Hội thảo Khoa học Ứng dụng GIS toàn quốc 2026 tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật về công nghệ địa không gian, mà còn cho thấy một hướng đi quan trọng: kết nối nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và các địa phương để cùng nghiên cứu, cùng tạo ra giải pháp và đưa tri thức khoa học vào những bài toán phát triển thực tiễn.
Từ những lớp bản đồ đến hạ tầng dữ liệu cho phát triển
Từ ngày 21 đến 23/8, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đăng cai Hội thảo Khoa học Ứng dụng GIS toàn quốc 2026 với chủ đề “Ứng dụng GIS trong quy hoạch lãnh thổ, quản lý thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu”.
Hội thảo Ứng dụng GIS toàn quốc được tổ chức lần đầu vào năm 2009 và qua nhiều năm đã hình thành một mạng lưới kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và người học trong lĩnh vực GIS, viễn thám và khoa học dữ liệu không gian. Đến nay, cộng đồng này đã có hơn 60 trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia.
Năm 2026, Hội thảo trở lại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng sau 15 năm. Đây cũng là lần thứ hai Nhà trường đăng cai diễn đàn này.
Điều đáng chú ý là GIS tại Hội thảo năm nay không còn được nhìn nhận đơn thuần như một công cụ tạo lập bản đồ.
Khi được kết hợp với viễn thám, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và các nền tảng số, GIS đang trở thành một thành phần quan trọng của hạ tầng dữ liệu không gian, phân tích và hỗ trợ ra quyết định.
Từ dữ liệu không gian có thể nhận diện hiện trạng; từ chuỗi dữ liệu có thể phân tích xu hướng; từ các mô hình kết hợp AI có thể dự báo; và từ đó, các nhà quản lý có thêm căn cứ khoa học để đưa ra quyết định về quy hoạch, quản lý tài nguyên, phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển đô thị.
Đây chính là lý do chủ đề của Hội thảo năm nay gắn trực tiếp với những vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát triển của đất nước.
Không chỉ nói về công nghệ, mà hướng đến giải quyết những vấn đề lớn
Các phiên chuyên môn của Hội thảo tập trung vào nhiều hướng nghiên cứu có tính liên ngành và ứng dụng cao: GIS và viễn thám trong quản lý tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững; công nghệ địa không gian và hạ tầng dữ liệu; nông nghiệp thông minh; quản lý đất đai, quy hoạch lãnh thổ và đô thị thông minh; giám sát thiên tai, biến đổi khí hậu; đặc biệt là tích hợp GIS – AI – Big Data – IoT – GeoAI trong phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.
Quy mô tham dự cho thấy sức lan tỏa của lĩnh vực này. Hội thảo có 113 bài báo khoa học tiếng Việt, 78 bài viết tiếng Anh dự kiến được công bố trên IOP, hơn 300 đại biểu đăng ký tham dự, 55 báo cáo Oral và 49 Posters. Đáng chú ý, hơn 60 cơ quan, đơn vị tham gia, trong đó có 34 trường đại học, học viện và cơ sở giáo dục đại học, 12 viện/trung tâm nghiên cứu và 5 doanh nghiệp.
Nhưng có lẽ điều đáng nói hơn những con số là sự đa dạng của những bài toán được đưa vào Hội thảo.
Đó là dự báo ngập lụt, sạt lở đất, theo dõi biến đổi đường bờ, đánh giá chất lượng không khí và nước; quản lý đất đai và không gian đô thị; phân vùng sản xuất nông nghiệp; dự báo nhu cầu nước và lập lịch tưới; giám sát sức khỏe đất; theo dõi biến đổi sử dụng đất; hay xây dựng các nền tảng WebGIS và cơ sở dữ liệu không gian.
Nhiều nghiên cứu đã bắt đầu tích hợp GIS với AI, học máy, IoT, UAV, dữ liệu vệ tinh và các mô hình mô phỏng.
Điều đó cho thấy một chuyển dịch quan trọng: khoa học ngày càng không chỉ trả lời câu hỏi “chúng ta biết gì?”, mà phải tiến tới trả lời “tri thức đó có thể giúp chúng ta giải quyết vấn đề gì?”.
Từ “nhà khoa học” đến cộng đồng cùng giải quyết vấn đề
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, cho rằng GIS không còn đơn thuần là công cụ tạo lập bản đồ mà đang trở thành một hạ tầng quan trọng của dữ liệu, phân tích và quản trị không gian.
Theo thầy Minh, trong bối cảnh không gian phát triển ngày càng phức tạp, thiên tai, biến đổi khí hậu và yêu cầu mới về quy hoạch, quản trị lãnh thổ ngày càng lớn, năng lực “hiểu đúng không gian để quy hoạch đúng, quản trị đúng và phát triển đúng” trở thành một năng lực rất quan trọng.
Từ góc nhìn đó, một hội thảo về GIS không chỉ là câu chuyện của một lĩnh vực khoa học.
Đó còn là câu chuyện về cách thức tổ chức nguồn lực tri thức để giải quyết những vấn đề lớn của đất nước.
Bởi những bài toán như quy hoạch lãnh thổ, biến đổi khí hậu, thiên tai, quản lý tài nguyên hay phát triển đô thị không thể được giải quyết đầy đủ từ một ngành khoa học riêng biệt.
Cần sinh thái nghiên cứu liên ngành. Cần kết nối liên vùng. Cần sự tham gia của nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng. Và quan trọng hơn, cần chuyển những kết quả nghiên cứu từ các phòng thí nghiệm, trường đại học và viện nghiên cứu thành những giải pháp có thể ứng dụng trong thực tiễn.
“Ba nhà” không chỉ là một khẩu hiệu
Một điểm đáng chú ý của Hội thảo GIS 2026 là sự hiện diện đồng thời của nhà trường – doanh nghiệp – các cơ quan quản lý và địa phương trong cùng một không gian học thuật.
Trong chương trình có tọa đàm giữa Khoa Sinh – Nông nghiệp – Môi trường, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng với các đơn vị đồng tổ chức và doanh nghiệp; đồng thời có phiên toàn thể với sự tham gia của doanh nghiệp, nhà khoa học và đại diện cơ quan quản lý.
Tại phiên toàn thể, doanh nghiệp giới thiệu nền tảng Bản sao số TECOTEC – mô phỏng ngập lụt đô thị Nha Trang; các nhà khoa học trình bày những nghiên cứu về chuyển đổi số trong nông nghiệp và môi trường, GIS và viễn thám phục vụ nông sản xuất khẩu; đại diện cơ quan quản lý trao đổi về quản trị tài sản trí tuệ hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học hướng đến thương mại hóa.
Những nội dung này cho thấy một điều: ranh giới giữa nghiên cứu – ứng dụng – quản lý – kinh doanh đang ngày càng được thu hẹp.
Nhà trường cung cấp tri thức, con người và năng lực nghiên cứu. Nhà nước và địa phương cung cấp những bài toán thực tiễn, dữ liệu, thể chế và môi trường ứng dụng. Doanh nghiệp đưa công nghệ, nguồn lực, năng lực triển khai và thị trường vào quá trình đổi mới. Khi ba lực lượng này cùng tham gia từ đầu, nghiên cứu khoa học có nhiều cơ hội hơn để đi đến sản phẩm, công nghệ, dịch vụ và chính sách. Đó chính là tinh thần của mô hình hợp tác “ba nhà” mà các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đang đặt ra.
Thông báo Kết luận số 45-TB/TGV ngày 30/9/2025 của Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã dành trọng tâm cho việc thúc đẩy mô hình hợp tác “3 nhà”, đồng thời đề cập đến hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, khu công nghệ cao, đô thị thông minh và trí tuệ nhân tạo.
Như vậy, điều quan trọng không phải là chúng ta có bao nhiêu cuộc hội thảo nói về “ba nhà”, mà là sau mỗi cuộc hội thảo, ba nhà có cùng hình thành được một nhiệm vụ nghiên cứu, một dự án, một sản phẩm hay một giải pháp cụ thể hay không.
Khoa học công nghệ phải đi vào những bài toán của đất nước
Tinh thần này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu” và “động lực chính” cho phát triển; đồng thời nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Đáng chú ý, Nghị quyết cũng đặt vấn đề gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu – ứng dụng – đào tạo, phát triển mạng lưới chuyên gia, tăng cường hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy các mô hình hợp tác công tư trong đào tạo và phát triển công nghệ.
Mới đây, Nghị quyết 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam tiếp tục đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực nội sinh và phát huy mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong mô hình phát triển mới.
Trong bối cảnh đó, những diễn đàn khoa học như GIS 2026 có thể được nhìn nhận như những “phòng thí nghiệm mở” của quá trình phát triển. Ở đó, các nhà khoa học đưa ra tri thức và phương pháp. Doanh nghiệp đưa công nghệ và năng lực triển khai. Địa phương và cơ quan quản lý đưa ra những bài toán thật. Và xã hội là nơi kiểm nghiệm giá trị của những kết quả ấy.
Đại học phải trở thành điểm kết nối tri thức và phát triển
Từ Hội thảo GIS 2026 có thể nhìn thấy một vai trò ngày càng quan trọng của các trường đại học: không chỉ đào tạo nguồn nhân lực, không chỉ công bố các công trình khoa học, mà còn trở thành điểm kết nối giữa tri thức và thực tiễn phát triển.
Với Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, việc đăng cai Hội thảo lần này cũng là sự tiếp nối một quá trình. Sau lần đầu đăng cai vào năm 2011, sự trở lại của Hội thảo GIS sau 15 năm cho thấy sự phát triển của Nhà trường trong đào tạo, nghiên cứu, hợp tác và chuyển giao công nghệ ở các lĩnh vực tài nguyên, môi trường, địa lý và công nghệ địa không gian.
Nhưng xa hơn một hội thảo, UED đang đặt mình trong một cách tiếp cận rộng hơn: mở trường đại học ra với địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cộng đồng khoa học; biến các nguồn lực tri thức phân tán thành những mạng lưới hợp tác để cùng giải quyết vấn đề. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng các đại học mạnh, có năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đóng góp trực tiếp cho phát triển vùng.
Từ một hội thảo đến những dự án mới
Một hội thảo khoa học chỉ thực sự có giá trị khi những kết nối được tạo ra trong hội trường tiếp tục tồn tại sau khi hội trường đã khép lại.
Với GIS, những kết nối ấy có thể bắt đầu từ một bài báo, một dữ liệu, một phương pháp nghiên cứu; nhưng hoàn toàn có thể phát triển thành một nhóm nghiên cứu liên trường, một dự án với địa phương, một sản phẩm công nghệ của doanh nghiệp, một cơ sở dữ liệu dùng chung, một mô hình cảnh báo thiên tai, một hệ thống hỗ trợ quy hoạch hay một giải pháp quản trị đô thị.
Đó cũng là kỳ vọng được đặt ra tại Hội thảo GIS toàn quốc 2026: không chỉ chia sẻ những gì đã làm được, mà cùng tìm kiếm những gì có thể làm tiếp theo.
Trong một thế giới mà dữ liệu không gian ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng, những người có khả năng đọc dữ liệu, hiểu không gian và kết nối tri thức sẽ có vai trò ngày càng lớn trong quá trình ra quyết định. Và khi khoa học được kết nối với doanh nghiệp, địa phương và cơ quan quản lý, tri thức không chỉ nằm trong các công trình nghiên cứu mà có thể trở thành năng lực phát triển của xã hội.
Hội thảo GIS 2026 vì thế không chỉ là câu chuyện về GIS. Đó là câu chuyện về kết nối tri thức với thực tiễn, kết nối nhà trường với doanh nghiệp và địa phương, kết nối nghiên cứu với đổi mới sáng tạo, và từng bước biến những chủ trương lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành những hành động cụ thể.
Từ những lớp bản đồ, những cơ sở dữ liệu và những mô hình phân tích không gian, điều quan trọng nhất cuối cùng vẫn là con người cùng nhau nhìn thấy vấn đề, hiểu đúng vấn đề và cùng nhau tạo ra giải pháp cho một tương lai phát triển bền vững.
Đó có lẽ cũng là giá trị lớn nhất mà một cộng đồng khoa học như GIS có thể đóng góp cho đất nước.
