Giáo viên đánh giá gì về đề thi lại Toán, Ngữ văn tại điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang?

Ngày 14/8, hơn 320 thí sinh tại Điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang đã hoàn thành ngày thi đầu tiên của Kỳ thi lại tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 với hai môn Ngữ văn và Toán.

Trong bối cảnh kỳ thi được tổ chức lại, đề thi hai môn nhận được sự quan tâm, nhất là về mức độ phù hợp, yêu cầu kiến thức và khả năng phân hóa đối với thí sinh.

Đề thi môn Ngữ văn mới về ngữ liệu, tương đồng về yêu cầu đánh giá

Nhận xét về đề thi Ngữ văn, cô Nguyễn Thị Lệ Hằng - giáo viên môn Ngữ văn tại Trường Trung học phổ thông Hàn Thuyên (Bắc Ninh), cho rằng đề thi chính thức lần 2 dành cho thí sinh tại Điểm thi Trường Trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang có cấu trúc phù hợp với định dạng Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 và thống nhất với định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Về nội dung, đề bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu và tạo lập văn bản. Phần Đọc hiểu sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, qua đó kiểm tra khả năng tiếp nhận, xử lý một văn bản mới của học sinh. Hệ thống câu hỏi được xây dựng theo các mức độ nhận thức, từ nhận diện thông tin đến giải thích, phân tích và khái quát.

Theo cô Hằng, đề có độ khó phù hợp với mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp, đồng thời vẫn tạo được sự phân hóa. Ở phần Đọc hiểu, hai câu đầu chủ yếu khai thác thông tin trực tiếp nên tương đối thuận lợi. Câu 3 bắt đầu có tính phân hóa khi yêu cầu học sinh lý giải ý nghĩa của hai từ “hấp thụ” và “chuyển hóa” trong ngữ cảnh văn hóa, không chỉ dừng ở việc giải nghĩa mà phải làm rõ cách tác giả nhìn nhận quá trình tiếp nhận và biến đổi các giá trị văn hóa. Câu 4 đòi hỏi khả năng tổng hợp khi học sinh phải khái quát quan điểm của tác giả từ toàn bộ văn bản.

Phần Viết tiếp tục đặt học sinh trước những vấn đề gần gũi với đời sống hiện đại. Câu nghị luận xã hội đề cập trách nhiệm và sự trung thực trong tạo lập, chia sẻ thông tin, gắn với thực trạng tin xấu độc, thông tin chưa kiểm chứng và video giả mạo trên môi trường số.

So sánh với đề thi ngày 11/6/2026, cô Hằng cho rằng sự khác biệt chủ yếu nằm ở cách lựa chọn ngữ liệu và đặt vấn đề. Đề lần này khai thác chủ đề an ninh văn hóa ở phần Đọc hiểu, trong khi đề trước tập trung vào chủ đề đổi mới sáng tạo. Ở phần nghị luận xã hội, đề lần 2 đặt vấn đề trung thực trong tạo lập và chia sẻ thông tin, nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân trong môi trường truyền thông số.

Về khả năng phân hóa, cô Hằng đánh giá đề lần này nhỉnh hơn một chút ở phần Đọc hiểu, đặc biệt tại câu 3 và câu 4, khi yêu cầu học sinh lý giải cách dùng từ trong lập luận và khái quát quan điểm của tác giả. Tuy nhiên, xét về chuẩn đầu ra và mục tiêu đánh giá năng lực theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu của hai đề nhìn chung tương đương.

“Cả hai đều hướng tới đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy phản biện, lập luận và vận dụng tri thức vào những vấn đề thực tiễn, phù hợp mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông”, cô Hằng cho hay.

Cùng đánh giá về đề thi, thầy Nguyễn Tiến Lịch - giáo viên môn Ngữ văn tại Trường Trung học phổ thông Tiên Du 1 (Bắc Ninh), nhận xét ngữ liệu phần Đọc hiểu có tính thời sự, đề cập những vấn đề thiết thực như bảo vệ bản sắc văn hóa, tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại và tác động của công nghệ, truyền thông. Hệ thống câu hỏi được xây dựng hợp lý, yêu cầu học sinh thực hiện nhiều thao tác đọc hiểu; trong đó, câu hỏi vận dụng có tính mở, tạo cơ hội để các em chuyển từ việc hiểu văn bản sang liên hệ với nhận thức và hành động thực tiễn.

Với phần nghị luận văn học, thầy Lịch cho rằng đây là câu hỏi có mức độ thử thách cao hơn. Bài thơ Cánh đồng tuổi thơ khai thác dòng hồi tưởng về tuổi thơ và quê hương qua những hình ảnh gần gũi, trong đó hình tượng “cánh đồng tuổi thơ” trở thành điểm quy tụ của ký ức, tình quê và những giá trị bền vững trong tâm hồn. Vì vậy, học sinh muốn làm tốt không chỉ cần xác lập luận điểm, lựa chọn dẫn chứng mà còn phải nhận ra mạch cảm xúc và ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh thơ.

So với đề thi tháng 6/2026, theo thầy Lịch, đề lần 2 tương đồng về cấu trúc và độ khó, nhưng có sự khác biệt ở ngữ liệu và cách đặt vấn đề. Câu nghị luận xã hội mang tính thời sự, gần với trải nghiệm của học sinh; trong khi câu nghị luận văn học tạo dư địa phân hóa tốt hơn ở nhóm học sinh khá, giỏi.

Ở góc độ chuyên môn, Phó giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa - Trưởng khoa Khoa học Xã hội, Trường Đại học Tây Bắc đặc biệt đánh giá cao cách lựa chọn ngữ liệu của đề thi. Theo cô, cả văn bản Những “mặt trận vô hình” của an ninh văn hóa của tác giả Bùi Hoài Sơn và bài thơ Cánh đồng tuổi thơ của Trịnh Thanh Sơn đều có chiều sâu tư tưởng, giá trị thẩm mỹ, đồng thời chứa đựng những vấn đề gần gũi với trải nghiệm của học sinh.

Đáng chú ý là đề tạo ra “đất” để học sinh đọc và suy nghĩ bằng năng lực của chính mình. Khi ngữ liệu nằm ngoài sách giáo khoa, thí sinh không thể dựa vào việc ghi nhớ tác phẩm hay văn mẫu mà phải tự xác định thông tin, nắm bắt tư tưởng của văn bản và hình thành cách diễn đạt riêng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học.

Trong đó, bài thơ Cánh đồng tuổi thơ có thể tạo ra sự khác biệt rõ về chất lượng bài làm. Theo cô Hoa, với một văn bản thơ tự do giàu chất tự sự, học sinh cần vượt qua việc kể lại hoặc phân tích đơn thuần các hình ảnh để nhận ra ý nghĩa của hình tượng, mạch cảm xúc và những tầng nghĩa được gợi mở từ tác phẩm.

Đây là yêu cầu đòi hỏi khả năng cảm thụ độc lập và khả năng tổ chức bài viết, qua đó tạo khoảng cách giữa những bài làm chỉ đáp ứng yêu cầu và những bài có chiều sâu.

Bên cạnh đó, câu nghị luận xã hội về sự trung thực trong tạo lập và chia sẻ thông tin cũng có ưu điểm ở tính gần gũi. Vấn đề không xa lạ với học sinh nhưng không vì thế mà dễ đạt điểm cao, bởi đề yêu cầu người viết phải thể hiện chính kiến và biết bảo vệ quan điểm bằng lập luận phù hợp.

Đặt cạnh đề thi tháng 6/2026, Phó giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa cho rằng hai đề có cùng mặt bằng yêu cầu về năng lực, dù được xây dựng trên những mạch chủ đề khác nhau. Nếu đề trước khai thác các vấn đề liên quan công nghệ, tri thức và bối cảnh văn hóa phương Tây, đề lần này hướng nhiều hơn đến văn hóa, bản sắc và trách nhiệm của cá nhân trong đời sống hiện đại.

“Thế nhưng, sự thay đổi về ngữ liệu và chủ đề tạo nên sắc thái riêng cho từng đề, nhưng không làm thay đổi chuẩn năng lực mà kỳ thi hướng tới”, cô Hoa nhấn mạnh.

Đề Toán giữ mặt bằng độ khó, tăng thử thách ở nhóm câu phân hóa

Nhận xét về đề thi môn Toán, thầy Phạm Thế Mạnh - giáo viên môn Toán tại Trường Trung học phổ thông Yên Hòa (Hà Nội), đánh giá đề có cấu trúc hợp lý, nội dung phong phú và mức độ phân hóa tốt, qua đó đánh giá được tương đối toàn diện năng lực của học sinh.

Theo thầy Mạnh, các câu hỏi cơ bản bao quát nhiều mạch kiến thức như quan hệ vuông góc trong không gian, vectơ, hàm số, cấp số nhân, phương trình lượng giác và số liệu ghép nhóm. Nhóm câu hỏi này chủ yếu kiểm tra khả năng nắm chắc kiến thức nền tảng và thực hiện các thao tác toán học cơ bản.

Điểm nổi bật của đề là cách đưa kiến thức toán học vào những tình huống thực tế. Các bài toán về vùng phủ sóng điện thoại, doanh thu và lợi nhuận, vận tải hàng hóa hay tốc độ bơm nước vào bể đòi hỏi học sinh không chỉ tính toán mà còn phải đọc hiểu dữ kiện, xác định mô hình và lựa chọn phương pháp giải phù hợp.

Trong đó, bài toán bơm nước vào bể yêu cầu học sinh khai thác đồ thị parabol, xác định hàm số, sử dụng tích phân để tính lượng nước và tìm thời điểm tốc độ bơm đạt lớn nhất, qua đó thể hiện rõ yêu cầu về mô hình hóa và giải quyết vấn đề.

Ở những câu hỏi có mức độ cao hơn, đề tạo sự phân hóa thông qua các bài toán về thể tích khối tròn xoay, sắp xếp quân cờ trên bảng, tô màu bảng ô vuông và hình học không gian. Theo thầy Mạnh, đây là nhóm câu hỏi đòi hỏi học sinh khá, giỏi phải biết kết nối kiến thức, lựa chọn chiến lược giải và tư duy linh hoạt.

Trong khi đó, thầy Đinh Cao Thượng - giáo viên môn Toán tại Trường Trung học phổ thông Kim Sơn A (Ninh Bình) cho rằng đề thi vừa đáp ứng yêu cầu cơ bản của kỳ thi tốt nghiệp, vừa dành một tỷ lệ đáng kể câu hỏi cho việc phân loại học sinh có năng lực tốt.

Cụ thể, các câu hỏi nhận biết, thông hiểu được xây dựng rõ ràng, không đánh đố. Khoảng 30% câu hỏi đòi hỏi khả năng vận dụng linh hoạt, mô hình hóa và giải quyết vấn đề.

Đáng chú ý, thầy Thượng nhận thấy đề lần này có một số dạng câu hỏi tương đồng với đề Toán lần 1, xét trên cả ba mạch kiến thức Đại số và Giải tích; Hình học và Đo lường; Xác suất và Thống kê. Tuy nhiên, sự tương đồng chủ yếu nằm ở phạm vi kiến thức và yêu cầu đánh giá, còn cách đặt vấn đề và mức độ thử thách ở từng câu vẫn có những nét riêng.

So với đề thi tháng 6/2026, thầy Thượng đánh giá hai đề có mặt bằng tương đối tương đồng về cấu trúc và độ khó. Tuy nhiên, ở những câu yêu cầu kết nối nhiều kiến thức, đề lần này vẫn tạo thử thách đáng kể. Chẳng hạn, câu hỏi về Xác suất ở phần trả lời ngắn yêu cầu học sinh lựa chọn cách tiếp cận phù hợp và xử lý chính xác, khiến việc đạt điểm tuyệt đối không dễ dàng.

Cùng quan điểm về tính thực tiễn của đề, thầy Trần Văn Minh Chiến - giáo viên Trường Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Huệ (Hà Nội), cho rằng đề được xây dựng theo hướng đánh giá năng lực vận dụng và giải quyết vấn đề, thay vì tập trung vào kỹ năng tính toán.

Theo đó, nội dung đề Toán chủ yếu nằm trong chương trình lớp 12, đồng thời có sự kết nối với kiến thức lớp 10 và lớp 11. Các dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn, đúng - sai và trả lời ngắn được kết hợp nhằm kiểm tra từ mức độ nắm kiến thức đến khả năng vận dụng và tư duy toán học.

Theo thầy Chiến, tính thực tiễn được thể hiện qua nhiều nhóm nội dung như Xác suất - Thống kê, Tích phân, Hàm số và phương pháp tọa độ trong không gian. Những bài toán về bơm nước, vùng phủ sóng điện thoại, tài chính và tối ưu được đặt trong bối cảnh vừa phải, không làm tăng đáng kể yêu cầu đọc hiểu nhưng buộc học sinh phải chuyển đổi tình huống thực tế thành mô hình toán học để giải quyết.

Về mặt bằng điểm, thầy Chiến cho rằng đề có độ khó tăng dần. Khoảng 60-65% câu hỏi ở mức nhận biết, thông hiểu, tạo cơ hội để học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản hướng tới khoảng 6-7 điểm. Từ mức 7 điểm trở lên, yêu cầu vận dụng rõ hơn, đòi hỏi khả năng kết nối kiến thức và xử lý linh hoạt. Nhóm câu hỏi hướng tới 9-10 điểm tập trung vào những bài toán cần hiểu bản chất và có chiến lược giải, như thể tích tứ diện, tổ hợp tô màu và xác suất.

“Nhìn chung, đề Toán lần 2 được xây dựng với độ khó tăng dần, vừa đáp ứng yêu cầu kiến thức cơ bản, vừa tạo sự phân hóa ở các câu hỏi vận dụng. Những bài toán gắn với thực tiễn cũng góp phần kiểm tra khả năng tư duy, mô hình hóa và giải quyết vấn đề, qua đó nhận diện rõ hơn năng lực của học sinh, đặc biệt ở nhóm khá, giỏi”, thầy Chiến nhận xét.

Trong khi đó, thầy Dương Quang Hưng - giáo viên môn Toán, Trường THPT Hai Bà Trưng, tỉnh Phú Thọ đánh giá, đề thi bám sát yêu cầu cần đạt của môn học theo Chương trình chương trình giáo dục phổ thông 2018; hạn chế các bài toán sử dụng mẹo hoặc thuần túy yêu cầu tính toán phức tạp, thay vào đó tập trung đánh giá bản chất khái niệm và năng lực vận dụng toán học của học sinh. Đồng thời tăng cường các câu hỏi gắn với việc mô hình hóa các tình huống thực tế.

Đề thi phù hợp với mục tiêu đánh giá, công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông, đồng thời vẫn duy trì mức độ phân hóa cần thiết để kết quả thi có thể được các cơ sở giáo dục đại học sử dụng làm căn cứ xét tuyển.

Đề thi có mức độ phù hợp, cấu trúc quen thuộc và bám sát định hướng đánh giá năng lực. Dữ kiện trong các câu hỏi được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, giảm bớt các yếu tố gây nhiễu, tạo điều kiện để học sinh tập trung vào yêu cầu cần giải quyết.

"Mức độ phân hóa được thể hiện tương đối rõ theo các nhóm năng lực. Học sinh có học lực trung bình - khá có thể hoàn thành phần lớn các câu hỏi ở mức độ nhận biết và thông hiểu. Học sinh khá, giỏi được phân hóa ở các câu hỏi thuộc phần trắc nghiệm Đúng/Sai, đòi hỏi kỹ năng tính toán chính xác và hiểu bản chất kiến thức.

Đối với học sinh giỏi, xuất sắc, khả năng phân hóa tập trung rõ hơn ở Phần III - trắc nghiệm trả lời ngắn, qua đó góp phần phân loại thí sinh có năng lực cao phục vụ xét tuyển vào các cơ sở giáo dục đại học có mức độ cạnh tranh cao", thầy Hưng chia sẻ.