Mười năm rồi.
Mười năm đủ để cỏ cây mọc xanh quanh những chân trụ. Đủ để những lối mòn ngang dọc ngày nào chìm dưới rêu phong. Đủ để những căn lán xiêu vẹo, những bếp lửa hun khói, những dấu giày lẫn trong bùn đất trở thành một phần của rừng già Hoàng Liên.
Bây giờ, ngồi trong cabin cáp treo, chỉ mất chừng 15 phút để đi từ thung lũng Mường Hoa lên gần nóc nhà Đông Dương. Qua ô cửa kính là ruộng bậc thang, bản làng, suối sâu, rừng đỗ quyên và những triền núi nối nhau đến tận chân trời.
Ít ai biết, để có 15 phút nhẹ tênh ấy, chúng tôi đã đi qua 800 ngày nặng trĩu.
Những bức ảnh này không phải tác phẩm của nhiếp ảnh gia. Chúng được chụp vội bằng điện thoại trong một giờ nghỉ trưa, bên bếp lửa, giữa cơn tuyết hay sau một ngày vừa thoát khỏi rừng sâu. Khi ấy, chẳng ai nghĩ có ngày chúng được mang ra kể lại. Chúng tôi chụp chỉ để nhớ mình đã từng trẻ, từng liều lĩnh và từng tin đến tận cùng vào một điều tưởng như không thể.
Bài viết này được thực hiện từ những cuộc trò chuyện với các kỹ sư từng tham gia xây dựng tuyến cáp treo Fansipan, cùng kho ảnh và tư liệu do anh Trịnh Văn Hà, Trần Công Mỹ, Phạm Đức Hùng, Trần Đình Luật, Huỳnh Thúc Phạm, TDC, Martin… và những kỹ sư Fansipan ngày đó kỳ công sưu tầm, cung cấp.
Con đường chưa từng có trên bản đồ
Trên cánh đồng, người ta có thể nhìn xa, chọn một điểm rồi bước tới. Còn trong rừng Hoàng Liên, trước mặt chúng tôi chỉ là cây rừng ken đặc, vách đá dựng đứng và những vực sâu sương mù che kín.
Muốn tìm được hướng tuyến tốt nhất, chúng tôi phải bấu vào rễ cây, ghì từng đầu ngón chân xuống đất, đi qua mọi nơi sợi cáp có thể đi qua rồi lần lượt loại trừ. Đường khi ấy không tính bằng cây số, mà bằng số con dốc đã vượt và số lần phải quay lại từ đầu.
Mỗi lá cờ trắng cắm xuống giữa rừng là một dấu mốc nhỏ: thêm một đoạn của con đường trên không đã được tìm thấy.
Bản vẽ đầu tiên trên chiếc bàn ăn
Tháng 7/2013, dự án chưa có văn phòng đúng nghĩa. Chiếc bàn ăn phủ khăn đỏ tại Khách sạn Vân Sam trở thành bàn kỹ thuật, nơi đội ngũ Sun Group và các chuyên gia Doppelmayr trải bản vẽ, bàn hướng tuyến và biện pháp thi công. Chính quanh chiếc bàn nhỏ ấy, những con người đến từ nhiều quốc gia đã tìm được một ngôn ngữ chung: ngôn ngữ của kỹ thuật, trách nhiệm và niềm tin rằng nhất định phải có một con đường vượt qua đại ngàn.
Hai chiếc ba lô của người kỹ sư
Ngoài máy toàn đạc, chúng tôi còn đeo một ba lô trước ngực, một ba lô sau lưng: một chiếc đựng quần áo, chiếc kia đựng lương thực, xoong nồi. Mỗi chuyến vào rừng kéo dài khoảng hai tuần; thiếu thứ gì cũng không thể quay xuống thị trấn mua.
Nồi cơm có đủ mọi trạng thái
Mặc áo mưa nấu cơm nghe vô lý, nhưng trên Fansipan đó là chuyện thường ngày. Muốn có lửa giữa mưa và gió, chúng tôi bắt đầu bằng một mảnh giấy, vài dăm củi mỏng rồi kiên nhẫn chèn từng thanh lớn hơn. Gạo không có nước để vo. Nước nấu cơm được hứng từ dòng mưa chảy bên đường. Củi ướt, gió mạnh, nhiệt độ thấp nên nồi cơm hiếm khi chín đều: phần trên còn sượng, phần giữa vừa chín, đáy đã cháy khê; hạt cơm nào cũng ám mùi khói. Ở nơi ấy, một bát cơm nóng — dù sống, chín, cháy, khê đủ cả — vẫn khiến người ta thấy mình đang được sống tử tế.
Bữa trưa dưới rừng chè cổ
Bữa trưa của một người Việt, một người Mông và một chuyên gia nói tiếng Đức chỉ có cơm nắm, muối vừng, nước suối. Chúng tôi chống tay vào thân chè cổ để ăn, bởi đất ướt đến mức ngồi xuống là quần áo sẽ sũng nước suốt phần đường còn lại. Trong rừng sâu, con người gần nhau rất nhanh, bởi từ lúc bước vào rừng, sự an toàn của mình đã được gửi một phần vào người đi bên cạnh.
Bảy mươi cân trên một tấm lưng
Nhìn qua, nhiều người tưởng anh em đang vác những cuộn ống nhựa. Thực ra đó là cáp néo dùng để chằng kéo, định vị các trụ cáp công vụ; mỗi cuộn nặng chừng 70 kg.
Không xe, không máy móc, chúng tôi đặt chúng lên lưng, cúi rạp người xuống dốc, một tay giữ cáp, một tay bấu vào cây đá. Người đi trước bước thế nào, người sau đặt chân đúng vào dấu ấy. Chỉ trượt nửa bước, sức nặng trên lưng có thể kéo cả người lao xuống sườn núi. Ở Fansipan, chúng tôi học lại cách bước đi như những đứa trẻ: chậm, chắc và không được phép chủ quan.
Trạm dừng giữa hai chiều lên xuống
Một người ngồi bên cuộn cáp, một người đeo ba lô, người cúi bắt vắt, người chỉ tay về phía trước. Đó là “trạm dừng” của chúng tôi — nơi đoàn đi lên và đoàn đi xuống gặp nhau sau những con dốc gắt.
Chúng tôi báo cho nhau chỗ vừa sạt, đoạn suối đã dâng, chia một ngụm nước, một miếng cơm nắm. Không ai hỏi người kia mệt đến đâu; nhìn đôi vai và cách họ đặt ba lô xuống đất là đủ hiểu.
Mang điện lên nóc nhà Đông Dương
Không có điện, không thể vận hành máy móc, thi công nhà ga hay vận hành tuyến cáp. Nhưng để kéo điện qua 16 km rừng sâu từ Trạm Tôn lên đỉnh, câu trả lời sau cùng vẫn là đôi chân và đôi vai con người.
Từng cuộn dây, thanh thép, bao vật liệu được chia nhỏ rồi gùi qua rừng. Những đoàn người nối nhau trên sườn núi, nhỏ bé như đàn kiến giữa đại ngàn, nhưng bền bỉ và nhất định không quay đầu.
Những móng cột sâu như một căn phòng được đào bằng cuốc xẻng. Hơn 15.000 tấn vật liệu phục vụ công trình đã đi qua đại ngàn bằng cách ấy.
Treo mình giữa trời
Trong ảnh, một kỹ sư đang đu giữa khoảng không để kiểm tra cáp công vụ. Phía dưới không còn mặt đất, chỉ có rừng cây và vực sâu. Cơ thể được giữ bằng dây an toàn; sự bình tĩnh được giữ bằng niềm tin vào đồng đội, thiết bị và những quy trình đã kiểm tra nhiều lần.
Đừng hỏi chúng tôi có sợ không? Sợ chứ. Chính vì biết sợ nên từng khóa móc, tín hiệu bộ đàm và thao tác đều không được phép sai. Gan góc không phải là coi thường hiểm nguy. Gan góc là hiểu nó và không cho mình quyền sơ suất.
Tất cả gian khổ trong một hành trình nhẹ tênh
Ngày 2/2/2016, những cabin đầu tiên rời ga, lướt qua thung lũng Mường Hoa về phía đỉnh thiêng. Chúng tôi ngước nhìn theo, nghẹn lại.
Trong chuyển động êm ru đến lạ lùng ấy, chúng tôi nhìn thấy những lá cờ trắng từng cắm giữa rừng; cuộn cáp néo trên lưng anh em; nồi cơm ám khói; căn lán chỉ đủ cùng ngồi hoặc cùng nằm; những đêm chọc tuyết trên mái bạt; những bàn tay tím tái; và cả giao thừa tĩnh lặng nơi trời đất tưởng như chạm vào nhau.
Tất cả gian khổ đã được giấu vào trong một hành trình nhẹ tênh.
Mười năm sau trở lại, điều khiến chúng tôi xúc động nhất không phải những kỷ lục. Đó là khi nhìn xuống rừng Hoàng Liên vẫn xanh dưới chân mình. Lối mòn năm xưa đã được cỏ cây phủ kín, những căn lán đã trở về với đất. Chỉ những trụ cáp đứng lại, lặng lẽ nâng cabin đi qua biển mây.
Ai cũng có một phần ký ức. Ai cũng từng có một thời trẻ trai. Fansipan đã lấy của chúng tôi sức lực, những năm tháng xa nhà, đôi khi cả nước mắt và máu. Nhưng nếu được trở lại ngày đầu tiên, đứng trước cánh rừng chưa có lối đi, tôi tin, nhiều người trong chúng tôi vẫn sẽ bước vào.
Bởi trong đời một người kỹ sư, không phải ai cũng có cơ hội gửi tuổi trẻ của mình vào một công trình thế kỷ như cáp treo Fansipan.