh bất hòa", anh Xuân kể lại.
Qua đó, theo kinh nghiệm được Cửa hàng trưởng Cửa hàng sách Nhật Lệ 2 chia sẻ, về mặt hình thức, sách giáo khoa giả, in lậu thường có tình trạng mất trang, mực in mờ nhòe, chất lượng giấy kém, gây ảnh hưởng xấu đến thị lực của học sinh. Nguy hiểm hơn, về mặt nội dung, nhiều cuốn sách lậu bị in sai hình ảnh, trích dẫn không chính xác, gây ảnh hưởng đến quá trình học tập và giảng dạy.
Ngoài ra, khi quan sát bằng mắt thường, khi để ý trên bìa sách thật thường thấy các chi tiết, hình ảnh được in sắc nét, màu chuẩn và khó bong tróc, trong khi sách giả hay bị nhạt màu, lem mực, dễ bong. Chất lượng giấy in của sách thật có bề mặt mịn, chữ rõ ràng, còn sách lậu lại mỏng, sần, mực dễ thấm sang trang bên kia. Bên cạnh đó, hình ảnh trong sách giáo khoa thật thường tươi sáng, rõ nét, trái lại sách giả nhạt màu, lệch màu, thiếu chi tiết.
"Đường gáy và cách đóng sách cũng là điểm phân biệt quan trọng, trong khi sách thật đóng chắc chắn thì sách giả dễ bung, lệch gáy. Ngoài ra, phụ huynh và học sinh có thể phân biệt dựa vào thông tin đầy đủ của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trên bìa mỗi cuốn sách", anh Xuân cho hay.