Chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sáp nhập các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông trong thời gian qua đã tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ về quy mô trường lớp và hiệu quả quản lý hành chính. Tuy nhiên, đi kèm với việc mở rộng quy mô nhà trường sau sáp nhập là sự gia tăng đột biến về số lượng lớp học, học sinh, đặc biệt là số lượng giáo viên trong từng tổ chuyên môn.
Trong cấu trúc quản trị nhà trường, tổ trưởng và tổ phó chuyên môn đóng vai trò là trung gian then chốt – cầu nối trực tiếp giữa ban giám hiệu và đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy. Bởi, họ là lực lượng nòng cốt trong việc tổ chức thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, bồi dưỡng chuyên môn, đánh giá chất lượng dạy học và đổi mới phương pháp giảng dạy.
Thế nhưng, việc áp dụng chế độ giảm định mức tiết dạy và phụ cấp chức vụ cho tổ trưởng và tổ phó chuyên môn đang được thực hiện theo quy định chung, mang tính đánh đồng giữa tất cả các nhà trường và các tổ chuyên môn, chưa phân hóa theo quy mô tổ hay mức độ phức tạp sau sáp nhập. Thực trạng này phát sinh nhiều bất cập, tạo ra sự thiếu tương quan giữa trách nhiệm, khối lượng công việc và quyền lợi.
Thực trạng công việc của tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sau khi sáp nhập cơ sở giáo dục
Sau khi thực hiện sắp xếp lại các đơn vị giáo dục, quy mô nhà trường tăng lên rõ rệt. Nhiều trường phổ thông sau sáp nhập có từ 40 đến trên 60 lớp, quy mô giáo viên lên tới hàng trăm người. Điều này dẫn đến việc tăng số lượng tương ứng của các tổ chuyên môn.
Nếu trước đây một tổ chuyên môn chỉ có từ 3 đến trên dưới 10 giáo viên thì sau sáp nhập, một tổ chuyên môn (đặc biệt là các tổ ghép hoặc các môn học có số lượng tiết lớn như Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh) có thể tăng lên 20, thậm chí 30 giáo viên.
Từ đó dẫn đến việc tổ trưởng và tổ phó chuyên môn không chỉ quản lý số lượng người lớn hơn mà còn phải hòa nhập các văn hóa nhà trường khác nhau, đồng bộ hóa chất lượng giảng dạy giữa các điểm trường, quản lý sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề, dự giờ, góp ý, kiểm tra hồ sơ sổ sách và đánh giá xếp loại đội ngũ với khối lượng tăng lên gấp nhiều lần.
Trong khi đó, toàn ngành đang thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhất là năm học tới đây cả nước chỉ còn dùng chung một bộ sách giáo khoa nên nhiều trường, tổ chuyên môn phải xây dựng kế hoạch giáo dục môn học, tổ chức dạy học tích hợp và hoạt động trải nghiệm lại từ đầu. Đương nhiên, trách nhiệm định hướng chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn càng nặng nề hơn.
Việc áp dụng một mức giảm định mức tiết dạy (giảm 3 tiết/tuần) và một hệ số phụ cấp chức vụ cố định cho tất cả tổ trưởng, tổ phó chuyên môn ở cùng cấp học giống nhau. Điều này dẫn đến thiếu công bằng trong tương quan khối lượng công việc.
Một tổ trưởng phụ trách tổ chuyên môn gồm 3 giáo viên (những môn ít tiết như Tin học, Giáo dục công dân, Nghệ thuật hoặc những môn học khác ở những trường có quy mô nhỏ) cũng nhận được mức giảm tiết và phụ cấp chức vụ tương đương với một tổ trưởng đang phụ trách vài chục giáo viên tại một trường sáp nhập quy mô lớn.
Mức độ áp lực trong việc dự giờ, duyệt kế hoạch bài dạy (giáo án), kiểm tra chuyên đề, theo dõi tiến độ chương trình và giải quyết các phát sinh chuyên môn của hai trường hợp này là hoàn toàn khác nhau. Việc “cào bằng” này vô hình trung tạo ra sự mất cân bằng về nghĩa vụ và quyền lợi.
Mức giảm 3 tiết dạy/tuần hiện nay được thiết kế dựa trên mô hình tổ chuyên môn truyền thống quy mô nhỏ. Khi tổ chuyên môn tăng gấp 2 - 3 lần về số lượng thì thời gian tổ trưởng dành cho công tác quản lý, họp hành, xây dựng kế hoạch, dự giờ, hỗ trợ giáo viên trẻ, xử lý dữ liệu chuyên môn ở nhiều điểm trường sẽ khác với trước đây rất nhiều.
Nếu không có những chính sách phù hợp, chất lượng sinh hoạt chuyên môn có thể bị giảm sút, sinh hoạt chuyên môn dễ rơi vào hình thức, mang tính giải quyết sự vụ hành chính thay vì đi sâu vào nghiên cứu bài học, đổi mới phương pháp và tháo gỡ khó khăn kỹ thuật dạy học cho giáo viên.
Công tác kiểm tra, dự giờ, hỗ trợ chuyên môn cũng có thể bị hạn chế vì tổ trưởng không đủ thời gian để dự giờ, tham vấn chuyên môn chu đáo cho từng giáo viên, nhất là các giáo viên mới hoặc giáo viên còn hạn chế về năng lực.
Một số ý kiến đề xuất, kiến nghị giải pháp hoàn thiện quy định
Để tháo gỡ bất cập, tạo động lực làm việc và nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường sau khi sáp nhập các cơ sở giáo dục, người viết bài cho rằng các cấp quản lý xem xét và điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt, phân hóa:
Thứ nhất, cần phân loại tổ chuyên môn theo quy mô để tính định mức giảm tiết dạy cho tổ trưởng, tổ phó chuyên môn. Nếu như tổ chuyên môn có quy mô nhỏ (dưới 10 giáo viên) thì giữ nguyên mức giảm theo quy định hiện hành (3 tiết/tuần).
Tổ quy mô vừa (từ 10 đến 19 giáo viên): Tăng mức giảm định mức lên 5 tiết/tuần. Tổ quy mô lớn (từ 20 giáo viên trở lên hoặc tổ ghép nhiều môn học) thì tăng mức giảm định mức lên 6 tiết/tuần cho tổ trưởng; tổ phó giảm bằng 1/3 số tiết của tổ trưởng.
Thứ hai, cần linh hoạt khung phụ cấp chức vụ theo quy mô nhà trường và tổ chuyên môn. Cho phép các trường học sau sáp nhập được sử dụng nguồn kinh phí tự chủ hoặc quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp để chi trả thêm phụ cấp trách nhiệm nội bộ cho những tổ trưởng, tổ phó phụ trách tổ có quy mô lớn và địa bàn quản lý phức tạp (trường nhiều điểm trường).
Thứ ba, cần tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và tinh giản thủ tục hành chính. Các trường cần đẩy mạnh sử dụng hồ sơ, sổ sách điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý kế hoạch bài dạy, chấm điểm, đánh giá để giảm bớt gánh nặng hành chính thuần túy cho tổ trưởng, tổ phó chuyên môn.
Tập trung trả chức năng của tổ trưởng, tổ phó chuyên môn về đúng bản chất, đó là người kiến tạo không gian chuyên môn, hỗ trợ phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học, thay vì là người xử lý hồ sơ giấy tờ.
Sắp xếp, tinh gọn bộ máy các cơ sở giáo dục là chủ trương đúng đắn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của nhà nước. Tuy nhiên, việc tinh gọn bộ máy hành chính cần đi đôi với việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách vận hành bên trong, đảm bảo tính công bằng và động lực cống hiến cho đội ngũ trực tiếp quản lý chuyên môn.
Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu và ban hành chính sách phù hợp với thực tế, không đánh đồng định mức giảm tiết dạy và phụ cấp chức vụ của tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sau sáp nhập là một yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.
Việc điều chỉnh chính sách theo hướng: đúng người, đúng việc, đúng khối lượng không chỉ đảm bảo quyền lợi chính đáng cho đội ngũ tổ trưởng, tổ phó chuyên môn mà còn là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng thành công mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiện nay.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.