Viên chức là giáo viên sẽ được bổ nhiệm và xếp lương theo vị trí việc làm được tuyển dụng mà không phải thực hiện chế độ tập sự. Chính sách này giúp giáo viên trẻ sớm được hưởng đầy đủ quyền lợi về tiền lương và chế độ đãi ngộ, giảm bớt áp lực về thủ tục hành chính cũng như tâm lý trong giai đoạn đầu công tác, từ đó yên tâm gắn bó với nghề ngay khi được tuyển dụng.
Tuy nhiên, từ góc độ của một giáo viên trung học phổ thông từng tham gia Hội đồng tuyển dụng viên chức với vai trò giám khảo, điều khiến người viết trăn trở là năng lực thực tế của những tân giáo viên. Bên cạnh sinh viên mới ra trường, có người đã tốt nghiệp đại học từ lâu, hoặc gián đoạn công tác trong thời gian dài tham gia tuyển dụng và trúng tuyển. Có không ít người trúng tuyển nhưng vẫn còn mơ hồ về Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hay hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới của ngành. Có người soạn kế hoạch bài dạy chưa thật sự đúng theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, hay có người quen miệng dùng những thuật ngữ đã lỗi thời như “học lực”, “hạnh kiểm”…
Do đó, nếu không còn cơ chế tập sự, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để đội ngũ giáo viên mới tuyển dụng nắm vững chuyên môn, tuân thủ kỷ cương và đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm?
Bỏ tập sự nhưng không thể "buông" hướng dẫn
Mục tiêu của cơ chế tập sự là giúp giáo viên mới tuyển dụng làm quen với môi trường sư phạm thực tế và tập làm các công việc chuyên môn. Theo đó, nhà trường có trách nhiệm phân công người hướng dẫn có chức danh bằng hoặc cao hơn để đồng hành. Qua đó, giáo viên mới được trang bị quy chế làm việc, rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ và trực tiếp giải quyết công việc một cách bài bản.
Là người từng hướng dẫn nhiều giáo viên trẻ mới vào ngành, người viết cho rằng vai trò của người hướng dẫn tập sự rất quan trọng. Khoảng cách giữa ghế nhà trường và thực tế bục giảng vốn rất lớn. Nhiều người ngỡ ngàng vì chưa từng tự tay lập kế hoạch giáo dục cá nhân, hay thiết kế một kế hoạch bài dạy chuẩn chỉnh. Đáng lo nhất là những tình huống sư phạm bất ngờ trên lớp; nếu thiếu người dẫn đường tin cậy, có thể giáo viên trẻ rất dễ lúng túng, xử lý sai quy định, thậm chí lệch chuẩn về tư tưởng giáo dục.
Rõ ràng, giá trị của cơ chế tập sự là không thể phủ nhận. Theo người viết, việc bỏ tập sự không có nghĩa là buông xuôi các mục tiêu cơ bản ấy. Trái lại, điều này đòi hỏi nhà trường và các tổ chuyên môn phải tư duy lại cách quản lý, điều chỉnh thời điểm và đa dạng hóa hình thức hỗ trợ sao cho linh hoạt, hiệu quả hơn.
Những giải pháp giúp giáo viên mới nắm bắt công việc nhanh chóng
Từ thực tiễn quản lý tổ trưởng chuyên môn, người viết đề xuất một vài giải pháp để giúp giáo viên mới được tuyển dụng đáp ứng được yêu cầu công việc.
Thứ nhất, khâu tuyển dụng là quyết định nhất. Bởi đây là khâu khảo sát năng lực toàn diện của giáo viên. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, yêu cầu tuyển dụng cần bổ sung các bài tập tình huống để kiểm tra mức độ am hiểu về Điều lệ trường học, quy định đánh giá học sinh, quy định về dạy thêm học thêm và các văn bản khác của ngành. Ứng viên phải thể hiện năng lực thiết kế kế hoạch bài dạy đúng cấu trúc theo Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH, hoặc xây dựng ma trận đề kiểm tra đánh giá năng lực theo Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT, hoặc giải quyết các tình huống sư phạm trong quản lý lớp.
Thứ hai, nhà trường có thể tổ chức tập huấn trước cho giáo viên chính thức lên lớp. Bởi không có thời gian tập sự, nên việc bồi dưỡng ngắn hạn là phù hợp và có tính khả thi nhất. Chỉ cần một đến hai tuần sau khi có kết quả trúng tuyển, giáo viên trẻ sẽ nhanh chóng nắm bắt công việc. Đặc biệt, kỹ năng nghiệp vụ như cách vận hành hệ thống phần mềm quản lý giáo dục, quy trình vào điểm, quản lý hồ sơ điện tử, hay quán triệt bộ quy tắc ứng xử văn hóa học đường và đạo đức nhà giáo cần được tập huấn.
Thứ ba, tổ chuyên môn cùng đồng hành với đồng nghiệp mới. Tuy không còn phân công người hướng dẫn tập sự theo quy định cũ nhưng tổ chuyên môn cũng có thể cử giáo viên cốt cán giàu kinh nghiệm hướng dẫn đồng nghiệp trong năm học đầu tiên. Người đồng hành sẽ trực tiếp hướng dẫn hồ sơ, góp ý kế hoạch bài dạy, ma trận đề kiểm tra và dự giờ rút kinh nghiệm nội bộ. Có như vậy, những bỡ ngỡ ban đầu của giáo viên trẻ sẽ được tháo gỡ kịp thời.
Thứ tư, quan trọng nhất là bản thân giáo viên phải có tinh thần tự học và trách nhiệm cá nhân. Khi giáo viên mới được tuyển dụng và được xếp vào ngạch viên chức chính thức, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của họ cũng cao hơn. Thầy cô mới không thể trông chờ mãi vào sự dìu dắt mà phải chủ động nghiên cứu văn bản của ngành, tích cực xin dự giờ học hỏi phương pháp từ đồng nghiệp và làm chủ việc xây dựng kế hoạch bài dạy. Giáo viên mới được tuyển dụng tuyệt đối không được sao chép hoặc mua bán các giáo án trôi nổi trên mạng mà thiếu sự kiểm chứng. Kế hoạch bài dạy phải đúng mẫu theo Công văn 5512 và phù hợp với đối tượng học sinh.
Tóm lại, việc bãi bỏ chế độ tập sự là một bước tiến đột phá trong tiến trình cải cách hành chính. Tuy nhiên, để đảm bảo kỷ cương chuyên môn và sự vận hành của bộ máy nhà trường nhịp nhàng, sự kết hợp chặt chẽ giữa khâu tuyển dụng, tập huấn đầu vào, sự đồng hành của tổ chuyên môn cho đến ý thức tự rèn luyện của nhà giáo là giải pháp phù hợp để giáo viên mới vào nghề thích ứng được với yêu cầu chuyên môn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.