Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có Công văn 4991/BGDĐT-GDPT ngày 31/7/2026 đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu, góp ý dự thảo Thông tư quy định về tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông.
Điểm mới quan trọng của dự thảo là đề xuất số môn thi vào lớp 10 trung học phổ thông công lập chỉ gồm 2 môn: Toán (90–120 phút) và Ngữ văn (120 phút). Đề xuất này đang nhận được sự quan tâm của đông đảo nhà trường, phụ huynh, học sinh, đặc biệt tại những địa phương có tỷ lệ cạnh tranh vào trung học phổ thông cao như Hải Phòng.
Giúp nhà trường chủ động xây dựng và ổn định kế hoạch giảng dạy từ đầu năm học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thúy Hường - Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trần Phú (phường Phù Liễn, thành phố Hải Phòng) chia sẻ: Theo dự thảo, việc kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 chỉ còn 2 môn thi là Toán và Ngữ văn là một sự thay đổi rất nhân văn, kịp thời, giúp giảm áp lực tâm lý một cách rõ rệt cho cả học sinh và phụ huynh.
“Đối với các nhà trường, sự thay đổi này không gây xáo trộn mà ngược lại, giúp chúng tôi chủ động hơn trong việc xây dựng và ổn định kế hoạch giáo dục ngay từ đầu năm học.
Thực tế, Toán và Ngữ văn vẫn là hai môn thi bắt buộc từ trước đến nay. Điểm đổi mới cốt lõi của dự thảo thông tư lần này là việc không còn duy trì môn thi thứ ba do các địa phương tự chọn. Sự điều chỉnh này mang lại những tác động tích cực và thuận lợi cho cả nhà trường lẫn đội ngũ giáo viên.
Về kế hoạch của nhà trường, thay đổi này giúp chúng tôi chủ động hơn rất nhiều. Trước đây, việc chưa xác định được môn thi thứ ba cho đến học kỳ 2 phần nào tạo ra tâm lý chờ đợi cho cả thầy và trò. Nếu phương án thi ổn định với hai môn cốt lõi, nhà trường có thể xây dựng kế hoạch giáo dục thông suốt ngay từ đầu năm học. Chúng tôi dễ dàng điều chỉnh thời lượng dạy học một cách khoa học, vừa đảm bảo chất lượng cho môn thi, vừa triển khai toàn diện các môn học khác theo đúng tinh thần Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, tránh được tình trạng học lệch hay quá tải cho học sinh.
Về phía đội ngũ giáo viên, sự điều chỉnh này hướng thầy cô đến những thay đổi phù hợp hơn với thực tế giảng dạy. Với giáo viên bộ môn Toán và Ngữ văn, mục tiêu vẫn là chú trọng đổi mới phương pháp dạy học để giúp học sinh phát triển năng lực, tư duy và kỹ năng làm bài một cách thực chất.
Đối với giáo viên các bộ môn khác, việc không còn áp lực thi tuyển sinh lớp 10 lại là cơ hội để thầy cô tập trung nâng cao chất lượng bài giảng, khơi dậy hứng thú học tập của học sinh. Mục tiêu là giúp các em chủ động tiếp thu tri thức vì sự phát triển của bản thân chứ không đơn thuần là để đi thi. Tập thể sư phạm nhà trường hoàn toàn đồng thuận và đã có sự chuẩn bị chu đáo để đồng hành cùng các em học sinh”, cô Hường khẳng định.
Đồng quan điểm, cô Phạm Thị Kim Chung - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Ích Mộc (phường Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng) nhận định: “Tôi đồng tình với phương án tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 trường trung học phổ thông công lập bằng hai môn Toán và Ngữ văn. Theo tôi, đây là phương án có tính hợp lý trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt khi chương trình giáo dục phổ thông đã có những thay đổi theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và giảm áp lực thi cử không cần thiết”.
Theo cô Chung, trước hết, Toán và Ngữ văn là hai môn học nền tảng, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình học tập ở bậc trung học phổ thông. Toán giúp học sinh hình thành và phát triển tư duy logic, khả năng phân tích, lập luận, giải quyết vấn đề; trong khi Ngữ văn góp phần đánh giá năng lực ngôn ngữ, đọc hiểu, tư duy, diễn đạt và khả năng trình bày quan điểm. Đây đều là những năng lực cốt lõi mà học sinh cần có dù sau này lựa chọn học theo lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, kỹ thuật, kinh tế hay các ngành nghề khác.
Việc lựa chọn hai môn này làm môn thi tuyển sinh có thể tạo ra một mặt bằng đánh giá chung tương đối phù hợp. Quan trọng hơn, nếu đề thi được thiết kế theo đúng tinh thần Chương trình giáo dục phổ thông 2018, chú trọng đánh giá năng lực vận dụng kiến thức thay vì kiểm tra việc ghi nhớ máy móc, thì kết quả kỳ thi vẫn có thể cung cấp căn cứ tương đối tin cậy để các trường trung học phổ thông thực hiện tuyển sinh.
Góp phần giảm áp lực thi cử cho học sinh
Cũng theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Ích Mộc, tuyển sinh vào lớp 10 vốn là một kỳ thi có tính cạnh tranh cao, bởi số lượng học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở lớn trong khi chỉ tiêu vào các trường trung học phổ thông công lập, đặc biệt là những trường có chất lượng đào tạo tốt, thường có giới hạn.
Nếu học sinh phải chuẩn bị đồng thời nhiều môn thi, áp lực ôn tập sẽ tăng lên đáng kể. Các em không chỉ phải dành nhiều thời gian cho việc củng cố kiến thức mà còn dễ rơi vào tình trạng học lệch, học thêm quá mức hoặc tập trung vào luyện đề để đáp ứng yêu cầu của kỳ thi.
Khi số môn thi được rút xuống còn hai môn, áp lực về thời gian và khối lượng ôn tập sẽ được giảm bớt. Học sinh có điều kiện tập trung củng cố kiến thức nền tảng, rèn phương pháp học tập và kỹ năng giải quyết vấn đề thay vì phải chạy đua với quá nhiều nội dung ôn thi.
“Giảm số môn thi không đồng nghĩa với giảm yêu cầu chất lượng. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách xây dựng đề thi. Nếu đề thi đủ độ phân hóa, có câu hỏi đánh giá năng lực vận dụng và tư duy ở các mức độ khác nhau thì hoàn toàn có thể vừa giảm áp lực cho học sinh, vừa bảo đảm yêu cầu tuyển chọn.
Việc học sinh có học nghiêm túc các môn khác hay không không chỉ phụ thuộc vào việc môn đó có được lựa chọn làm môn thi tuyển sinh hay không. Chương trình giáo dục phổ thông quy định rõ yêu cầu cần đạt đối với từng môn học, và nhà trường có trách nhiệm tổ chức dạy học đầy đủ, bảo đảm học sinh được phát triển toàn diện.
Thậm chí, nếu môn nào cũng có thể trở thành môn thi, tâm lý "học để thi" có thể xuất hiện mạnh hơn. Học sinh sẽ có xu hướng phân bổ thời gian theo mục tiêu điểm số, trong khi mục tiêu của giáo dục phổ thông phải rộng hơn việc chuẩn bị cho một kỳ thi", cô Chung nhấn mạnh.
Vị hiệu trưởng cũng cho rằng, khi không phải dành quá nhiều thời gian cho việc ôn luyện nhiều môn thi, học sinh có thể có thêm thời gian để tham gia các hoạt động giáo dục khác như trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống, thể thao, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học hoặc các hoạt động phát triển năng lực cá nhân.
Đối với giáo viên, việc giảm áp lực thi cử cũng tạo điều kiện để thầy cô tổ chức các hoạt động dạy học đa dạng hơn, thay vì tập trung quá nhiều vào luyện đề và củng cố các dạng bài thường xuất hiện trong kỳ thi.
Đây cũng là cơ hội để các trường thực hiện rõ hơn mục tiêu giáo dục toàn diện. Học sinh lớp 9 không chỉ cần chuẩn bị kiến thức để thi vào lớp 10 mà còn cần được chuẩn bị tâm thế, kỹ năng và năng lực để bước vào một giai đoạn học tập mới.
Cô Chung cũng đưa ra 3 vấn đề cần đặc biệt quan tâm nếu tổ chức thi tuyển sinh vào lớp 10 với 2 môn Toán và Ngữ văn.
Thứ nhất là chất lượng đề thi. Đây phải là ưu tiên hàng đầu. Đề thi cần bám sát chương trình, đánh giá được năng lực thực chất và có khả năng phân hóa phù hợp với yêu cầu tuyển sinh.
Thứ hai là cách thức xét tuyển và sử dụng kết quả thi. Nếu chỉ có hai môn thi, các địa phương cần nghiên cứu kỹ cách kết hợp điểm thi với các tiêu chí khác theo đúng quy định để bảo đảm tuyển chọn được học sinh phù hợp, đồng thời hạn chế những bất cập có thể phát sinh.
Thứ ba là công tác truyền thông và chuẩn bị tâm lý cho học sinh, phụ huynh. Bất kỳ thay đổi nào trong tuyển sinh cũng có thể tạo tâm lý lo lắng nếu thông tin không được công bố sớm và hướng dẫn rõ ràng. Vì vậy, nếu chính sách được ban hành, cần có lộ trình triển khai đủ thời gian để học sinh, phụ huynh và các nhà trường chủ động chuẩn bị.
Thầy Vũ Tiến Hưng - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nghi Dương (xã Nghi Dương, thành phố Hải Phòng) cũng ủng hộ phương án thi 2 môn Toán và Ngữ văn vào lớp 10 trung học phổ thông vì đây là hướng giảm áp lực cho học sinh.
Theo thầy Hưng, chúng ta cần chuyển từ tư duy "thi càng nhiều môn càng đánh giá toàn diện" sang tư duy "đánh giá đúng những năng lực cốt lõi bằng một kỳ thi tinh gọn, khoa học và hiệu quả". Việc tinh gọn kỳ thi phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay: kỳ thi cần phục vụ mục tiêu giáo dục, chứ không nên để hoạt động dạy và học trong nhà trường bị chi phối quá mức bởi kỳ thi.
Khi giảm được áp lực không cần thiết, học sinh sẽ có thêm không gian để học tập thực chất, phát triển năng lực và chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn giáo dục ở bậc trung học phổ thông.
Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nghi Dương nhấn mạnh, việc giảm từ ba môn thi xuống còn hai môn không nên được nhìn nhận đơn thuần là “giảm một môn thi”, mà cần đặt trong tổng thể mục tiêu của kỳ tuyển sinh. Kỳ thi vào lớp 10 trước hết phải đánh giá được những năng lực nền tảng, có tính quyết định đối với quá trình học tập ở bậc trung học phổ thông. Toán và Ngữ văn là hai môn học có tính nền tảng, đồng thời giúp đánh giá tương đối toàn diện khả năng tư duy, tính toán, đọc hiểu, diễn đạt và lập luận của học sinh.
“Ở góc độ nhà trường, tôi ủng hộ phương án này vì hai môn Toán và Ngữ văn hoàn toàn có thể trở thành căn cứ quan trọng để tuyển chọn học sinh. Nếu đề thi được xây dựng theo hướng đánh giá năng lực, có mức độ phân hóa phù hợp, thì việc chỉ thi hai môn không đồng nghĩa với giảm chất lượng tuyển sinh”, vị phó hiệu trưởng chia sẻ.
Thực tế, theo thầy Hưng giai đoạn cuối cấp trung học cơ sở vốn đã tạo áp lực không nhỏ đối với học sinh khi các em vừa phải hoàn thành chương trình, vừa chuẩn bị cho kỳ thi chuyển cấp. Khi số môn thi được thu gọn, học sinh có điều kiện tập trung hơn vào việc nắm chắc kiến thức cốt lõi, rèn phương pháp tư duy và kỹ năng làm bài, thay vì dành quá nhiều thời gian cho việc luyện thi nhiều môn.
“Điều quan trọng là giảm áp lực thi cử chứ không phải giảm yêu cầu học tập. Nhà trường vẫn phải tổ chức dạy học đầy đủ các môn theo chương trình giáo dục phổ thông. Học sinh vẫn cần được phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực, ngoại ngữ, khoa học, nghệ thuật, thể chất... ”, vị phó hiệu trưởng phân tích.
Tuy nhiên, vị phó hiệu trưởng nhấn mạnh, để phương án hai môn thực sự phát huy hiệu quả, yếu tố quyết định không nằm ở số lượng môn thi mà ở cách xây dựng đề thi và tổ chức tuyển sinh. Đề thi cần tránh việc kiểm tra nặng về ghi nhớ, học thuộc; đồng thời phải có khả năng phân hóa để đáp ứng yêu cầu tuyển sinh ở những địa bàn có mức độ cạnh tranh cao.
“Chúng ta giảm số môn nhưng không được giảm chất lượng đánh giá. Đề thi Toán và Ngữ văn cần có cấu trúc hợp lý, bảo đảm học sinh có học lực khác nhau được phân loại tương đối rõ. Nếu đề quá dễ, việc chỉ thi hai môn sẽ khó bảo đảm tính cạnh tranh; nhưng nếu đề quá khó thì lại có thể tạo ra áp lực mới cho học sinh và gia đình", vị phó hiệu trưởng nói.