Quyết định số 1472/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về công tác chuẩn bị năm học 2026–2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra nhiều nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáo dục trong năm học sắp tới.
Trong đó, yêu cầu giảm hồ sơ, sổ sách, báo cáo và thủ tục hành chính đối với giáo viên là một chủ trương rất đúng đắn, nhận được sự đồng tình cao của đội ngũ nhà giáo trên cả nước. Đây không chỉ là giải pháp giảm áp lực công việc mà còn là điều kiện cần thiết để giáo viên thực sự dành thời gian, tâm huyết và trí tuệ cho hoạt động dạy học, giáo dục học sinh - nhiệm vụ cốt lõi của nghề giáo.
Giáo viên nhiều trường học đang quá tải vì hồ sơ sổ sách
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, mặc dù ngành giáo dục đã có nhiều lần cải cách hành chính nhưng giáo viên ở nhiều trường học vẫn đang phải dành khá nhiều thời gian để hoàn thành các loại hồ sơ, minh chứng, báo cáo theo nhiều yêu cầu khác nhau.
Thực hiện theo Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18/ 12/ 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện nay giáo viên – nhất là những thầy cô tổ trưởng chuyên môn đang phải làm rất nhiều loại kế hoạch giáo dục khác nhau.
Đó là: Kế hoạch dạy học môn học của tổ chuyên môn; Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục của tổ chuyên môn; Kế hoạch giáo dục của giáo viên; Kế hoạch bài dạy. Mỗi loại kế hoạch, ngoài việc liệt kê tên bài, tên chủ đề, nhà trường còn yêu cầu liệt kê các yêu cầu cần đạt, sách tham khảo, thiết bị dạy học…Theo đó, có nhiều mục trùng lặp, thừa thãi không cần thiết.
Trong quá trình dạy học, các tổ chuyên môn, giáo viên còn phải làm các loại kế hoạch tích hợp AI; tích hợp công nghệ số; tích hợp liên môn…được chia nhỏ và cụ thể từng bài học và làm từng loại kế hoạch riêng lẻ.
Hồ sơ cá nhân của giáo viên đang phải thực hiện nhiều loại mẫu chồng chéo giữa phần mềm quản lý điện tử; lý lịch in, lý lịch viết tay; các loại văn bằng, chứng chỉ, bảng lương, các quyết định tăng lương, kê khai thu nhập thực hiện nhiều lần khi đang công tác tại một đơn vị.
Nhiều nội dung cùng một thông tin nhưng phải nhập lên nhiều phần mềm khác nhau, vừa ghi trong hồ sơ giấy, vừa cập nhật trên hệ thống điện tử. Một số loại báo cáo được yêu cầu trong thời gian rất ngắn, nội dung giữa các cấp còn trùng lặp, gây nên áp lực không nhỏ đối với giáo viên.
Đáng lưu ý hơn, nhiều loại hồ sơ được lập ra chủ yếu để phục vụ công tác kiểm tra hoặc lưu trữ, trong khi giá trị sử dụng trong quá trình dạy học không cao. Giáo viên nhiều khi phải dành buổi tối, ngày nghỉ hoặc thời gian ngoài giờ lên lớp để hoàn thiện giấy tờ thay vì nghiên cứu bài giảng, bồi dưỡng chuyên môn hoặc quan tâm nhiều hơn đến học sinh.
Người viết cho rằng, điều giáo viên cần nhất hiện nay không phải là thêm các biểu mẫu kế hoạch, mà là thêm thời gian để chuẩn bị một tiết dạy chất lượng, đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ, tư vấn học sinh và phối hợp với phụ huynh. Mỗi giờ đồng hồ được cắt giảm từ công việc hành chính sẽ là một giờ đồng hồ được đầu tư cho chất lượng giáo dục.
Tuy nhiên, việc giảm hồ sơ, sổ sách sẽ chỉ đạt hiệu quả nếu được thực hiện một cách thực chất, đồng bộ và nhất quán. Nếu chỉ cắt giảm trên văn bản nhưng các cấp quản lý ở các cơ sở giáo dục vẫn yêu cầu nhiều loại báo cáo dưới những tên gọi khác nhau thì giáo viên vẫn chưa thể giảm tải.
Hiện nay, một trong những bất cập là cùng một số liệu nhưng trường phải báo cáo cho nhiều cấp, nhiều đơn vị theo những biểu mẫu khác nhau. Không ít báo cáo được yêu cầu đột xuất, nhiều lần trong năm, trong khi dữ liệu đã có trên các hệ thống quản lý. Điều này vừa gây lãng phí thời gian, vừa làm tăng áp lực cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số nếu thiếu sự đồng bộ cũng có thể làm phát sinh thêm công việc. Thực tế có nơi giáo viên vừa phải nhập dữ liệu lên phần mềm, vừa in ra hồ sơ giấy để lưu trữ hoặc phục vụ kiểm tra. Như vậy, chuyển đổi số chưa giúp giảm việc mà đôi khi còn làm tăng khối lượng công việc.
Một số giải pháp nhằm giảm áp lực cho giáo viên theo đúng tinh thần chỉ đạo của Quyết định số 1472/QĐ-TTg
Thực ra, giảm áp lực hồ sơ sổ sách cho giáo viên không khó, cái khó nhất là tư duy và phương thức chỉ đạo của các thành viên trong ban giám hiệu nhà trường- nhất là những phó hiệu trưởng chuyên môn luôn yêu cầu các tổ chuyên môn, giáo viên thực hiện nhiều loại hồ sơ sổ sách không thực sự cần thiết, trùng lặp nên mất thời gian mà không có hiệu quả.
Vì thế, nếu các trường học muốn giảm tải cho giáo viên cần thực hiện đồng bộ các giải pháp.
Thứ nhất: Các trường cần thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo của Chính phủ và hướng dẫn trong Điều lệ trường phổ thông có nhiều cấp học mà Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; các hướng dẫn của sở giáo dục và đào tạo về các loại hồ sơ sổ sách.
Thứ hai: Rà soát toàn bộ hệ thống hồ sơ, sổ sách hiện hành theo nguyên tắc chỉ giữ lại những loại hồ sơ thực sự cần thiết phục vụ công tác chuyên môn và quản lý. Những loại hồ sơ mang tính hình thức, ít giá trị sử dụng hoặc trùng lặp cần mạnh dạn bãi bỏ. Ban giám hiệu nhà trường cần tiên phong đổi mới và có khả năng giải trình với cấp trên khi cần thiết.
Thứ ba: Thống nhất dữ liệu giữa các cấp quản lý, mỗi thông tin chỉ nhập một lần và được chia sẻ trên hệ thống dùng chung. Các cơ quan quản lý cần khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu ngành thay vì yêu cầu trường học và giáo viên lập thêm nhiều báo cáo riêng lẻ, manh mún.
Thứ tư: Quy định rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý trong việc yêu cầu báo cáo. Chỉ những báo cáo thật sự cần thiết mới được triển khai; hạn chế tối đa các báo cáo đột xuất nếu không phục vụ yêu cầu cấp bách. Đồng thời, tránh tình trạng nhiều đơn vị cùng yêu cầu báo cáo về một nội dung.
Thứ năm: Đổi mới công tác kiểm tra theo hướng kiểm tra thực chất, lấy hiệu quả giáo dục làm thước đo thay vì dựa quá nhiều vào hồ sơ, giấy tờ. Một giáo viên giỏi không thể được đánh giá chủ yếu qua số lượng minh chứng mà phải được đánh giá thông qua chất lượng giờ dạy, kết quả học tập, sự tiến bộ của học sinh và tinh thần trách nhiệm trong công việc.
Thứ sáu: Phát huy hiệu quả của chuyển đổi số nhằm hướng đến mục tiêu giảm thao tác, giảm nhập liệu, giảm giấy tờ và tăng tính liên thông. Không nên để giáo viên vừa làm điện tử vừa làm thủ công cho cùng một nội dung.
Thứ bảy: Tăng cường phân cấp, giao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục. Hiệu trưởng cần được quyền quyết định việc sử dụng một số loại hồ sơ nội bộ phù hợp với điều kiện thực tế của đơn vị, tránh áp dụng cứng nhắc, đồng loạt.
Thứ tám: trước khi bước vào năm học mới, ban giám hiệu nhà trường cần họp đội ngũ cốt cán của đơn vị để thống nhất các loại hồ sơ sổ sách.
Trong cuộc họp này, ban giám hiệu cũng cần lắng nghe những ý kiến tham mưu, đóng góp của đội ngũ tổ trưởng, tổ phó chuyên môn để thống nhất các loại kế hoạch của nhà trường và tránh áp đặt một chiều để yêu cầu tổ chuyên môn, giáo viên thực hiện những kế hoạch, hồ sơ sổ sách không cần thiết.
Nghị quyết số 71-NQ/TW xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Muốn thực hiện được mục tiêu đó thì trước hết phải tạo điều kiện để giáo viên được làm đúng công việc của mình. Giáo viên không thể toàn tâm toàn ý đổi mới phương pháp giảng dạy nếu vẫn phải dành quá nhiều thời gian cho những công việc hành chính không cần thiết.
Khi hồ sơ được tinh giản, báo cáo được cắt giảm, thủ tục hành chính được đơn giản hóa và dữ liệu được kết nối thông suốt, giáo viên sẽ có thêm thời gian nghiên cứu chuyên môn, chăm lo cho học sinh và nâng cao chất lượng dạy học.
Tài liệu tham khảo:
https://luatvietnam.vn/giao-duc/quyet-dinh-1472-qd-ttg-2026-trien-khai-ket-luan-cua-tong-bi-thu-ve-giao-duc-va-dao-tao-442582-d1.html
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.